✖

ค่าเฉลี่ยฮาร์มอนิก

ค่าเฉลี่ยฮาร์มอนิก (harmonic mean) เป็นค่าเฉลี่ยชนิดหนึ่ง มักใช้เมื่อข้อมูลเป็นอัตราส่วน

อัตราเร็วเฉลี่ย

ตัวอย่างเช่น สมมติว่าเรานั่งรถไฟไปเที่ยว และอัตราเร็วเฉลี่ยของรถไฟคือ 120 km/h ขากลับนั่งรถไฟอีกครั้งในเส้นทางเดิม แต่คราวนี้รถไฟวิ่งช้าและวิ่งได้เพียง 40 km/h อัตราเร็วเฉลี่ยของรถไฟตลอดการเดินทางทั้งไปและกลับเป็นเท่าใด อาจอยากหาอัตราเร็วเฉลี่ยด้วยค่าเฉลี่ยเลขคณิต ดังนี้:

120 km/h+40 km/h2=80 km/h

แล้วสรุปว่าอัตราเร็วเฉลี่ยคือ 80 km/h แต่คำตอบนี้ไม่ถูกต้อง แสดงได้ง่าย ๆ ดังนี้ สมมติว่าขาไปรถไฟวิ่งหนึ่งชั่วโมง เพราะวิ่งด้วยอัตราเร็วเฉลี่ย 120 km/h ในหนึ่งชั่วโมงนั้นจึงวิ่งได้ 120 km ถ้าขากลับรถไฟวิ่งด้วยอัตราเร็วเฉลี่ย 40 km/h ก็ต้องใช้เวลา 3 ชั่วโมงในการวิ่ง 120 km รวมแล้วรถไฟวิ่งได้ 240 km ใน 4 ชั่วโมง จากข้อมูลนี้หาอัตราเร็วเฉลี่ยได้:

240 km4 h=60 km/h

ค่าเฉลี่ยเลขคณิตจึงให้คำตอบที่ผิด ต้องหาค่าเฉลี่ยของอัตราเร็ว 120 และ 40 อย่างไรจึงจะได้ผลที่ถูกต้อง

ค่าเฉลี่ยฮาร์มอนิก

แทนที่จะใช้ค่าเฉลี่ยเลขคณิต ใช้ค่าเฉลี่ยฮาร์มอนิกได้ หาได้โดยสร้างเศษส่วนที่ตัวเศษเป็นจำนวนข้อมูลที่นำมาหาค่าเฉลี่ย ในกรณีนี้คือ 2 เพราะมีอัตราเร็วสองค่า:

2?

ตัวส่วนคือผลบวกของส่วนกลับของอัตราเร็วทั้งสอง ส่วนกลับของอัตราเร็ว 120 คือ 120−1 ซึ่งเท่ากับ 1120 จะได้เศษส่วน:

21120+140

ทำเศษส่วนในตัวส่วนให้มีตัวส่วนร่วม:

21120+3120

ตอนนี้บวกเศษส่วนได้ง่าย ๆ:

24120

เศษส่วนนี้ดูแปลก แต่ไม่ต้องกังวล ผลจะออกมาดี เขียนเศษส่วนนี้ใหม่ในรูปผลคูณ:

24120=2×1204

ถ้าขั้นตอนนี้ทำให้สับสน ให้นึกว่าการหารด้วยครึ่งหนึ่งเหมือนกับการคูณด้วยสอง ดังนั้นการนำ 2 หารด้วยเศษส่วน 4120 จึงเหมือนกับการนำ 2 คูณด้วยส่วนกลับของเศษส่วนนั้น คือ 1204 จากนั้นจัดรูปอีกเล็กน้อยก็ได้ผลลัพธ์:

2×1204=2404=60

ค่าเฉลี่ยฮาร์มอนิกคือ 60 ซึ่งเป็นคำตอบที่ถูกต้อง

สูตรทั่วไปของค่าเฉลี่ยฮาร์มอนิก

ให้มีจำนวน n จำนวน x1, x2, …, xn ค่าเฉลี่ยฮาร์มอนิก H ของจำนวนเหล่านี้หาได้จาก:

H=n1x1+1x2+…+1xn

ถ้าชอบเขียนด้วยสัญลักษณ์แทนการบวก ก็เขียนค่าเฉลี่ยฮาร์มอนิกได้ดังนี้:

H=n∑i=1n1xi

ตัวอย่างเช่น ค่าเฉลี่ยฮาร์มอนิกของสี่ค่า 1, 2, 3 และ 4 คือ:

H=411+12+13+14=41212+612+412+312=42512=4×1225=4825=1.92

สารบัญ: ค่าเฉลี่ย, มัธยฐาน, ฐานนิยม, วิธีหาคะแนนเฉลี่ย, ค่าเฉลี่ยเรขาคณิต, ค่าเฉลี่ยฮาร์มอนิก