ค่าเฉลี่ยฮาร์มอนิก
ค่าเฉลี่ยฮาร์มอนิก (harmonic mean) เป็นค่าเฉลี่ยชนิดหนึ่ง มักใช้เมื่อข้อมูลเป็นอัตราส่วน
อัตราเร็วเฉลี่ย
ตัวอย่างเช่น สมมติว่าเรานั่งรถไฟไปเที่ยว และอัตราเร็วเฉลี่ยของรถไฟคือ 120 km/h ขากลับนั่งรถไฟอีกครั้งในเส้นทางเดิม แต่คราวนี้รถไฟวิ่งช้าและวิ่งได้เพียง 40 km/h อัตราเร็วเฉลี่ยของรถไฟตลอดการเดินทางทั้งไปและกลับเป็นเท่าใด อาจอยากหาอัตราเร็วเฉลี่ยด้วยค่าเฉลี่ยเลขคณิต ดังนี้:
แล้วสรุปว่าอัตราเร็วเฉลี่ยคือ 80 km/h แต่คำตอบนี้ไม่ถูกต้อง แสดงได้ง่าย ๆ ดังนี้ สมมติว่าขาไปรถไฟวิ่งหนึ่งชั่วโมง เพราะวิ่งด้วยอัตราเร็วเฉลี่ย 120 km/h ในหนึ่งชั่วโมงนั้นจึงวิ่งได้ 120 km ถ้าขากลับรถไฟวิ่งด้วยอัตราเร็วเฉลี่ย 40 km/h ก็ต้องใช้เวลา 3 ชั่วโมงในการวิ่ง 120 km รวมแล้วรถไฟวิ่งได้ 240 km ใน 4 ชั่วโมง จากข้อมูลนี้หาอัตราเร็วเฉลี่ยได้:
ค่าเฉลี่ยเลขคณิตจึงให้คำตอบที่ผิด ต้องหาค่าเฉลี่ยของอัตราเร็ว 120 และ 40 อย่างไรจึงจะได้ผลที่ถูกต้อง
ค่าเฉลี่ยฮาร์มอนิก
แทนที่จะใช้ค่าเฉลี่ยเลขคณิต ใช้ค่าเฉลี่ยฮาร์มอนิกได้ หาได้โดยสร้างเศษส่วนที่ตัวเศษเป็นจำนวนข้อมูลที่นำมาหาค่าเฉลี่ย ในกรณีนี้คือ 2 เพราะมีอัตราเร็วสองค่า:
ตัวส่วนคือผลบวกของส่วนกลับของอัตราเร็วทั้งสอง ส่วนกลับของอัตราเร็ว 120 คือ 120−1 ซึ่งเท่ากับ
ทำเศษส่วนในตัวส่วนให้มีตัวส่วนร่วม:
ตอนนี้บวกเศษส่วนได้ง่าย ๆ:
เศษส่วนนี้ดูแปลก แต่ไม่ต้องกังวล ผลจะออกมาดี เขียนเศษส่วนนี้ใหม่ในรูปผลคูณ:
ถ้าขั้นตอนนี้ทำให้สับสน ให้นึกว่าการหารด้วยครึ่งหนึ่งเหมือนกับการคูณด้วยสอง ดังนั้นการนำ 2 หารด้วยเศษส่วน
ค่าเฉลี่ยฮาร์มอนิกคือ 60 ซึ่งเป็นคำตอบที่ถูกต้อง
สูตรทั่วไปของค่าเฉลี่ยฮาร์มอนิก
ให้มีจำนวน n จำนวน x1, x2, …, xn ค่าเฉลี่ยฮาร์มอนิก H ของจำนวนเหล่านี้หาได้จาก:
ถ้าชอบเขียนด้วยสัญลักษณ์แทนการบวก ก็เขียนค่าเฉลี่ยฮาร์มอนิกได้ดังนี้:
ตัวอย่างเช่น ค่าเฉลี่ยฮาร์มอนิกของสี่ค่า 1, 2, 3 และ 4 คือ:
สารบัญ: ค่าเฉลี่ย, มัธยฐาน, ฐานนิยม, วิธีหาคะแนนเฉลี่ย, ค่าเฉลี่ยเรขาคณิต, ค่าเฉลี่ยฮาร์มอนิก