✖

สมการระนาบ

ระนาบเขียนได้หลายวิธีเช่นเดียวกับเส้นตรง เริ่มจากวิธีที่ง่ายที่สุด คือสมการอิงตัวแปรเสริมของระนาบ

สมการอิงตัวแปรเสริมของระนาบ

ก่อนอื่นทบทวนวิธีหาสมการอิงตัวแปรเสริมของเส้นตรง p เราเลือกจุด A ที่เส้นตรง p ผ่าน และเวกเตอร์แสดงทิศทาง u→ ถ้านำจุด A บวกกับผลคูณของเวกเตอร์แสดงทิศทางด้วยสเกลาร์ t บางค่า จะได้จุดหนึ่งบนเส้นตรง p สำหรับทุกจุด X บนเส้นตรงจึงได้สมการ

X=A+t⋅u→,t∈R

ใช้แนวคิดคล้ายกันนี้หาสมการระนาบได้ การอธิบายระนาบต้องใช้เวกเตอร์สองเวกเตอร์ที่แตกต่างกัน ไม่เป็นเวกเตอร์ศูนย์ และไม่ขนานกัน และแน่นอนว่าต้องมีจุด A ที่ระนาบผ่าน เวกเตอร์ต้องไม่ขนานกันเพื่อไม่ให้อยู่บนเส้นตรงเดียวกัน เส้นตรงเส้นเดียวกำหนดระนาบไม่ได้ เพราะเส้นตรงหนึ่งเส้นอยู่บนระนาบได้มากมายไม่จำกัด

มองอีกแบบหนึ่งก็ได้ เส้นตรงกำหนดได้ด้วยจุดสองจุดที่แตกต่างกัน A และ B แต่มีระนาบมากมายไม่จำกัดที่ผ่านจุดทั้งสองนี้ ถ้าเพิ่มจุด C อีกหนึ่งจุดที่ไม่อยู่บนเส้นตรง AB ก็จะกำหนดระนาบได้เพียงระนาบเดียว

ดังนั้นถ้ามีจุดสามจุดที่แตกต่างกัน A, B, C จะสร้างเวกเตอร์สองเวกเตอร์ที่แตกต่างกัน u→=AB→ และ v→=AC→ ได้ เวกเตอร์ทั้งสองนี้กับจุดหนึ่งจุด เช่น จุด A กำหนดระนาบ ทบทวนการบวกเวกเตอร์:

ผลบวกของเวกเตอร์สองเวกเตอร์ u+v

จะเห็นว่าผลบวกของเวกเตอร์สองเวกเตอร์ให้เวกเตอร์ที่อยู่ “ระหว่าง” เวกเตอร์ทั้งสอง เมื่อบวกผลคูณต่าง ๆ ของเวกเตอร์ u→ และ v→ ด้วยสเกลาร์ไปเรื่อย ๆ ก็จะเติมเต็มระนาบทั้งระนาบได้ จึงเขียนสมการอิงตัวแปรเสริมของระนาบที่กำหนดด้วยเวกเตอร์ u→,v→ และผ่านจุด A ได้ดังนี้:

X=A+t⋅u→+s⋅v→,t,s∈R

โดยที่ X เป็นจุดหนึ่งบนระนาบ สำหรับทุกจุดบนระนาบจะหา t และ s ที่ทำให้สมการเป็นจริงได้ สมการนี้ยังเขียนแยกเป็นระบบสมการได้ โดยให้ X(x, y, z) A(a1, a2, a3) u→=(u1,u2,u3) และ v→=(v1,v2,v3)

x=a1+t⋅u1+s⋅v1y=a2+t⋅u2+s⋅v2z=a3+t⋅u3+s⋅v3

ตัวอย่าง

จงพิจารณาว่าจุด Q(0, 3, 5) อยู่บนระนาบที่กำหนดด้วยจุด A(2, 3, 4), B(3, 7, −1), C(−5, 4, 4) หรือไม่

ขั้นแรกหาสมการระนาบ หาเวกเตอร์ u→ และ v→ โดยที่ u→=AB→ และ v→=AC→ จะได้ว่า:

u→=B−A=(3,7,−1)−(2,3,4)=(1,4,−5)v→=C−A=(−5,4,4)−(2,3,4)=(−7,1,0)

ระนาบผ่านจุด A จึงเขียนระบบสมการได้ดังนี้:

x=2+t⋅1−s⋅7y=3+t⋅4+s⋅1z=4−t⋅5+s⋅0

ต่อไปตรวจสอบว่าระนาบนี้ผ่านจุด Q(0, 3, 5) หรือไม่ โดยแทน x,y,z ด้วยจำนวน 0, 3, 5 แล้วแก้ระบบสมการ จะได้ระบบสมการ:

0=2+t⋅1−s⋅73=3+t⋅4+s⋅15=4−t⋅5+s⋅0

จากสมการสุดท้ายแก้หา t ได้:

5=4−t⋅5+s⋅05=4−t⋅51=−t⋅5t⋅5=−1t=−15

แทน t ในสมการที่สอง:

3=3+t⋅4+s⋅13=3−15×4+s⋅10=−45+s⋅1s=45

สุดท้ายแทนค่า t และ s ในสมการแรก เพื่อตรวจสอบว่าสมการเป็นจริงหรือไม่:

0=2+t⋅1−s⋅70=2−15×1−45×70=105−15−2850=−195

สมการไม่เป็นจริง ระบบสมการทั้งหมดจึงไม่มีผลเฉลย จุด Q(0, 3, 5) ไม่อยู่บนระนาบ