สมการอิงตัวแปรเสริมของเส้นตรง (parametric equations)
สมการอิงตัวแปรเสริมของเส้นตรงเป็นสมการพื้นฐานของเส้นตรงบนระนาบหรือในปริภูมิสามมิติ
ตัวอย่างนำ
จะอธิบายเส้นตรงบนระนาบได้อย่างไร เราทราบว่าจุดสองจุดที่แตกต่างกันก็เพียงพอสำหรับอธิบายเส้นตรง ให้ชื่อจุดทั้งสองว่า A และ B กล่าวอีกอย่างคือ ถ้ามีจุดสองจุดที่แตกต่างกัน จะลากเส้นตรง p ผ่านจุดทั้งสองได้เพียงเส้นเดียว:
จะอธิบายเส้นตรงนี้ด้วยวิธีอื่น คือใช้เวกเตอร์ได้อย่างไร เราวาดเวกเตอร์
เวกเตอร์
เส้นตรงใหม่ p1 และ p2 มีทิศทางเดียวกับเส้นตรง p และมีทิศทางเดียวกับเวกเตอร์
เส้นตรงใด ๆ เขียนได้เป็น
เวกเตอร์แสดงทิศทางของเส้นตรง
ถ้ามีเส้นตรง
เส้นตรง p มีจุดสองจุด A, B อยู่บนเส้น เวกเตอร์แสดงทิศทางเท่ากับส่วนของเส้นตรงที่มีทิศทาง
เวกเตอร์
จุดสิ้นสุดของเวกเตอร์
เมื่อวาดลงในรูป:
จะเห็นว่าเวกเตอร์สีเขียว
สมการอิงตัวแปรเสริมของเส้นตรง
ให้เส้นตรง p จุด A ที่อยู่บนเส้นตรงนี้ และเวกเตอร์แสดงทิศทาง
ถ้านำจุดที่อยู่บนเส้นตรงบวกกับเวกเตอร์แสดงทิศทาง จะได้จุด X ซึ่งอยู่บนเส้นตรงนี้เช่นกัน โดยพื้นฐานแล้วเป็นเพียงการ “เลื่อนจุด A ไปในทิศทางของเวกเตอร์เป็นระยะเท่ากับขนาดของเวกเตอร์
ถ้าใช้เพียงครึ่งหนึ่งของเวกเตอร์
จะเห็นว่าเมื่อนำจุด A บวกกับผลคูณของเวกเตอร์แสดงทิศทาง
ที่จริงแล้ว ไม่ว่าจะเลือกจุด X ใดบนเส้นตรง p จุดนั้นเขียนเป็นผลบวกของจุด A กับผลคูณของเวกเตอร์แสดงทิศทาง
กล่าวอีกอย่างคือ ถ้าแทน t ในสมการนี้ด้วยจำนวนจริงทุกจำนวน จะได้ทุกจุดที่ประกอบกันเป็นเส้นตรง p นั่นคือได้เส้นตรง p ทั้งเส้น สมการนี้เรียกว่าสมการอิงตัวแปรเสริมของเส้นตรง
สมการข้างต้นเขียนแทนด้วยระบบสมการได้ ถ้าจุด X มีพิกัดเป็น (x, y) จุด A มีพิกัดเป็น (a1, a2) และเวกเตอร์
ซึ่งเขียนใหม่เป็นระบบสมการที่กล่าวถึงได้ (เขียนพิกัด x และพิกัด y แยกกัน):
เส้นตรงทุกเส้นบนระนาบเขียนในรูประบบสมการนี้ได้
การจำกัดค่าพารามิเตอร์
ในหัวข้อก่อนหน้า เราได้ว่าเมื่อแทนพารามิเตอร์ t ในสมการอิงตัวแปรเสริมด้วยจำนวนจริงทุกจำนวน จะได้เส้นตรง ถ้าไม่ใช้จำนวนจริงทุกจำนวน แต่ใช้เพียงครึ่งหนึ่ง เช่น เฉพาะจำนวนจริงที่ไม่เป็นลบ จะเป็นอย่างไร
จะได้รังสี กลับไปดูรูปนี้:
จะเห็นว่าเมื่อคูณเวกเตอร์แสดงทิศทาง
เส้นประแสดงจุดที่จะได้ถ้าแทนพารามิเตอร์ t ด้วยจำนวนลบทุกจำนวนแทน
ถ้าแทนพารามิเตอร์ t ด้วยทุกจำนวนในช่วงหนึ่งหน่วย [0, 1] จะได้ส่วนของเส้นตรงที่ยาวเท่ากับขนาดของเวกเตอร์แสดงทิศทาง คือส่วนของเส้นตรงสีแดงต่อไปนี้:
ตัวอย่าง
กำหนดจุดสองจุดบนระนาบ A(−1, 3) และ B(2, 5)
-
จงหาสมการอิงตัวแปรเสริมของเส้นตรง p ที่ผ่านจุด A, B ขั้นแรกหาเวกเตอร์แสดงทิศทาง ใช้ส่วนของเส้นตรงที่มีทิศทาง
เวกเตอร์แสดงทิศทาง จึงมีองค์ประกอบเป็นสมการอิงตัวแปรเสริมของเส้นตรงโดยทั่วไปอยู่ในรูป
เมื่อแทนค่าจะได้สมการซึ่งเขียนเป็นระบบสมการได้ดังนี้:
เนื่องจากเป็นสมการของเส้นตรง t ∈ ℝ รูปอยู่ถัดลงไปเล็กน้อย
-
จงหาสมการอิงตัวแปรเสริมของรังสี r ที่มีจุดเริ่มต้นที่ A และผ่านจุด B ใช้สมการอิงตัวแปรเสริมเดิม เพียงจำกัดค่าพารามิเตอร์ t ตอนนี้เหลือเพียงพิจารณาว่า t ∈ [0, ∞) หรือ t ∈ (−∞, 0]
เวกเตอร์แสดงทิศทางได้มาจากส่วนของเส้นตรงที่มีทิศทาง
นั่นคือจุดเริ่มต้นคือ A และจุดสิ้นสุดคือ B ซึ่งตรงกับที่ต้องการพอดี เพราะรังสีของเราต้องมีจุดเริ่มต้นที่ A เช่นกัน ดังนั้นไม่ต้องกลับทิศทางด้วยค่าพารามิเตอร์ที่เป็นลบ และใช้พารามิเตอร์ t จากช่วงที่ไม่เป็นลบ t ∈ [0, ∞)รูปแสดงคำตอบของข้อนี้และข้อก่อนหน้า
-
จงหาจุดกึ่งกลางของส่วนของเส้นตรง AB ทำได้สองวิธี วิธีแรกคือนำพิกัดของจุด A, B มาบวกกันแล้วหารด้วยสอง:
อีกวิธีคือใช้เวกเตอร์แสดงทิศทาง เวกเตอร์นี้ได้จากส่วนของเส้นตรงที่มีทิศทาง
แปลว่า ให้จุด B ดังนั้นถ้าบวก A ด้วยครึ่งหนึ่งของเวกเตอร์แสดงทิศทาง จะได้จุดกึ่งกลางของส่วนของเส้นตรง :จะเห็นว่าได้จุดเดียวกัน ตรวจสอบด้วยรูป:
สารบัญ: สมการอิงตัวแปรเสริมของเส้นตรง (parametric equations), สมการเส้นตรงในรูปทั่วไป, เวกเตอร์แนวฉากของเส้นตรง, สมการเส้นตรงในรูปความชันและระยะตัดแกน, สมการเส้นตรงในปริภูมิสามมิติ