สมการวงกลม
วงกลมประกอบด้วยจุดทุกจุดบนระนาบที่อยู่ห่างจากจุดศูนย์กลาง S เป็นระยะ r เท่ากัน สมการวงกลมก็คือข้อความเดียวกันนี้ เพียงเขียนด้วยพิกัด จุด X(x, y) อยู่บนวงกลมก็ต่อเมื่ออยู่ห่างจากจุดศูนย์กลาง S(m, n) เท่ากับ r และระยะห่างระหว่างจุดสองจุดหาได้จากทฤษฎีบทพีทาโกรัส
ลากส่วนของเส้นตรงเชื่อมจุดศูนย์กลาง S กับจุด X แล้วเติมด้านประกอบมุมฉากแนวนอนและแนวตั้ง จะได้รูปสามเหลี่ยมมุมฉาก ด้านประกอบมุมฉากแนวนอนยาว x − m ด้านแนวตั้งยาว y − n และด้านตรงข้ามมุมฉากคือรัศมี r ตามทฤษฎีบทพีทาโกรัสจึงได้ว่า
ถ้าจุด X อยู่ทางซ้ายหรืออยู่ต่ำกว่าจุดศูนย์กลาง ผลต่าง x − m หรือ y − n จะเป็นลบ แต่ไม่มีผล เพราะกำลังสองไม่เป็นลบ ผู้ที่รู้จักขนาดของเวกเตอร์จะเห็นว่าเป็นสูตรเดียวกัน ข้างซ้ายคือกำลังสองของขนาดของเวกเตอร์
พิกัดของทุกจุดบนวงกลมสอดคล้องกับสมการนี้ และมีเพียงจุดบนวงกลมเท่านั้นที่สอดคล้อง จุดที่อยู่ภายในวงกลมอยู่ห่างจากจุดศูนย์กลางน้อยกว่า r ข้างซ้ายจึงมีค่าน้อยกว่า r2 ส่วนจุดที่อยู่ภายนอกจะเป็นตรงกันข้าม
รูปมาตรฐาน
สมการ
เรียกว่าสมการวงกลมในรูปมาตรฐาน เป็นรูปที่สะดวกที่สุด เพราะเห็นทั้งจุดศูนย์กลาง S(m, n) และรัศมี r ได้ทันที
ลองสร้างสมการวงกลมที่มีจุดศูนย์กลาง S(2, −1) และรัศมี r = 3 แทน m = 2 n = −1 และ r = 3:
ลบของลบหนึ่งคือบวกหนึ่ง และสามกำลังสองคือเก้า:
ตรงนี้เป็นจุดที่ผิดพลาดบ่อยที่สุด จุดศูนย์กลาง S(2, −1) ปรากฏในสมการด้วยเครื่องหมายตรงข้าม คือสองปรากฏเป็น −2 และลบหนึ่งปรากฏเป็น +1 ถ้าเขียน (x + 2)2 + (y − 1)2 = 9 จะได้วงกลมที่มีจุดศูนย์กลาง (−2, 1) ซึ่งอยู่คนละที่เลย กับดักเดียวกันนี้มีอยู่เมื่ออ่านสมการด้วย จากสมการ (x + 5)2 + (y − 3)2 = 16 อ่านจุดศูนย์กลางได้เป็น S(−5, 3) ไม่ใช่ (5, −3) และกับดักที่สามคือ ข้างขวาเป็น r2 ไม่ใช่ r วงกลมนี้มีรัศมี
วงกลมที่ง่ายที่สุดคือวงกลมที่มีจุดศูนย์กลางที่จุดกำเนิด (0, 0) วงเล็บทั้งสองจะลดรูปลงและเหลือสมการ x2 + y2 = r2
วงกลมที่กำหนดด้วยเส้นผ่านศูนย์กลาง
บ่อยครั้งโจทย์ไม่ได้บอกจุดศูนย์กลางหรือรัศมีโดยตรง เช่น ต้องหาวงกลมที่มีส่วนของเส้นตรง AB เป็นเส้นผ่านศูนย์กลาง โดยที่ A(−1, 2) และ B(5, −6)
จุดศูนย์กลางของวงกลมอยู่กึ่งกลางของเส้นผ่านศูนย์กลางพอดี จึงเป็นจุดกึ่งกลางของส่วนของเส้นตรง AB ด้วย พิกัดของจุดศูนย์กลางคือค่าเฉลี่ยของพิกัดของจุด A และ B:
รัศมีเท่ากับครึ่งหนึ่งของเส้นผ่านศูนย์กลาง จึงต้องหาความยาวของส่วนของเส้นตรง AB ก่อน ผลต่างของพิกัดคือ 5 − (−1) = 6 และ −6 − 2 = −8 แล้วใช้ทฤษฎีบทพีทาโกรัส:
เส้นผ่านศูนย์กลางยาวสิบ รัศมีจึงเป็น r = 5 ถ้าแทนรัศมีด้วยความยาว |AB| ทั้งหมดจะผิด เพราะวงกลมจะใหญ่ขึ้นสองเท่า แทนค่าในรูปมาตรฐาน:
ตรวจคำตอบโดยแทนจุด A: (−1 − 2)2 + (2 + 2)2 = 9 + 16 = 25 ถูกต้อง จุด A อยู่บนวงกลม
รูปทั่วไป
ถ้ากระจายวงเล็บในรูปมาตรฐาน จะได้สมการวงกลมในรูปทั่วไป เริ่มจากวงกลมแรก (x − 2)2 + (y + 1)2 = 9 แล้วยกกำลังสองของวงเล็บทั้งสองตามสูตร (a − b)2 = a2 − 2ab + b2 และ (a + b)2 = a2 + 2ab + b2:
เรียงพจน์ใหม่และย้ายเก้าไปข้างซ้าย ให้ข้างขวาเหลือศูนย์:
รวมจำนวน:
ยังคงเป็นวงกลมเดิม เพียงเขียนอีกแบบหนึ่ง รูปทั่วไปเขียนเป็น x2 + y2 + ax + by + c = 0 สังเกตว่าสัมประสิทธิ์ของ x2 และ y2 เท่ากัน และไม่มีพจน์ x · y ปกติจะรู้ว่าเป็นวงกลมจากลักษณะนี้ แต่จะแน่ใจได้ก็ต่อเมื่อแปลงกลับเป็นรูปมาตรฐาน สมการ x2 + 4y2 = 4 ไม่ใช่สมการวงกลมแล้ว แต่เป็นวงรี
จากรูปทั่วไปอ่านจุดศูนย์กลางหรือรัศมีไม่ได้ทันที จึงต้องแปลงกลับเป็นรูปมาตรฐานให้ได้
การแปลงรูปทั่วไปกลับเป็นรูปมาตรฐาน
ให้สมการ x2 + y2 + 6x − 8y = 0 ต้องการหาว่าจุดศูนย์กลางอยู่ที่ใดและรัศมีเท่าใด ใช้การทำเป็นกำลังสองสมบูรณ์ แยกทำสำหรับ x และสำหรับ y ขั้นแรกจัดกลุ่มพจน์ตามตัวแปร:
ครึ่งหนึ่งของหกคือสาม แต่ (x + 3)2 = x2 + 6x + 9 จึงเท่ากับเพิ่มเก้าเข้ามา และต้องลบออก ดังนั้น x2 + 6x = (x + 3)2 − 9 ครึ่งหนึ่งของลบแปดคือลบสี่ ดังนั้น y2 − 8y = (y − 4)2 − 16 แทนค่า:
ย้ายจำนวนไปข้างขวา:
เสร็จแล้ว นี่คือรูปมาตรฐาน ระวังเครื่องหมาย จุดศูนย์กลางคือ S(−3, 4) และรัศมี
ถ้าหลังจากทำเป็นกำลังสองสมบูรณ์แล้วข้างขวาเป็นจำนวนลบ สมการนั้นไม่ใช่สมการวงกลม เพราะผลบวกของกำลังสองสองจำนวนเป็นลบไม่ได้ ถ้าข้างขวาเป็นศูนย์ จะมีเพียงจุดศูนย์กลางจุดเดียวที่สอดคล้องกับสมการ
จุดอยู่บนวงกลมหรือไม่
แทนพิกัดของจุดในข้างซ้ายของรูปมาตรฐาน แล้วเปรียบเทียบผลลัพธ์กับ r2 ใช้จุด A(1, 2) และวงกลมแรก (x − 2)2 + (y + 1)2 = 9:
ได้ 10 ซึ่งมากกว่า 9 จุด A จึงอยู่ห่างจากจุดศูนย์กลางมากกว่ารัศมี และอยู่ภายนอกวงกลม ถ้าได้ 9 พอดี จุดจะอยู่บนวงกลม ถ้าได้น้อยกว่า จุดจะอยู่ภายในวงกลม
สารบัญ: สมการวงกลม, ตำแหน่งสัมพัทธ์ของเส้นตรงกับวงกลม