✖

ผลคูณเชิงสเกลาร์

ผลคูณเชิงสเกลาร์นิยามระหว่างเวกเตอร์สองเวกเตอร์ และแสดงความสัมพันธ์ระหว่างขนาดของเวกเตอร์กับมุมระหว่างเวกเตอร์ทั้งสอง

ผลคูณเชิงสเกลาร์

ผลคูณเชิงสเกลาร์ (dot product) นิยามระหว่างเวกเตอร์สองเวกเตอร์ เขียนด้วยจุดกึ่งกลางบรรทัด: u→⋅v→ ผลคูณเชิงสเกลาร์ได้ผลลัพธ์เป็นจำนวนจริง ไม่ใช่เวกเตอร์ ถ้ามีเวกเตอร์สองเวกเตอร์ u→=(u1,u2) และ v→=(v1,v2) ผลคูณเชิงสเกลาร์ของเวกเตอร์ทั้งสองคือ:

u→⋅v→=u1v1+u2v2

ถ้าเวกเตอร์ u→ และ v→ อย่างน้อยหนึ่งเวกเตอร์เป็นเวกเตอร์ศูนย์ นิยามผลคูณดังนี้:

u→⋅v→=0

ผลคูณเชิงสเกลาร์มีความหมายทางเรขาคณิตอย่างไร ผลคูณเชิงสเกลาร์ของเวกเตอร์สองเวกเตอร์ยังเขียนได้อีกแบบหนึ่งว่า:

u→⋅v→=|u→|⋅|v→|⋅cos⁡α

โดยที่ α คือขนาดของมุมระหว่างเวกเตอร์ทั้งสอง สูตรนี้ทำให้หาขนาดของมุมระหว่างเวกเตอร์สองเวกเตอร์ได้ง่าย ถ้าจัดรูปสูตรให้โคไซน์อยู่ข้างเดียว จะได้สูตร:

cos⁡α=u→⋅v→|u→|⋅|v→|=u1v1+u2v2u12+u22⋅v12+v22

สูตรนี้ใช้บนระนาบ ถ้าอยู่ในปริภูมิสามมิติต้องเพิ่มอีกหนึ่งมิติ ถึงตอนนี้วาดรูปแสดงความหมายทางเรขาคณิตของผลคูณเชิงสเกลาร์ได้แล้ว

ผลคูณเชิงสเกลาร์

ถ้าหาผลคูณเชิงสเกลาร์ของเวกเตอร์ u→ และ v→ แล้วนำผลลัพธ์หารด้วยขนาดของเวกเตอร์ u→ จะได้ความยาวของส่วนของเส้นตรง AD ซึ่งเป็นขนาดของภาพฉายของเวกเตอร์ v→ ในทิศทางของเวกเตอร์ u→

การตรวจสอบมุมฉาก

ผลคูณเชิงสเกลาร์ใช้ตรวจสอบได้ว่ามุมระหว่างเวกเตอร์เท่ากับ 90° หรือไม่ ผลคูณเชิงสเกลาร์จะเท่ากับศูนย์เมื่อใด พิจารณาสูตร:

u→⋅v→=|u→|⋅|v→|⋅cos⁡α

จะเห็นว่าผลคูณ |u→|⋅|v→| มีค่าไม่เท่ากับศูนย์เสมอ (มุมระหว่างเวกเตอร์ศูนย์ไม่มีนิยาม ในที่นี้จึงพิจารณาเฉพาะเวกเตอร์ที่ไม่ใช่เวกเตอร์ศูนย์) ขนาดของเวกเตอร์เป็นบวกเสมอ ผลคูณของขนาดก็เป็นบวกเช่นกัน ตัวเดียวที่ทำให้นิพจน์ทั้งหมดเป็นศูนย์ได้คือโคไซน์ โคไซน์เท่ากับศูนย์เมื่อใด เมื่อมุมเท่ากับ 90° (หรือ 270° แต่มุมฉากจะอยู่อีกด้านหนึ่ง) ดังนั้นเวกเตอร์สองเวกเตอร์ตั้งฉากกันก็ต่อเมื่อผลคูณเชิงสเกลาร์ของเวกเตอร์ทั้งสองเท่ากับศูนย์

ตัวอย่าง ให้เวกเตอร์สามเวกเตอร์ u→1=(−2,4),u→2=(2,1),u→3=(1,4) เวกเตอร์คู่ใดตั้งฉากกัน หาผลคูณเชิงสเกลาร์ของเวกเตอร์ทุกคู่ทีละคู่:

u→1⋅u→2=−2×2+4×1=0u→1⋅u→3=−2×1+4×4=14u→2⋅u→3=2×1+1×4=6

จากผลคูณเชิงสเกลาร์ มุมฉากมีเฉพาะระหว่างเวกเตอร์ u→1 และ u→2 ดูรูปของเวกเตอร์เหล่านี้ได้ดังนี้:

มุมฉากระหว่างเวกเตอร์

ลองหามุมระหว่างเวกเตอร์ u→1 และ u→3 เพียงแทนค่าในสูตร:

cos⁡α=−2×1+4×4(−2)2+42×12+42=−2+1620×17=14340≈1418.439

เมื่อหาอาร์กโคไซน์ จะได้ขนาดของมุม ผลลัพธ์คือมุมประมาณ 40°

สารบัญ: เวกเตอร์, การดำเนินการของเวกเตอร์, ผลคูณเชิงสเกลาร์, ผลคูณเชิงเวกเตอร์