Hesap Makinesi: Hız, Zaman ve Yol

Hız, zaman ve yolu tek bir formül bağlar: hız, alınan yolun zamana bölümüdür. Ankara’dan Eskişehir’e yaklaşık 230 km’yi 2 saatte gidersen ortalama hızın 115 km/sa olur. Bilinen iki büyüklükten üçüncüsünü her zaman bulursun, yalnızca formülü ters çevirmen yeter.

Birimlere dikkat et. Kilometreyi saate bölersen km/sa, metreyi saniyeye bölersen m/sn çıkar; ikisi arasında 3,6 sayısıyla çevirirsin: 1 m/sn = 3,6 km/sa. Hesap makineleri bunu senin yerine halleder; yolu ve süreyi istediğin birimle girebilirsin.

Yol ve Süreden Hız

Hız ve Süreden Yol

Yol ve Hızdan Süre

Nasıl Hesaplanır

Üç hesap makinesi de aynı formülü kullanır, yalnızca her seferinde başka bir büyüklüğü yalnız bırakarak:

$$v=\frac{s}{t},s=v\cdot t,t=\frac{s}{v}$$

İlk örnekte 120 km’yi bir buçuk saatte gittik. Formüle koyalım:

$$v=\frac{120\text{km}}{1,5\text{sa}}=80\text{km/sa}$$

Metre/saniye cinsinden bu 80:3,6 ≈ 22,22 m/sn eder.

İkinci örnekte 80 km/sa hızla 45 dakika gidiyoruz. Önce dakikaları saate çevirelim: 45 dakika dörtte üç saattir, yani 0,75 sa:

$$s=80\text{km/sa}\cdot 0,75\text{sa}=60\text{km}$$

Üçüncü örnekte önümüzde otoyolda 300 km var ve 120 km/sa hızla gidiyoruz:

$$t=\frac{300\text{km}}{120\text{km/sa}}=2,5\text{sa}$$

Yarım saat 30 dakika eder, yani yolculuk 2 saat 30 dakika sürer. Sık yapılan bir hata, 2,5 saati “iki saat elli dakika” diye okumaktır. Gerçekte yolculuk yirmi dakika daha kısa sürer, çünkü bir saat 100 değil, 60 dakikadır.

Bu ortalama hızdır: yarım saat trafikte bekleyip sonra açığı kapattığın hesap makinesinin umurunda değildir. Birim çevirmeli daha fazla örnek için Ortalama Hız Nasıl Hesaplanır makalesine bak. Gidişte 120 km/sa, dönüşte 40 km/sa hızla gidilen yolculuğun ortalama hızının neden 80 km/sa olmadığını ise harmonik ortalama açıklıyor.