ค่าเฉลี่ยเรขาคณิต
สมมติว่าอยากซื้อรถยนต์คันใหม่สักคัน เฝ้ามองรถคันนี้มานานและจดไว้ทุกปีว่าราคาขึ้นจากปีก่อนเท่าใด ปีแรกรถราคาหนึ่งล้านบาท ปีที่สองราคาขึ้น 25% ปีถัดมาขึ้น 5% ปีที่สี่ขึ้น 10% และตอนนี้ปีที่ห้าขึ้นอีก 20% ราคาปัจจุบันของรถหาได้โดยแปลงร้อยละเป็นตัวคูณของราคา เช่น “ราคาขึ้น 25%” เขียนเป็น “ราคาเดิมคูณ 1.25” ดังนั้นราคาปัจจุบันของรถคือ:
ราคารถหลังจากห้าปีคือ 1,732,500 บาท ต่อไปอาจถามว่า ราคารถขึ้นเฉลี่ยปีละเท่าใด ปีแรกราคาขึ้นเป็น 1.25 เท่า ปีที่สองขึ้นเป็น 1.05 เท่า ไปเรื่อย ๆ การขึ้นราคาเฉลี่ยเป็นเท่าใด ถ้าใช้ค่าเฉลี่ยเลขคณิตตามปกติจะได้คำตอบที่ไม่สมเหตุสมผล ค่าเฉลี่ยเลขคณิตของ 1.25 1.05 1.1 และ 1.2 คือ:
ลองคำนวณราคารถ ถ้าราคาขึ้นเป็น 1.15 เท่าติดต่อกันสี่ปี:
ได้จำนวนที่ต่างกัน แสดงว่า 1.15 (คือ 15%) ไม่ใช่คำตอบที่ถูกต้อง และไม่ใช่อัตราการขึ้นราคาเฉลี่ยต่อปีที่ถูกต้อง ค่าเฉลี่ยเลขคณิตจึงตอบคำถามนี้ไม่ได้ ต้องใช้ ค่าเฉลี่ยเรขาคณิต (geometric mean)
วิธีหาค่าเฉลี่ยเรขาคณิต
ตลอดห้าปีนั้นราคารถขึ้นไปกี่เปอร์เซ็นต์ หาได้โดยนำตัวคูณของการขึ้นราคาทุกตัวมาคูณกัน:
ดังนั้นหลังจากสี่ปีราคารถขึ้นเป็น 1.7325 เท่า คำถามจึงกลายเป็นว่า จำนวนใดเมื่อนำมาคูณกันเองสี่ตัวแล้วได้ 1.7325 คำตอบคือรากที่สี่ของ 1.7325 ลองคำนวณดู:
ต่อไปลองนำราคารถคูณด้วยจำนวนนี้สี่ครั้ง:
ตอนนี้ได้ผลตรงกันแล้ว จำนวน
สูตรของค่าเฉลี่ยเรขาคณิต
ถ้ามีจำนวน n จำนวน x1 x2 … xn ค่าเฉลี่ยเรขาคณิต G หาได้จาก:
หรือเขียนในรูปที่สมมูลกันได้ดังนี้:
ตัวอย่างเช่น ค่าเฉลี่ยเรขาคณิตของ 1, 2, 3, 4 และ 5 หาได้จาก:
สารบัญ: ค่าเฉลี่ย, มัธยฐาน, ฐานนิยม, วิธีหาคะแนนเฉลี่ย, ค่าเฉลี่ยเรขาคณิต, ค่าเฉลี่ยฮาร์มอนิก