มัธยฐาน
กล่าวอย่างง่าย มัธยฐาน (median) แบ่งข้อมูลชุดหนึ่งออกเป็นสองส่วน โดยครึ่งหนึ่งของข้อมูลมีค่าน้อยกว่ามัธยฐาน และอีกครึ่งหนึ่งมีค่ามากกว่ามัธยฐาน ในความเป็นจริงซับซ้อนกว่านี้เล็กน้อย ซึ่งจะพิจารณาต่อไปนี้
ความหมายของมัธยฐาน
การหามัธยฐานขึ้นอยู่กับว่าจำนวนสมาชิกของประชากรเป็นจำนวนคู่หรือจำนวนคี่ ถ้าจำนวนสมาชิกเป็นจำนวนคี่ ให้เรียงข้อมูลทั้งหมดจากน้อยไปมาก ค่าที่อยู่ตรงกลางคือมัธยฐาน
ตัวอย่างเช่น ข้อมูลชุด 75, 4, 2, 3, 2, 5 และ 1 มีทั้งหมด 7 ค่า ซึ่งเป็นจำนวนคี่ เมื่อเรียงข้อมูลจะได้ลำดับ 1, 2, 2, 3, 4, 5 และ 75 มัธยฐานเขียนแทนด้วย Med ในที่นี้มัธยฐานคือสมาชิกที่อยู่ตรงกลาง ได้แก่ 3 สูตรทั่วไปสำหรับประชากร X ขนาด |X| = N ที่มีสมาชิก xi เรียงจากน้อยไปมากคือ:
ถ้าลองใช้กับข้อมูลชุด X = [1, 2, 2, 3, 4, 5, 75] จะได้:
ถ้าจำนวนสมาชิกเป็นจำนวนคู่ ต้องปรับเล็กน้อย เพราะลำดับที่มีจำนวนพจน์เป็นจำนวนคู่ไม่มี “สมาชิกตรงกลาง” ถ้านำเลข 2 ออกจากประชากรของเราหนึ่งตัว จะได้ประชากร Y = [1, 2, 3, 4, 5, 75] ซึ่งไม่มีสมาชิกตรงกลาง ทั้ง 3 และ 4 อยู่ “ตรงกลางเท่า ๆ กัน” กรณีนี้ให้นำสมาชิกทั้งสองที่อยู่ตรงกลางมาหาค่าเฉลี่ยเลขคณิต ค่าเฉลี่ยนั้นคือมัธยฐาน มัธยฐานของข้อมูล Y จึงเป็น (3 + 4)/2 = 3.5
สูตรทั่วไปสำหรับข้อมูล X ขนาด N ที่มีสมาชิก xi เรียงลำดับแล้วคือ:
ถ้าหามัธยฐานของข้อมูล Y = [1, 2, 3, 4, 5, 75] ด้วยวิธีนี้ โดยให้สมาชิกแทนด้วย yi จะได้:
ข้อดีของมัธยฐาน
มัธยฐานต่างจากค่าเฉลี่ยตรงที่ไม่มีปัญหาเมื่อข้อมูลมีค่าสุดโต่ง ในตัวอย่างข้างต้นที่ใช้ข้อมูลชุด X = [1, 2, 2, 3, 4, 5, 75] จะได้ค่าเฉลี่ย 92 / 7 ≈ 13.1429 ซึ่งเป็นค่าที่ดูแปลกอยู่บ้าง เพราะสมาชิกหกในเจ็ดตัวมีค่าน้อยกว่านี้มาก ส่วนมัธยฐานเป็นจำนวนที่สมเหตุสมผล คือสาม
นอกจากนี้ยังใช้มัธยฐานได้กับข้อมูลทุกชนิดที่เรียงลำดับได้ ส่วนค่าเฉลี่ยหาได้เฉพาะข้อมูลที่บวกกันแล้วหารได้ ตัวอย่างเช่น ขนาดเสื้อผ้า ซึ่งมักเรียงเป็นลำดับ XS, S, M, L, XL และ XXL การหาค่าเฉลี่ยของข้อมูลเช่นนี้ทำได้ยาก เพราะไม่ได้กำหนดชัดเจนว่า XS + L หรือ XL + L บวกกันอย่างไร และไม่ชัดเจนว่าจะหารผลบวกอย่างไร อย่างไรก็ตาม ถ้าประชากรกลุ่มหนึ่งซื้อเสื้อผ้าขนาด S, S, M, L, L, L และ XXL เราบอกได้ว่ามัธยฐานคือขนาด L ปัญหาอาจเกิดขึ้นเมื่อจำนวนข้อมูลเป็นจำนวนคู่ เพราะหาค่าเฉลี่ยเลขคณิตไม่ได้ ในกรณีนี้โดยทั่วไปจะเลือกค่าใดค่าหนึ่งในสองค่าที่อยู่ตรงกลางเป็นมัธยฐาน
สารบัญ: ค่าเฉลี่ย, มัธยฐาน, ฐานนิยม, วิธีหาคะแนนเฉลี่ย, ค่าเฉลี่ยเรขาคณิต, ค่าเฉลี่ยฮาร์มอนิก