✖

ฟังก์ชันกำลังสอง

ฟังก์ชันกำลังสองคือฟังก์ชันที่เขียนได้ด้วยกฎ f(x) = ax2 + bx + c เมื่อ a, b, c เป็นจำนวนจริง และ a ≠ 0 เช่นเดียวกับที่กราฟของฟังก์ชันเชิงเส้นเป็นเส้นตรงเสมอ กราฟของฟังก์ชันกำลังสองก็เป็นพาราโบลาเสมอ

ตัวอย่างฟังก์ชันกำลังสอง

ตัวอย่างของฟังก์ชันกำลังสองอย่างง่ายคือ f(x) = x2 + 3x − 7 กราฟของฟังก์ชันนี้เป็นดังนี้:

กราฟของฟังก์ชัน f(x) = x^2 + 3x - 7

ฟังก์ชันกำลังสองเขียนในรูปทั่วไปได้เป็น ax2 + bx + c พจน์ ax2 เรียกว่าพจน์ดีกรีสอง ซึ่งฟังก์ชันกำลังสองทุกฟังก์ชันต้องมี พจน์ถัดไป bx เรียกว่าพจน์ดีกรีหนึ่ง ซึ่งไม่จำเป็นต้องมีในฟังก์ชันกำลังสอง คืออาจเป็นศูนย์ได้ เช่น ฟังก์ชัน f(x) = 5x2 + 7 ก็ยังเป็นฟังก์ชันกำลังสอง พจน์สุดท้าย c เรียกว่าพจน์ค่าคงตัว ซึ่งไม่จำเป็นต้องมีเช่นกัน สำหรับฟังก์ชัน f(x) = x2 + 3x − 7 จะได้ว่า

a=1,b=3,c=−7

ทำไม a เท่ากับหนึ่ง เพราะ x2 ก็คือ 1 · x2 นั่นเอง ดังนั้น a = 1

สมบัติของฟังก์ชันกำลังสอง

เริ่มจากโดเมน โดเมนของฟังก์ชันกำลังสองคือ ℝ ซึ่งเป็นเซตของจำนวนจริง เรนจ์ขึ้นอยู่กับฟังก์ชันแต่ละฟังก์ชัน แต่จะยาวไปถึงอนันต์ (บวกหรือลบ) เสมอ นอกจากนี้ฟังก์ชันกำลังสองเป็นฟังก์ชันเพิ่มด้านหนึ่งของจุดยอด และเป็นฟังก์ชันลดอีกด้านหนึ่งเสมอ ถ้าพจน์ดีกรีหนึ่งเป็นศูนย์ (b = 0) ฟังก์ชันกำลังสองจะเป็นฟังก์ชันคู่ ฟังก์ชันกำลังสองไม่เป็นฟังก์ชันหนึ่งต่อหนึ่ง

ขอบเขตบนหรือขอบเขตล่าง

ฟังก์ชันกำลังสองมีขอบเขตบนหรือขอบเขตล่างอย่างใดอย่างหนึ่งเสมอ ซึ่งขึ้นอยู่กับพารามิเตอร์ a เท่านั้น ถ้าพารามิเตอร์ a เป็นบวก กราฟจะ “ชี้ขึ้น” มีรูปร่างเหมือนตัวอักษร “U” (พาราโบลาหงาย) กราฟจึงมีขอบเขตล่าง ตัวอย่างเช่นฟังก์ชัน f(x) = 2x2 ซึ่งมีกราฟดังนี้:

กราฟของฟังก์ชัน 2x^2

จะเห็นว่าค่าของฟังก์ชันทุกค่า (จุดสีแดงทุกจุด) อยู่เหนือ −1 ฟังก์ชันจึงมีขอบเขตล่าง ถ้าเป็นฟังก์ชัน f(x) = −2x2:

กราฟของฟังก์ชัน -2x^2

ค่าของฟังก์ชันทุกค่าจะอยู่ใต้ 1 ฟังก์ชันจึงมีขอบเขตบน

ความเว้าขึ้นและความเว้าลง

ความเว้าขึ้นและความเว้าลงขึ้นอยู่กับพารามิเตอร์ a อีกเช่นกัน ฟังก์ชันกำลังสองเป็นฟังก์ชันเว้าขึ้น (convex) ถ้ากราฟมีรูปร่างเหมือนตัวอักษร “U” (∪) และเป็นฟังก์ชันเว้าลง (concave) ถ้ากราฟมีรูปร่างเหมือนตัวอักษร “U” กลับหัว (∩) ดังนั้นถ้า a > 0 กราฟจะเว้าขึ้น และถ้า a < 0 กราฟจะเว้าลง

พารามิเตอร์ a ยังมีผลต่อความแคบหรือกว้างของกราฟด้วย ยิ่งค่าใกล้ศูนย์มากเท่าใด กราฟก็ยิ่งกว้างขึ้น และในทางกลับกัน

กราฟของฟังก์ชัน 4x^2

กราฟของฟังก์ชัน \frac14x^2

จุดตัดแกน X และแกน Y

ถ้าต้องการหาจุดตัดของกราฟกับแกน X หรือแกน Y เพียงตั้งสมการง่าย ๆ แล้วแก้สมการนั้น สิ่งที่ต้องตระหนักคือฟังก์ชันเขียนได้ในรูป y = ax2 + bx + c หมายความว่าพิกัด y ที่ x = 2 หาได้โดยแทน x ทุกตัวด้วยสอง

เช่น สำหรับฟังก์ชัน y = x2 − 4x + 3 ที่ x = 2 จะได้พิกัด y เป็น 22 − 4 × 2 + 3 = −1 กราฟของฟังก์ชันจึงผ่านจุด (2, −1) แน่นอน ถ้าต้องการหาจุดตัดแกน X สิ่งที่ต้องการรู้คือค่า x เมื่อ y = 0 จุดตัดแกน X มีพิกัด y เป็น 0 เสมอ ซึ่งจะเห็นได้ชัดจากกราฟต่อไปนี้

ฟังก์ชันกำลังสอง f(x) = x^2-4x+3

ดังนั้นใน y = x2 − 4x + 3 เพียงแทน y ด้วยศูนย์แล้วแก้สมการ คำตอบของสมการที่ได้คือพิกัด x ของจุดตัด

x2−4x+3=0

นี่คือสมการกำลังสอง ซึ่งแก้ได้ด้วยวิธีมาตรฐาน เช่น แยกตัวประกอบเป็นรูปผลคูณ (x − 1) · (x − 3) จะได้ว่าคำตอบของสมการคือ x1 = 1 และ x2 = 3

ถ้าต้องการหาจุดตัดแกน Y ก็ทำในทำนองเดียวกัน จาก y = x2 − 4x + 3 คราวนี้แทน x ด้วยศูนย์ ซึ่งก็คือการถามว่าค่าของฟังก์ชันที่ x = 0 เป็นเท่าใด:

02−4×0+3=3

ดังนั้นจุดตัดแกน X คือ (1, 0) และ (3, 0) ส่วนจุดตัดแกน Y คือ (0, 3)

การหาพิกัดของจุดยอด

สำหรับฟังก์ชันกำลังสอง การหาจุดยอดก็สำคัญมากเช่นกัน เพื่อไม่ต้องจำสูตรที่ค่อนข้างซับซ้อน จะแสดงอีกวิธีหนึ่งซึ่งใช้การทำเป็นกำลังสองสมบูรณ์ จุดยอดของฟังก์ชันกำลังสองคือจุดที่ฟังก์ชันมีค่าต่ำสุดหรือค่าสูงสุด ฟังก์ชัน f(x) = x2 − 4x + 3 ซึ่งมีกราฟดังนี้:

ฟังก์ชันกำลังสอง f(x) = x^2-4x+3

มีจุดยอดที่จุด (2, −1)

รูปมาตรฐานของฟังก์ชันกำลังสองคือ f(x) = ax2 + bx + c สำหรับ a = 1 เราจะเปลี่ยนฟังก์ชันนี้ให้อยู่ในรูป g(x) = (x + m)2 + n เมื่อ (−m, n) เป็นจุดยอดของฟังก์ชันกำลังสอง สำหรับฟังก์ชันของเราจึงต้องการให้ได้รูป (x − 2)2 − 1 จะได้รูปนี้อย่างไร

ขั้นแรกเขียนเฉพาะวงเล็บ (x + m) แล้วแทน m ด้วยครึ่งหนึ่งของพารามิเตอร์ b ของฟังก์ชันกำลังสอง พารามิเตอร์ b เท่ากับลบสี่ ครึ่งหนึ่งจึงเท่ากับลบสอง จะได้ (x − 2)2

ขั้นที่สองต้องลบส่วนที่เกินออก ถ้ากระจายวงเล็บนี้จะไม่ได้ผลที่ถูกต้อง คือไม่ได้ฟังก์ชันเดิม จึงต้องลบกำลังสองของ m ออกจากวงเล็บ และบวกพารามิเตอร์ c ของฟังก์ชันเดิม

นั่นคือลบ (−2)2 ออกจากวงเล็บและบวกสาม (พารามิเตอร์ c):

(x−2)2−4+3

จัดรูปแล้วจะได้

(x−2)2−1

ซึ่งเป็นผลลัพธ์สุดท้าย เนื่องจากฟังก์ชันอยู่ในรูป (x + m)2 + n เมื่อ m = −2, n = −1 จึงรู้ว่าจุดยอดมีพิกัด (−m, n) คือ (2, −1)

ควรตรวจสอบด้วยว่าคำนวณถูกต้องหรือไม่ เราเพียงเปลี่ยนฟังก์ชันกำลังสอง x2 − 4x + 3 ให้อยู่ในรูป (x − 2)2 − 1 รูปใหม่นี้ควรแทนฟังก์ชันเดียวกัน ดังนั้นถ้ากระจายวงเล็บก็ควรได้รูปเดิมของฟังก์ชัน ลองกระจาย (x − 2)2 − 1

(x−2)2−1=(x−2)⋅(x−2)−1=x2−4x+4−1=x2−4x+3

จะเห็นว่าได้ฟังก์ชันเดิม แสดงว่าจัดรูปได้ถูกต้อง