คอมพลีเมนต์ของเหตุการณ์
บางครั้งคอมพลีเมนต์ของเหตุการณ์ช่วยให้หาความน่าจะเป็นของเหตุการณ์ได้ง่ายขึ้น คอมพลีเมนต์ของเหตุการณ์ A คือเหตุการณ์ A' ซึ่งประกอบด้วยผลลัพธ์ที่เป็นไปได้ทั้งหมดที่ไม่อยู่ในเหตุการณ์ A
บทนิยาม
บทนิยามของการทดลองสุ่มและเหตุการณ์อยู่ในบทความเรื่องความน่าจะเป็น ทบทวนสั้น ๆ ดังนี้ การทดลองสุ่มเช่นการทอดลูกเต๋า ปริภูมิตัวอย่างประกอบด้วยผลลัพธ์ที่อาจเกิดขึ้นได้ทั้งหมด ในกรณีการทอดลูกเต๋าคือเซต ω = {1, 2, 3, 4, 5, 6} เหตุการณ์คือสับเซตของ ω เช่น “ลูกเต๋าขึ้นแต้มคี่” นั่นคือ A = {1, 3, 5}
ถ้ามีเหตุการณ์ A ซึ่งยังคงเป็น “ลูกเต๋าขึ้นแต้มคี่” นั่นคือ A = {1, 3, 5} คอมพลีเมนต์ของเหตุการณ์ (complementary event) นี้คือเหตุการณ์ A' = ω ∖ A ซึ่งก็คือผลลัพธ์อื่นทั้งหมดที่อยู่ใน ω แต่ไม่อยู่ใน A ในกรณีนี้ซึ่งเหตุการณ์คือ “ลูกเต๋าขึ้นแต้มคี่” คอมพลีเมนต์ของเหตุการณ์คือ “ลูกเต๋าขึ้นแต้มคู่” ส่วนคอมพลีเมนต์ของเหตุการณ์ “ขึ้นแต้ม 2 หรือ 5” คือเหตุการณ์ “ขึ้นแต้ม 1, 3, 4 หรือ 6”
ถ้าใช้ภาษาของเซต เมื่อ ω = {1, 2, 3, 4, 5, 6} และมีเหตุการณ์ A = {1, 2} (“ขึ้นแต้มน้อยกว่า 3”) จะได้ A' = ω ∖ A = {1, 2, 3, 4, 5, 6} ∖ {1, 2} = {3, 4, 5, 6} ซึ่งบอกเป็นคำพูดได้ว่า “ขึ้นแต้มมากกว่า 2”
ความน่าจะเป็นของคอมพลีเมนต์ของเหตุการณ์มีความสัมพันธ์ง่าย ๆ ถ้าความน่าจะเป็นของเหตุการณ์ A เท่ากับ 25% ความน่าจะเป็นของเหตุการณ์ A' เป็นเท่าใด ที่จริงคำถามนี้คือ ความน่าจะเป็นที่เหตุการณ์ A จะไม่เกิดขึ้นเป็นเท่าใด เหตุการณ์ A เกิดขึ้นด้วยความน่าจะเป็น 25% เหตุการณ์ A จึงไม่เกิดขึ้นด้วยความน่าจะเป็น 100 − 25 = 75% ความสัมพันธ์นี้เป็นจริงเสมอ จึงกล่าวได้ว่าคอมพลีเมนต์ของเหตุการณ์ A' เกิดขึ้นด้วยความน่าจะเป็น 1 − P(A):
ตัวอย่างพร้อมวิธีทำ
-
เมื่อทอดลูกเต๋าสองลูก ความน่าจะเป็นที่จะไม่ได้ขึ้นแต้ม 6 พร้อมกันทั้งสองลูกเป็นเท่าใด ในบทความเรื่องความน่าจะเป็น เราหาได้ว่าการทอดลูกเต๋าสองลูกมีผลลัพธ์ที่แตกต่างกันทั้งหมด 36 แบบ ตอนนี้ต้องหาว่ามีกี่แบบที่ไม่ได้แต้ม 6 พร้อมกันทั้งสองลูก แต่ทำกลับทางได้ คือหาว่ามีกี่คู่ที่ได้แต้ม 6 ทั้งสองลูก หาความน่าจะเป็นของเหตุการณ์นี้ แล้วนำไปลบออกจากหนึ่ง
มีเพียงคู่เดียวที่ได้แต้ม 6 ทั้งสองลูก คือ (6, 6) ความน่าจะเป็นของเหตุการณ์ A นี้จึงเป็น:
ความน่าจะเป็นของคอมพลีเมนต์ของเหตุการณ์ A' คือเหตุการณ์ “ไม่ได้ขึ้นแต้ม 6 พร้อมกันทั้งสองลูก” จึงเท่ากับ:
-
เมื่อทอดลูกเต๋าสามลูก ความน่าจะเป็นที่ขึ้นแต้ม 6 อย่างน้อยหนึ่งลูกเป็นเท่าใด โจทย์นี้แก้โดยตรงได้เช่นกัน โดยเขียนการเรียงสับเปลี่ยนทั้งหมดที่ได้แต้ม 6 หนึ่งลูก สองลูก และสามลูก แต่จะอ้อมไปหาคอมพลีเมนต์ของเหตุการณ์ก็ได้ คือเหตุการณ์ “ไม่ขึ้นแต้ม 6 เลยสักลูก” ขั้นแรกหาว่าผลลัพธ์ที่อาจเกิดขึ้นมีทั้งหมดกี่แบบ มีลูกเต๋าสามลูก แต่ละลูกขึ้นแต้ม 1 ถึง 6 ได้ รวมแล้วมี 63 = 216 แบบ
ต่อไปต้องหาแบบที่ไม่มีแต้ม 6 เลย ลูกเต๋าแต่ละลูกต้องขึ้นแต้ม 1 ถึง 5 จึงมีทั้งหมด 53 = 125 แบบที่ไม่มีแต้ม 6 จากนั้นแทนค่าลงในสูตร:
นี่คือเหตุการณ์ A คือ “ไม่ขึ้นแต้ม 6 เลยสักลูก” แต่เราต้องการคอมพลีเมนต์ของเหตุการณ์ คือ “ขึ้นแต้ม 6 อย่างน้อยหนึ่งลูก” จึงแทนค่าลงในสูตร:
-
ในการสอบคณิตศาสตร์ นักศึกษาคนหนึ่งจับสลากคำถาม 3 ข้อจากคำถามทั้งหมด 30 ข้อ ในจำนวนนี้เป็นคำถามพีชคณิต 10 ข้อ แคลคูลัส 15 ข้อ และเรขาคณิต 5 ข้อ ความน่าจะเป็นที่เขาจะได้คำถามจากสาขาเดียวกันอย่างน้อยสองข้อเป็นเท่าใด โจทย์นี้ก็แก้ได้ง่ายกว่าด้วยคอมพลีเมนต์ของเหตุการณ์ ซึ่งคือ ความน่าจะเป็นที่นักศึกษาจะได้คำถามจากแต่ละสาขาสาขาละหนึ่งข้อเป็นเท่าใด
ขั้นแรกหาว่านักศึกษาจับคำถามสามข้อได้กี่แบบที่แตกต่างกัน ต้องใช้การจัดหมู่ มีคำถามทั้งหมด 30 ข้อ และจับขึ้นมา 3 ข้อ โดยลำดับไม่มีผล จะได้สัมประสิทธิ์ทวินาม:
ต่อไป มีกี่แบบที่นักศึกษาได้คำถามจากแต่ละสาขาสาขาละหนึ่งข้อ ใช้หลักการคูณจะได้ทั้งหมด 10 × 15 × 5 = 750 แบบ สุดท้ายแทนค่าลงในสูตรความน่าจะเป็น:
แต่เราต้องการคอมพลีเมนต์ของเหตุการณ์ จึงนำผลลัพธ์ไปลบออกจากหนึ่ง:
สารบัญ: ความน่าจะเป็น, คอมพลีเมนต์ของเหตุการณ์, การแจกแจงทวินาม, ความน่าจะเป็นแบบมีเงื่อนไข, ความน่าจะเป็นที่จะถูกรางวัลในการจับสลากเลือกตัวเลข 6 ตัวจาก 49 ตัว, ความน่าจะเป็นที่จะถูกรางวัล Eurojackpot