ความน่าจะเป็นที่จะถูกรางวัลในการจับสลากเลือกตัวเลข 6 ตัวจาก 49 ตัว
จะหาความน่าจะเป็นที่จะถูกรางวัลในการจับสลากเลือกตัวเลข 6 ตัวจาก 49 ตัวได้อย่างไร และจะเพิ่มโอกาสถูกรางวัลได้อย่างไร ลองมาดูกัน สลากประเภทนี้มีในหลายประเทศ เช่น สลาก Sportka ของสาธารณรัฐเช็ก ในกล่องจับสลากมีตัวเลข 49 ตัวตั้งแต่ 1 ถึง 49 และในการออกรางวัลจะจับตัวเลขขึ้นมา 6 ตัวแบบสุ่ม ผู้ซื้อสลากพยายามทายตัวเลขทั้งหกตัวที่จะถูกจับขึ้นมา ความน่าจะเป็นที่จะทายถูกทั้งหกตัวเป็นเท่าใด
เริ่มจากหาว่าการจัดหมู่ที่อาจจับได้มีทั้งหมดกี่แบบ สิ่งสำคัญข้อแรกคือในการจับครั้งหนึ่ง ตัวเลขแต่ละตัวถูกจับได้ไม่เกินหนึ่งครั้ง จึงจับได้ตัวเลข 1, 2, 3, 4, 5, 5 ไม่ได้ ข้อสำคัญข้อที่สองคือลำดับที่จับตัวเลขได้ไม่มีผล ถ้าครั้งหนึ่งจับได้ตัวเลขตามลำดับ 1, 2, 3, 4, 5, 6 และอีกครั้งหนึ่งจับได้ตามลำดับ 6, 5, 4, 3, 2, 1 ก็ถือเป็นชุดตัวเลขเดียวกัน และถ้าทายตัวเลขชุดนี้ไว้ก็ถูกรางวัลทั้งสองกรณี
ดังนั้นใช้การเรียงสับเปลี่ยนซึ่งลำดับมีผลไม่ได้ แต่ต้องใช้การจัดหมู่ซึ่งลำดับไม่มีผล คำถามจึงเป็นว่าการเลือกตัวเลขหกตัวจาก 49 ตัวมีการจัดหมู่ที่แตกต่างกันกี่แบบ เขียนเป็นสัมประสิทธิ์ทวินามได้ดังนี้:
สูตรที่ใช้หาค่าของสัมประสิทธิ์ทวินามนี้คือ:
เมื่อเครื่องหมายอัศเจรีย์แทนแฟกทอเรียล แทนค่าลงไปจะได้:
กระจายตัวเศษได้:
จากนั้นตัด 43! ออก:
ต่อไปเหลือเพียงคำนวณจริง:
ซึ่งเท่ากับ:
ดังนั้นมีชุดตัวเลขที่แตกต่างกันให้เลือกซื้อทั้งหมด 13,983,816 ชุด (เกือบสิบสี่ล้าน)
ความน่าจะเป็นที่จะถูกรางวัลที่ 1
รางวัลที่ 1 ได้เมื่อทายถูกทั้งหกตัวที่จับได้ เนื่องจากมีชุดตัวเลขที่แตกต่างกันทั้งหมด 13,983,816 ชุด โอกาสถูกรางวัลจึงเป็น 1 ต่อ 13,983,816 ซึ่งได้ความน่าจะเป็น:
ถ้าต้องการบอกเป็นร้อยละ ให้นำความน่าจะเป็นคูณด้วยหนึ่งร้อย คือเลื่อนจุดทศนิยมไปทางขวาสองตำแหน่ง จะได้ 0.00000715% ซึ่งเป็นความน่าจะเป็นที่น้อยมาก เพื่อให้เห็นภาพ กรุงเทพฯ และปริมณฑลมีประชากรประมาณ 11 ล้านคน ถ้าทุกคนซื้อสลากคนละหนึ่งชุดโดยไม่มีชุดใดซ้ำกัน ก็ยังเหลือชุดตัวเลขเกือบสามล้านชุดที่ไม่มีใครซื้อ และยังมีโอกาสประมาณหนึ่งส่วนห้าที่ไม่มีใครถูกรางวัลเลย
จะเพิ่มโอกาสถูกรางวัลได้อย่างไร
ทำไม่ได้เลย นอกจากจะติดสินบนคนที่จับสลาก ตัวเลขทุกชุดมีโอกาสถูกจับได้เท่ากัน ชุด 1, 2, 3, 4, 5, 6 มีโอกาสถูกจับได้เท่ากับชุด 5, 14, 15, 38, 41, 48 กล่องจับสลากไม่ได้แยกแยะระหว่างลำดับตัวเลขที่เรียงสวยงามอย่าง 1, 2, 3, 4, 5, 6 กับลำดับตัวเลขแบบสุ่มอย่าง 5, 14, 15, 38, 41, 48 มีแต่คนเราเท่านั้นที่ชอบตัวเลขเรียงกันมากกว่า ในทำนองเดียวกัน กล่องจับสลากก็จำตัวเลขที่เคยออกไม่ได้ การที่สัปดาห์ก่อนออกตัวเลข 5, 14, 15, 38, 41, 48 ไม่มีผลต่อความน่าจะเป็นที่ชุดเดียวกันนี้จะออกอีกในสัปดาห์ถัดไปเลย
การซื้อสลากมีทางช่วยตัวเองได้สองทาง ทางแรกคือไม่ซื้อตัวเลขที่คนอื่นชอบซื้อ วิธีนี้ไม่ได้เพิ่มโอกาสถูกรางวัล เพราะไม่ว่าตัวเลขชุดหนึ่งจะมีคนซื้อหนึ่งคนหรือหนึ่งร้อยคนก็ไม่ต่างกัน แต่ถ้าถูกรางวัล เงินรางวัลจะแบ่งกันในหมู่คนที่น้อยกว่า ทางที่ดีที่สุดคือซื้อตัวเลขแบบสุ่มทั้งหมด โอกาสที่คนอื่นจะเลือกตัวเลขสุ่มชุดเดียวกันมีน้อย แต่ถ้าซื้อตัวเลขชุดเดียวกับที่ออกในงวดล่าสุด มีโอกาสสูงที่คนอื่นจะใช้วิธีเดียวกัน และถ้าถูกรางวัลก็ต้องแบ่งเงินรางวัลกัน
ทางที่สองที่ช่วยได้คือไม่ซื้อสลากเลย แล้วนำเงินไปลงทุนกับสิ่งที่สมเหตุสมผลกว่า
สารบัญ: ความน่าจะเป็น, คอมพลีเมนต์ของเหตุการณ์, การแจกแจงทวินาม, ความน่าจะเป็นแบบมีเงื่อนไข, ความน่าจะเป็นที่จะถูกรางวัลในการจับสลากเลือกตัวเลข 6 ตัวจาก 49 ตัว, ความน่าจะเป็นที่จะถูกรางวัล Eurojackpot