✖

เวกเตอร์แนวฉากของเส้นตรง

เวกเตอร์แนวฉากของเส้นตรง p คือเวกเตอร์ที่ตั้งฉากกับเส้นตรง p และหาองค์ประกอบได้จากสมการเส้นตรงในรูปทั่วไป

ตัวอย่างนำ

ให้เส้นตรง p ผ่านจุด A(0, 1), B(2, 5) เส้นตรงนี้เป็นกราฟของฟังก์ชัน y = 2x + 1 ดังนั้นสมการเส้นตรงในรูปทั่วไปคือ −2x + y − 1 = 0 รูป:

เส้นตรง p

สมการในรูปทั่วไปอยู่ในรูป ax + by + c = 0 ในกรณีนี้สมการ −2x + y − 1 = 0 มี a = −2, b = 1, c = −1 พารามิเตอร์ a, b มีความหมายทางเรขาคณิตอย่างไร ลองวาดเวกเตอร์ u→=(a,b) คือเวกเตอร์ u→=(−2,1) ลงในรูปเล่น ๆ ดู:

เส้นตรง p กับเวกเตอร์ \vec{\mathbf{u}} = \left(-2, 1\right)

เห็นได้ค่อนข้างชัดว่าเวกเตอร์นี้ตั้งฉากกับเส้นตรง p และไม่ใช่เรื่องบังเอิญ สำหรับสมการเส้นตรงในรูปทั่วไป ax + by + c = 0 ใด ๆ เวกเตอร์ (a, b) จะตั้งฉากกับเส้นตรงนั้นเสมอ เวกเตอร์เช่นนี้เรียกว่าเวกเตอร์แนวฉากของเส้นตรง p (normal vector)

สมบัติของเวกเตอร์แนวฉาก

จากสมบัติของผลคูณเชิงสเกลาร์ของเวกเตอร์ เราทราบว่าผลคูณเชิงสเกลาร์ของเวกเตอร์สองเวกเตอร์เป็นศูนย์ก็ต่อเมื่อเวกเตอร์ทั้งสองตั้งฉากกัน เนื่องจากเวกเตอร์แสดงทิศทางของเส้นตรง p ขนานกับเส้นตรง p เวกเตอร์แสดงทิศทางใด ๆ ของเส้นตรง p จึงตั้งฉากกับเวกเตอร์แนวฉาก ถ้าหาเวกเตอร์แสดงทิศทางจากส่วนของเส้นตรง AB→ จะได้เวกเตอร์

v→=B−A=(2,5)−(0,1)=(2,4)

เมื่อวาดลงในรูป:

เวกเตอร์แนวฉาก \vec{\mathbf{u}} ตั้งฉากกับเวกเตอร์แสดงทิศทาง \vec{\mathbf{v}}

ทบทวนว่าผลคูณเชิงสเกลาร์ของเวกเตอร์สองเวกเตอร์นิยามดังนี้:

(u1,u2)⋅(v1,v2)=u1⋅v1+u2⋅v2

เมื่อลองพิจารณาผลคูณนี้สักเล็กน้อย จะพบว่าสำหรับจำนวนจริง a, b ใด ๆ ผลคูณเชิงสเกลาร์ของเวกเตอร์ (a, b) กับ (−b, a) และของเวกเตอร์ (a, b) กับ (b, −a) เป็นศูนย์เสมอ:

(a,b)⋅(−b,a)=a⋅(−b)+b⋅a=0(a,b)⋅(b,−a)=a⋅b−b⋅a=0

กลับไปที่เส้นตรง p ซึ่งมีสมการในรูปทั่วไป ax + by + c = 0 และเวกเตอร์แนวฉาก (a, b) ซึ่งตั้งฉากกับเส้นตรงนี้ เดี๋ยวก่อน จากสมบัติข้างต้นเราทราบว่าเวกเตอร์ (−b, a) และ (b, −a) มีผลคูณเชิงสเกลาร์กับเวกเตอร์แนวฉากเป็นศูนย์ ดังนั้นเวกเตอร์ (−b, a) และ (b, −a) ต้องตั้งฉากกับเวกเตอร์แนวฉาก และเนื่องจากเวกเตอร์แนวฉากตั้งฉากกับเส้นตรง เวกเตอร์ที่ตั้งฉากกับเวกเตอร์แนวฉากจึงต้องขนานกับเส้นตรง p เดิม น่าทึ่งมาก

วาดเวกเตอร์ v→1=(−b,a) และ v→2=(b,−a) ลงในรูปได้ เส้นตรงมีสมการในรูปทั่วไป −2x + y − 1 = 0 เมื่อแทนค่าจะได้เวกเตอร์สีเขียว v→1=(−1,−2) และ v→2=(1,2):

เวกเตอร์แสดงทิศทางใหม่สองเวกเตอร์ \vec{\mathbf{v}}_1, \vec{\mathbf{v}}_2

การหาสมการเส้นตรงในรูปทั่วไปจากเวกเตอร์แนวฉากและจุด

เราทราบแล้วว่าสมการเส้นตรงในรูปทั่วไปหาได้ค่อนข้างง่ายจากสมการอิงตัวแปรเสริม ถ้าทราบเวกเตอร์แนวฉาก n→ ก็หาสมการในรูปทั่วไปได้ง่ายเช่นกัน ให้เส้นตรง p ผ่านจุด A(5, 13) และมีเวกเตอร์แนวฉาก n→=(4,−6) เส้นตรง p มีสมการในรูปทั่วไป ax + by + c = 0 จากนิยามของเวกเตอร์แนวฉาก หาสัมประสิทธิ์ a, b ได้ทันที คือ a = 4, b = −6 ซึ่งเท่ากับองค์ประกอบของเวกเตอร์แนวฉาก สมการเส้นตรงในรูปทั่วไปจึงเป็น

4x−6y+c=0

เหลือเพียงหาสัมประสิทธิ์ c สมการที่อธิบายเส้นตรง p ต้องเป็นจริงสำหรับทุกจุดที่อยู่บนเส้นตรง p นั่นคือ ถ้าแทน x, y ด้วยพิกัดของจุดที่อยู่บนเส้นตรง p สมการต้องเป็นจริง จึงเพียงแทนจุด A ซึ่งเส้นตรง p ผ่านแน่นอน จุด A มีพิกัดเป็น A(5, 13) ดังนั้นแทน x = 5, y = 13 ในสมการ 4x − 6y + c = 0:

4×5−6×13+c=020−78+c=0c=78−20c=58

สมการเส้นตรง p ในรูปทั่วไปจึงเป็น

4x−6y+58=0

เวกเตอร์แสดงทิศทางสองเวกเตอร์ของเส้นตรง p คือ u→1=(6,4) และ u→2=(−6,−4)

เส้นตรงกับเวกเตอร์แสดงทิศทางสีเขียว \vec{\mathbf{u}}_1, \vec{\mathbf{u}}_2 และเวกเตอร์แนวฉากสีน้ำเงิน \vec{\mathbf{n}}

สารบัญ: สมการอิงตัวแปรเสริมของเส้นตรง (parametric equations), สมการเส้นตรงในรูปทั่วไป, เวกเตอร์แนวฉากของเส้นตรง, สมการเส้นตรงในรูปความชันและระยะตัดแกน, สมการเส้นตรงในปริภูมิสามมิติ