✖

สมการเส้นตรงในรูปทั่วไป

สมการเส้นตรงในรูปทั่วไปได้จากสมการอิงตัวแปรเสริมของเส้นตรงโดยกำจัดพารามิเตอร์ t ออก

ตัวอย่างนำ

ยังจำฟังก์ชันเชิงเส้นได้หรือไม่ กราฟของฟังก์ชันเชิงเส้นคือเส้นตรง รูปพื้นฐานของฟังก์ชันเชิงเส้นคือ y = ax + b พิจารณาเส้นตรง p ที่ผ่านจุด A(0, 3), B(2, 7):

เส้นตรงที่ผ่านจุด A และ B

จะหาฟังก์ชันเชิงเส้นที่มีกราฟเป็นเส้นตรง p นี้ ฟังก์ชันเชิงเส้นนี้อยู่ในรูป y = ax + b การที่เส้นตรงผ่านจุด A(0, 3) บอกว่าที่ x1 = 0 ฟังก์ชันมีค่าเป็น y1 = 3 จึงต้องได้สมการ a · 0 + b = 3 และเนื่องจากเส้นตรงผ่านจุด B(2, 7) ที่ x2 = 2 ฟังก์ชันมีค่าเป็น y2 = 7 จึงต้องได้สมการ a · 2 + b = 7 ด้วย เราต้องการหาสัมประสิทธิ์ a, b จะได้ระบบสมการ:

a⋅0+b=3a⋅2+b=7

จากสมการแรก a · 0 + b = 3 หาสัมประสิทธิ์ b ได้ง่าย คือ b = 3 นำผลนี้ไปแทนในสมการที่สอง คือแทน b ในสมการ a · 2 + b = 7 ด้วยสาม:

a⋅2+b=7a⋅2+3=7a⋅2=4a=2

ได้สัมประสิทธิ์ทั้งสองแล้ว: a = 2, b = 3 ฟังก์ชันที่อธิบายเส้นตรงข้างต้นคือ y = 2x + 3 เมื่อแทน x = 1 จะได้ y = 2 + 3 = 5 ซึ่งตรงกับกราฟของเส้นตรง รูป y = 2x + 3 ยังเขียนใหม่ให้ข้างขวาเป็นศูนย์ได้ โดยบวก −(2x + 3) ทั้งสองข้างของสมการ จะได้สมการ:

y−2x−3=0

สมการนี้เรียกว่าสมการเส้นตรงในรูปทั่วไป

นิยามของสมการเส้นตรงในรูปทั่วไป

วิธีข้างต้นค่อนข้างยุ่งยาก และใช้ไม่ได้เมื่อเส้นตรงขนานกับแกน Y คือเมื่อเป็นเส้นตรงแนวดิ่ง เพราะเส้นตรงเช่นนี้ไม่ใช่กราฟของฟังก์ชันใด ๆ จึงนิยามสมการเส้นตรงในรูปทั่วไปอีกแบบหนึ่ง กล่าวคือ สมการเชิงเส้นทุกสมการที่อยู่ในรูป

ax+by+c=0

โดยที่ a,b,c ∈ ℝ และ a,b ไม่เป็นศูนย์พร้อมกัน เป็นสมการของเส้นตรงบนระนาบ และเส้นตรงทุกเส้นบนระนาบเขียนในรูปนี้ได้ สมการนี้เรียกว่าสมการเส้นตรงในรูปทั่วไป หาได้ง่ายจากสมการอิงตัวแปรเสริมของเส้นตรง ถ้าเส้นตรงกำหนดด้วยสมการอิงตัวแปรเสริม

x=a1+t⋅u1y=a2+t⋅u2

จะหาสมการในรูปทั่วไปได้โดยกำจัดพารามิเตอร์ t ออกจากสมการอิงตัวแปรเสริม ตัวอย่าง ใช้เส้นตรงเดิมที่กำหนดด้วยจุด A(0, 3), B(2, 7) หาเวกเตอร์แสดงทิศทาง u→ จากส่วนของเส้นตรงที่มีทิศทาง AB→:

u→=(u1,u2)=B−A=(2,7)−(0,3)=(2,4)

ดูเส้นตรง p กับเวกเตอร์แสดงทิศทาง u→ อีกครั้ง:

เส้นตรง p กับเวกเตอร์แสดงทิศทาง \vec{\mathbf{u}}

เขียนสมการอิงตัวแปรเสริมโดยใช้จุด A และเวกเตอร์ u→:

x=0+t⋅2y=3+t⋅4

การหาสมการในรูปทั่วไปต้องบวกสมการทั้งสองเข้าด้วยกันให้พารามิเตอร์ t หายไป ขั้นแรกคูณสมการแรกด้วย −2 ส่วนสมการที่สองคงไว้:

−2x=0−t⋅4y=3+t⋅4

แล้วบวกสมการทั้งสอง จะได้สมการเดียว:

y−2x=3+t⋅4−t⋅4y−2x=3y−2x−3=0

นี่คือสมการเส้นตรง p ในรูปทั่วไป จะเห็นว่าได้สมการเดียวกันทุกประการกับวิธีแรก

ประโยชน์ของสมการเส้นตรงในรูปทั่วไป

สมการในรูปทั่วไปบอกทุกจุดที่ประกอบกันเป็นเส้นตรง ถ้าแทนตัวแปร x,y ในสมการรูปทั่วไป ax + by + c = 0 ด้วยจำนวนจริงที่ทำให้สมการเป็นจริง จุด (x, y) จะเป็นจุดบนเส้นตรงนี้ กลับไปที่เส้นตรงเดิมซึ่งมีสมการในรูปทั่วไป y − 2x − 3 = 0 ถ้าแทน x,y ด้วยค่า x = 1, y = 5 จะได้สมการ:

5−2×1−3=05−2−3=00=0

แสดงว่าจุด (1, 5) อยู่บนเส้นตรง ถ้าลองแทน x = 2, y = 3 จะได้สมการ:

3−2×2−3=?03−4−3=?0−4≠0

สมการไม่เป็นจริง จุด (2, 3) จึงไม่อยู่บนเส้นตรง p ตรวจสอบได้จากรูป:

จุดที่พิจารณาแสดงด้วยสีน้ำเงิน

เส้นตรงแนวดิ่ง

ได้กล่าวไปแล้วว่าสมการในรูปทั่วไปของเส้นตรงแนวดิ่ง p หาด้วยวิธีในหัวข้อแรกไม่ได้ เพราะเส้นตรงแนวดิ่งไม่ใช่กราฟของฟังก์ชัน อย่างไรก็ตาม เส้นตรงเช่นนี้ก็มีสมการในรูปทั่วไป ซึ่งหาได้ด้วยวิธีในหัวข้อก่อนหน้า

พิจารณาเส้นตรงที่ผ่านจุด A(4, 2), B(4, 8) เวกเตอร์แสดงทิศทาง u→ คือ:

u→=(u1,u2)=B−A=(4,8)−(4,2)=(0,6)

รูป:

เส้นตรง p กับเวกเตอร์แสดงทิศทาง

สมการอิงตัวแปรเสริมโดยใช้จุด A และเวกเตอร์แสดงทิศทาง u→ เป็นดังนี้:

x=4+t⋅0y=2+t⋅6

ขั้นต่อไปควรกำจัดพารามิเตอร์ t แต่สมการแรกช่วยประหยัดงานให้แล้ว ในสมการแรกไม่มีพารามิเตอร์ t หรือกล่าวให้ถูกคือพจน์ที่มี t เป็นศูนย์เสมอ จึงใช้สมการแรกทั้งสมการเป็นสมการในรูปทั่วไปของเส้นตรง p ได้ ดังนั้นเส้นตรง p มีสมการในรูปทั่วไปเป็น

x−4=0

นั่นคือสัมประสิทธิ์ a,b,c ในสมการ ax + by + c = 0 คือ a = 1, b = 0, c = −4

เส้นตรงแนวนอน

อีกตัวอย่างหนึ่งเป็นเส้นตรงแนวนอนที่ผ่านจุด A(2, 1), B(5, 1) เวกเตอร์แสดงทิศทาง u→ คือ:

u→=(u1,u2)=B−A=(5,1)−(2,1)=(3,0)

รูป:

เส้นตรง p กับเวกเตอร์แสดงทิศทาง \vec{\mathbf{u}}

สมการอิงตัวแปรเสริมของเส้นตรงโดยใช้จุด A เป็นดังนี้:

x=2+t⋅3y=1+t⋅0

จะเห็นอีกครั้งว่าไม่ต้องกำจัดพารามิเตอร์ t เพราะในสมการที่สองพจน์นั้นเป็นศูนย์ จึงใช้สมการที่สองเป็นสมการในรูปทั่วไปของเส้นตรง p ได้ทันที:

y−1=0

สารบัญ: สมการอิงตัวแปรเสริมของเส้นตรง (parametric equations), สมการเส้นตรงในรูปทั่วไป, เวกเตอร์แนวฉากของเส้นตรง, สมการเส้นตรงในรูปความชันและระยะตัดแกน, สมการเส้นตรงในปริภูมิสามมิติ