สมการเส้นตรงในรูปความชันและระยะตัดแกน
สมการเส้นตรงในรูปความชันและระยะตัดแกนมีที่มาจากขนาดของมุมที่เส้นตรงทำกับแกน X
ตัวอย่างนำ
ให้เส้นตรง p มีสมการในรูปทั่วไป ax + by + c = 0 เราทราบว่ากราฟของฟังก์ชันเชิงเส้นเป็นเส้นตรง และโดยทั่วไปเขียนฟังก์ชันเชิงเส้นในรูป y = f(x) จึงอาจต้องการแปลงสมการเส้นตรงในรูปทั่วไป ax + by + c = 0 ให้อยู่ในรูปนี้ การทำเช่นนั้นต้องมี b ≠ 0 เพราะต้องจัดสมการให้ y อยู่ข้างเดียว จึงต้องหารสมการทั้งสมการด้วย b ถ้า b ≠ 0 จะจัดรูปสมการในรูปทั่วไปได้ดังนี้:
ได้รูปของฟังก์ชันเชิงเส้นทั่วไปแล้ว เนื่องจากรูปนี้ค่อนข้างยุ่งยาก จึงแทนด้วยตัวอักษร โดยให้
แล้วเขียนสมการข้างต้นได้ในรูป:
นี่ไม่ใช่รูปอื่นแต่อย่างใด เพียงเขียน q แทนเศษส่วนที่ดูยุ่งยาก
ถ้า b = 0 เส้นตรงจะขนานกับแกน Y และสมการในรูปทั่วไปของเส้นตรงนี้จะอยู่ในรูป ax + c = 0 ถ้าหารสมการนี้ด้วยจำนวน a แล้วจัดรูป จะได้:
เนื่องจากเศษส่วน
สรุปได้ว่า เส้นตรงทุกเส้นที่ไม่ขนานกับแกน Y เขียนได้ในรูป y = kx + q โดยที่ k, q ∈ ℝ และเส้นตรงทุกเส้นที่ขนานกับแกน Y เขียนได้ในรูป x = m โดยที่ m ∈ ℝ
สมการในรูป y = kx + q เรียกว่าสมการเส้นตรงในรูปความชันและระยะตัดแกน (slope-intercept form) และสัมประสิทธิ์ k เรียกว่าความชันของเส้นตรง
ตัวอย่าง
ให้เส้นตรงผ่านจุด A(2, 8), B(8, 10) จงหาสมการเส้นตรงในรูปความชันและระยะตัดแกน รูปนี้หาได้ง่ายที่สุดจากสมการเส้นตรงในรูปทั่วไป จึงหาสมการในรูปทั่วไปก่อน สมการในรูปทั่วไปอยู่ในรูป ax + by + c = 0 โดยที่ (a, b) เป็นเวกเตอร์แนวฉาก จึงต้องหาเวกเตอร์แนวฉาก เวกเตอร์แสดงทิศทางมีองค์ประกอบเป็น (8, 10) − (2, 8) = (6, 2) ดังนั้นเวกเตอร์แนวฉาก
แทนพิกัด (x, y) ในสมการด้วยจุดที่เส้นตรงผ่านแน่นอน เช่น จุด B(8, 10) จึงแทน x = 8, y = 10 ในสมการ:
ได้สมการในรูปทั่วไป
หารสมการนี้ด้วย −2 จะได้รูปที่ดูดีขึ้นเล็กน้อย:
สมการในรูปความชันและระยะตัดแกนได้จากการจัดให้ y อยู่ข้างเดียว ย้ายพจน์อื่นทั้งหมดไปข้างขวา แล้วหารสมการด้วยสาม:
บรรทัดสุดท้ายคือสมการเส้นตรงในรูปความชันและระยะตัดแกน ถ้าต้องการสัมประสิทธิ์ k, q จะได้
ถ้าสัมประสิทธิ์ q ไม่ได้ออกมาเป็นค่าที่ไม่สะดวกอย่าง
ความชันของเส้นตรง
ถ้ามีสมการเส้นตรงในรูปความชันและระยะตัดแกน y = kx + q จะเรียกจำนวน k ว่าความชันของเส้นตรง ความชันของเส้นตรงสัมพันธ์กับมุมที่เส้นตรงทำกับแกน X ทางบวก พิจารณารูปต่อไปนี้:
รูปแสดงเส้นตรงสี่เส้นที่มีความชัน k ต่างกัน แต่มีสัมประสิทธิ์ q = 2 เท่ากันทุกเส้น เส้นตรงทั้งหมดจึงอยู่ในรูป y = kx + 2 สังเกตว่าเมื่อค่าความชัน คือจำนวนหน้าตัวแปร x เปลี่ยนไปอย่างต่อเนื่อง มุมที่เส้นตรงทำกับแกน X ทางบวกก็เปลี่ยนไปด้วย เช่น เส้นตรงสีม่วง
ในกรณีนี้ ยิ่งความชันมาก มุมที่เส้นตรงทำกับแกน X ทางบวกก็ยิ่งมาก ความชันของเส้นตรงสีม่วง
จะเห็นว่าความชัน k มีความสัมพันธ์บางอย่างกับมุม ลองพิจารณาให้ละเอียดขึ้น แสดงเฉพาะเส้นตรงสีม่วง
ต่อไปจะเขียนมุม ϵ โดยใช้ส่วนของเส้นตรง AC และ BC ซึ่งต้องทราบความยาวของส่วนของเส้นตรงทั้งสอง ให้พิกัดของจุด A และ B เป็น A = (x1, y1) = (2, 3) และ B = (x2, y2) = (6, 5) ความยาวของส่วนของเส้นตรง AC เท่ากับผลต่าง |x2 − x1| = |6 − 2| = 4 คือนำพิกัด x ของจุด B ซึ่งเท่ากับพิกัด x ของจุด C มาลบด้วยพิกัด x ของจุด A ก็จะได้ความยาวของส่วนของเส้นตรง AC ทำเช่นเดียวกันกับส่วนของเส้นตรง BC เพียงใช้พิกัด y แทน จะได้ |BC| = |y2 − y1| = |5 − 3| = 2
ต่อไปใช้ฟังก์ชันตรีโกณมิติ คือแทนเจนต์ ในรูปสามเหลี่ยมมุมฉาก ABC มุม ϵ มี
แทนเจนต์ของมุม ϵ ซึ่งเท่ากับมุม δ จึงเท่ากับ
ถ้าเส้นตรง p มีสมการในรูปความชันและระยะตัดแกน y = kx + q แล้วความชัน k เท่ากับแทนเจนต์ของมุมที่เส้นตรง p ทำกับแกน X ทางบวก
สารบัญ: สมการอิงตัวแปรเสริมของเส้นตรง (parametric equations), สมการเส้นตรงในรูปทั่วไป, เวกเตอร์แนวฉากของเส้นตรง, สมการเส้นตรงในรูปความชันและระยะตัดแกน, สมการเส้นตรงในปริภูมิสามมิติ