✖

สมการเส้นตรงในรูปความชันและระยะตัดแกน

สมการเส้นตรงในรูปความชันและระยะตัดแกนมีที่มาจากขนาดของมุมที่เส้นตรงทำกับแกน X

ตัวอย่างนำ

ให้เส้นตรง p มีสมการในรูปทั่วไป ax + by + c = 0 เราทราบว่ากราฟของฟังก์ชันเชิงเส้นเป็นเส้นตรง และโดยทั่วไปเขียนฟังก์ชันเชิงเส้นในรูป y = f(x) จึงอาจต้องการแปลงสมการเส้นตรงในรูปทั่วไป ax + by + c = 0 ให้อยู่ในรูปนี้ การทำเช่นนั้นต้องมี b ≠ 0 เพราะต้องจัดสมการให้ y อยู่ข้างเดียว จึงต้องหารสมการทั้งสมการด้วย b ถ้า b ≠ 0 จะจัดรูปสมการในรูปทั่วไปได้ดังนี้:

ax+by+c=0/÷baxb+y+cb=0/ จัดให้ y อยู่ข้างเดียวy=−axb−cb

ได้รูปของฟังก์ชันเชิงเส้นทั่วไปแล้ว เนื่องจากรูปนี้ค่อนข้างยุ่งยาก จึงแทนด้วยตัวอักษร โดยให้

k=−abq=−cb

แล้วเขียนสมการข้างต้นได้ในรูป:

y=kx+q

นี่ไม่ใช่รูปอื่นแต่อย่างใด เพียงเขียน q แทนเศษส่วนที่ดูยุ่งยาก −cb เท่านั้น เนื่องจากรูป kx + q อธิบายฟังก์ชันเชิงเส้นทั่วไป เส้นตรงในรูปนี้จึงขนานกับแกน Y ไม่ได้ ซึ่งเราได้ตัดกรณีนี้ออกไปแล้วตั้งแต่กำหนดให้ b ≠ 0

ถ้า b = 0 เส้นตรงจะขนานกับแกน Y และสมการในรูปทั่วไปของเส้นตรงนี้จะอยู่ในรูป ax + c = 0 ถ้าหารสมการนี้ด้วยจำนวน a แล้วจัดรูป จะได้:

ax+c=0/÷ax+ca=0x=−ca

เนื่องจากเศษส่วน −ca ก็ดูยุ่งยากเช่นกัน จึงแทน m=−ca และได้สมการ

x=m

สรุปได้ว่า เส้นตรงทุกเส้นที่ไม่ขนานกับแกน Y เขียนได้ในรูป y = kx + q โดยที่ k, q ∈ ℝ และเส้นตรงทุกเส้นที่ขนานกับแกน Y เขียนได้ในรูป x = m โดยที่ m ∈ ℝ

สมการในรูป y = kx + q เรียกว่าสมการเส้นตรงในรูปความชันและระยะตัดแกน (slope-intercept form) และสัมประสิทธิ์ k เรียกว่าความชันของเส้นตรง

ตัวอย่าง

ให้เส้นตรงผ่านจุด A(2, 8), B(8, 10) จงหาสมการเส้นตรงในรูปความชันและระยะตัดแกน รูปนี้หาได้ง่ายที่สุดจากสมการเส้นตรงในรูปทั่วไป จึงหาสมการในรูปทั่วไปก่อน สมการในรูปทั่วไปอยู่ในรูป ax + by + c = 0 โดยที่ (a, b) เป็นเวกเตอร์แนวฉาก จึงต้องหาเวกเตอร์แนวฉาก เวกเตอร์แสดงทิศทางมีองค์ประกอบเป็น (8, 10) − (2, 8) = (6, 2) ดังนั้นเวกเตอร์แนวฉาก n→ มีองค์ประกอบเป็น (−2, 6) แทน a = −2, b = 6 ในสมการรูปทั่วไป:

−2x+6y+c=0

แทนพิกัด (x, y) ในสมการด้วยจุดที่เส้นตรงผ่านแน่นอน เช่น จุด B(8, 10) จึงแทน x = 8, y = 10 ในสมการ:

−2×8+6×10+c=0−16+60+c=0c=−44

ได้สมการในรูปทั่วไป

−2x+6y−44=0

หารสมการนี้ด้วย −2 จะได้รูปที่ดูดีขึ้นเล็กน้อย:

x−3y+22=0

สมการในรูปความชันและระยะตัดแกนได้จากการจัดให้ y อยู่ข้างเดียว ย้ายพจน์อื่นทั้งหมดไปข้างขวา แล้วหารสมการด้วยสาม:

x−3y+22=0−3y=−x−22/×(−1)3y=x+22/×13y=13x+223

บรรทัดสุดท้ายคือสมการเส้นตรงในรูปความชันและระยะตัดแกน ถ้าต้องการสัมประสิทธิ์ k, q จะได้ k=13,q=223 ดูกราฟของเส้นตรงกับเวกเตอร์แสดงทิศทาง u→ และเวกเตอร์แนวฉาก n→ ได้ดังนี้:

เส้นตรง p กับเวกเตอร์แสดงทิศทาง \vec{\mathbf{u}} และเวกเตอร์แนวฉาก \vec{\mathbf{n}}

ถ้าสัมประสิทธิ์ q ไม่ได้ออกมาเป็นค่าที่ไม่สะดวกอย่าง 223 จะเห็นได้ทันทีว่าสัมประสิทธิ์ q บอกพิกัด y ของจุดที่เส้นตรงตัดแกน Y (ระยะตัดแกน Y) จุดตัดแกน Y มีพิกัด x เป็น x = 0 เมื่อแทนค่านี้ในสมการ y=13x+223 จะได้ y=13×0+223=223 นั่นคือเมื่อ x = 0 จะได้ค่า y เป็น y=223

ความชันของเส้นตรง

ถ้ามีสมการเส้นตรงในรูปความชันและระยะตัดแกน y = kx + q จะเรียกจำนวน k ว่าความชันของเส้นตรง ความชันของเส้นตรงสัมพันธ์กับมุมที่เส้นตรงทำกับแกน X ทางบวก พิจารณารูปต่อไปนี้:

เส้นตรงสี่เส้นที่มีความชันต่างกัน

รูปแสดงเส้นตรงสี่เส้นที่มีความชัน k ต่างกัน แต่มีสัมประสิทธิ์ q = 2 เท่ากันทุกเส้น เส้นตรงทั้งหมดจึงอยู่ในรูป y = kx + 2 สังเกตว่าเมื่อค่าความชัน คือจำนวนหน้าตัวแปร x เปลี่ยนไปอย่างต่อเนื่อง มุมที่เส้นตรงทำกับแกน X ทางบวกก็เปลี่ยนไปด้วย เช่น เส้นตรงสีม่วง y=12x+2 ทำมุม δ กับแกน X ทางบวก เส้นตรงสีแดง y = x + 2 ทำมุม γ และเส้นตรงสีเขียว y = 2x + 2 ทำมุม β

ในกรณีนี้ ยิ่งความชันมาก มุมที่เส้นตรงทำกับแกน X ทางบวกก็ยิ่งมาก ความชันของเส้นตรงสีม่วง y=12x+2 คือ k1=12 ความชันของเส้นตรงสีเขียว y = 2x + 2 คือ k2 = 2 จึงได้ว่า k1 < k2 และ δ < β ด้วย แต่ความชันของเส้นตรงสีน้ำเงิน y = −2x + 2 คือ k3 = −2 ซึ่งน้อยกว่าทุกเส้นก่อนหน้า แต่มุม α กลับใหญ่ที่สุด

จะเห็นว่าความชัน k มีความสัมพันธ์บางอย่างกับมุม ลองพิจารณาให้ละเอียดขึ้น แสดงเฉพาะเส้นตรงสีม่วง y=12x+2 และสนใจมุม δ เลือกจุดสองจุดใด ๆ ที่แตกต่างกัน A, B บนเส้นตรง แล้วสร้างรูปสามเหลี่ยมมุมฉาก ABC ดังรูป มุม δ และ ϵ มีขนาดเท่ากัน เพราะเป็นมุมที่สมนัยกัน

เส้นตรง y = \frac12x+2

ต่อไปจะเขียนมุม ϵ โดยใช้ส่วนของเส้นตรง AC และ BC ซึ่งต้องทราบความยาวของส่วนของเส้นตรงทั้งสอง ให้พิกัดของจุด A และ B เป็น A = (x1, y1) = (2, 3) และ B = (x2, y2) = (6, 5) ความยาวของส่วนของเส้นตรง AC เท่ากับผลต่าง |x2 − x1| = |6 − 2| = 4 คือนำพิกัด x ของจุด B ซึ่งเท่ากับพิกัด x ของจุด C มาลบด้วยพิกัด x ของจุด A ก็จะได้ความยาวของส่วนของเส้นตรง AC ทำเช่นเดียวกันกับส่วนของเส้นตรง BC เพียงใช้พิกัด y แทน จะได้ |BC| = |y2 − y1| = |5 − 3| = 2

ต่อไปใช้ฟังก์ชันตรีโกณมิติ คือแทนเจนต์ ในรูปสามเหลี่ยมมุมฉาก ABC มุม ϵ มี tan⁡(ϵ)=|BC||AC| แทนเจนต์ของมุม ϵ เท่ากับอัตราส่วนของด้านตรงข้ามมุมต่อด้านประชิดมุม เมื่อแทนความยาวของส่วนของเส้นตรง จะได้:

tan⁡(ϵ)=|BC||AC|=|y2−y1||x2−x1|=24=12

แทนเจนต์ของมุม ϵ ซึ่งเท่ากับมุม δ จึงเท่ากับ 12 แทนเจนต์ของมุมที่เส้นตรงทำกับแกน X ทางบวกเท่ากับ 12 และสมการของเส้นตรงนี้คือ y=12x+2 ดังนั้นแทนเจนต์ของมุมที่เส้นตรงทำกับแกน X ทางบวกเท่ากับความชันของเส้นตรงนี้ ซึ่งไม่ใช่เรื่องบังเอิญ และเป็นจริงโดยทั่วไป:

ถ้าเส้นตรง p มีสมการในรูปความชันและระยะตัดแกน y = kx + q แล้วความชัน k เท่ากับแทนเจนต์ของมุมที่เส้นตรง p ทำกับแกน X ทางบวก

สารบัญ: สมการอิงตัวแปรเสริมของเส้นตรง (parametric equations), สมการเส้นตรงในรูปทั่วไป, เวกเตอร์แนวฉากของเส้นตรง, สมการเส้นตรงในรูปความชันและระยะตัดแกน, สมการเส้นตรงในปริภูมิสามมิติ