วงรี
วงรีเป็นภาคตัดกรวยชนิดหนึ่ง สมบัติพื้นฐานของวงรีคือจุดทุกจุดบนวงรีมีผลบวกของระยะห่างจากจุดสองจุดที่กำหนดในระนาบเท่ากัน จุดทั้งสองนี้เรียกว่าโฟกัส
ลักษณะของวงรี
ให้จุด E และ F เป็นโฟกัสของวงรี e จะได้ว่าจุด X ทุกจุดบนวงรี e ต้องเป็นไปตามเงื่อนไข
เมื่อ K เป็นค่าคงตัวค่าหนึ่ง ค่านี้จึงเท่ากันสำหรับทุกจุดบนวงรี ในกรณีที่ E = F จะได้วงกลม และ |XE|+|XF| เท่ากับเส้นผ่านศูนย์กลางของวงกลม (หรือ |XE| ต้องเป็นรัศมีของวงกลม) รูปของวงรี
ผลบวกของระยะห่างจากโฟกัสที่เท่ากันหมายความว่าผลบวก |EK|+|FK| ต้องเท่ากับผลบวก |EL|+|FL| และเป็นเช่นนี้สำหรับจุดอื่นทุกจุดบนวงรีด้วย
ส่วนประกอบและสมบัติของวงรี
- วงรีมีโฟกัสสองจุด ให้เป็นจุด E และ F
- วงรีมีจุดยอดบนแกนเอกสองจุด คือ A และ B และมีจุดปลายแกนโทสองจุด คือ C และ D
- จุดศูนย์กลางของวงรี ซึ่งในรูปคือจุด S อยู่ที่จุดกึ่งกลางของส่วนของเส้นตรง EF คืออยู่ระหว่างโฟกัสทั้งสอง
- เส้นตรงที่ผ่านจุดยอดบนแกนเอก (และผ่านโฟกัสด้วย) เรียกว่าแกนเอกของวงรี เส้นตรงที่ผ่านจุดปลายแกนโทเรียกว่าแกนโทของวงรี
- ส่วนของเส้นตรงที่เชื่อมจุดยอดบนแกนเอกจุดใดจุดหนึ่งกับจุดศูนย์กลางของวงรีเรียกว่าครึ่งแกนเอก ในรูปคือส่วนของเส้นตรง AS และ BS
- ส่วนของเส้นตรงที่เชื่อมจุดปลายแกนโทจุดใดจุดหนึ่งกับจุดศูนย์กลางของวงรีเรียกว่าครึ่งแกนโท ในรูปคือส่วนของเส้นตรง CS และ DS
- ค่าคงตัว K ซึ่งเท่ากับผลบวกของระยะจากจุดบนวงรีถึงโฟกัสทั้งสอง เท่ากับความยาวของส่วนของเส้นตรง AB เห็นได้ชัดเมื่อคำนวณผลบวกสำหรับจุด B สำหรับจุด B ผลบวกอยู่ในรูป |FB|+|EB| ส่วนของเส้นตรง EB ครอบคลุมส่วนของเส้นตรง AB เกือบทั้งหมด และส่วนที่เหลือ คือส่วนของเส้นตรง AE ยาวเท่ากับส่วนของเส้นตรง FB ดังนั้น |FB|+|EB| = |AB|
ระยะจากจุดศูนย์กลางถึงโฟกัส
ค่าคงตัวที่สำคัญอีกค่าหนึ่งของวงรีคือระยะจากจุดศูนย์กลางถึงโฟกัส (linear eccentricity) ในที่นี้ใช้สัญลักษณ์ e (ข้อควรระวัง ในหนังสือเรียนไทย ความเยื้องศูนย์กลางหมายถึงอัตราส่วนของระยะนี้ต่อความยาวครึ่งแกนเอก) ระยะนี้เท่ากับระยะห่างจากโฟกัสถึงจุดศูนย์กลางของวงรี คือ e = |ES| = |FS| จะคำนวณระยะนี้ได้อย่างไร ขั้นแรกหาว่าระยะ |ED| และ |FD| เท่ากับเท่าใด
เรารู้ว่าผลบวก K เท่ากับความยาว |AB| และจากรูปจะเห็นว่าส่วนของเส้นตรง ED และ FD ยาวเท่ากัน เพราะเส้นตรง CD เป็นแกนสมมาตรของวงรี ดังนั้นส่วนของเส้นตรงทั้งสองยาวเท่ากับครึ่งหนึ่งของความยาว |AB| ซึ่งเป็นความยาวครึ่งแกนเอกของวงรี ถ้าให้ความยาวครึ่งแกนเอกเป็น a และความยาวครึ่งแกนโทเป็น b จะได้รูปดังนี้
จากนั้นเขียนระยะจากจุดศูนย์กลางถึงโฟกัสได้ด้วยทฤษฎีบทพีทาโกรัส เป็น
ยิ่งวงรีคล้ายวงกลมมากเท่าใด นั่นคือยิ่งแบนน้อยเท่าใด ระยะจากจุดศูนย์กลางถึงโฟกัสก็ยิ่งน้อยลง
สมการของวงรี
จะหาสมการของวงรีได้อย่างไร ขั้นแรกต้องมีวงรีที่สะดวกต่อการคำนวณ จึงเลือกวงรีที่มีแกนเอกและแกนโทขนานกับแกน X และแกน Y และมีจุดศูนย์กลางอยู่ที่จุดกำเนิดของระบบพิกัด คือมีพิกัด (0, 0) วงรีแบบนี้มีลักษณะ เช่น
คำถามคือจะเขียนจุด X ซึ่งแสดงด้วยสีน้ำเงินในรูปให้อยู่ในรูปทั่วไปได้อย่างไร จากบทนิยามของวงรี ต้องเป็นจริงว่า:
เนื่องจากความยาวของส่วนของเส้นตรง AB เท่ากับสองเท่าของความยาวครึ่งแกนเอก a จึงเขียนได้ว่า:
ต่อไปต้องเขียนความยาวของส่วนของเส้นตรง EX และ FX เริ่มจากส่วนของเส้นตรง FX วาดส่วนของเส้นตรงเพิ่มอีกสองเส้นในรูปให้เกิดรูปสามเหลี่ยมมุมฉาก
จุด X มีพิกัด (x, y) ดังนั้นความยาวของส่วนของเส้นตรง PX เท่ากับพิกัด y ของจุด X คือ |PX| = y ความยาว PF เท่ากับ |e − x| ตามทฤษฎีบทพีทาโกรัสจะได้:
เขียน |EX| ในทำนองเดียวกับ |FX| ความยาว PX เท่าเดิม คือ y และความยาว PE เท่ากับ x + e จะได้:
แทนนิพจน์ใหม่เหล่านี้ในสมการก่อนหน้า:
จากนั้นต้องจัดรูปอีกหลายขั้น จนในที่สุดได้รูปที่สวยงามนี้:
แต่สมการนี้ใช้กับวงรีที่มีจุดศูนย์กลางที่จุดกำเนิด ถ้าต้องการสมการที่ทั่วไปกว่านี้ ต้องนำพิกัดของจุดศูนย์กลางของวงรีมาคิดในสมการด้วย วงรีที่มีจุดศูนย์กลางที่จุด (m, n) มีสมการดังนี้
ถ้าแกนเอกขนานกับแกน X:
ถ้าแกนเอกขนานกับแกน Y:
ตัวอย่าง เพื่อให้มั่นใจว่าสมการใช้ได้จริง ลองแทนจุด X จากรูปในสมการ สำหรับรูปนี้ a = 5, b = 4 และ X(2.31; 3.55) (พิกัดของจุดปัดเศษไว้ ผลลัพธ์จึงต้องปัดเศษด้วย) แทนค่าในข้างซ้ายของสมการ จะได้:
จึงได้ 1 = 1
เครื่องคิดเลข
ใส่ความยาวครึ่งแกนเอกและครึ่งแกนโท พื้นที่ของวงรีคือ π · a · b ความยาวรอบวงรีคำนวณด้วยสูตรที่แน่นอนไม่ได้ เครื่องคิดเลขจึงใช้สูตรประมาณของรามานุจัน ซึ่งต่างจากค่าจริงเพียงเล็กน้อย
สารบัญ: ภาคตัดกรวย, วงรี, ไฮเพอร์โบลา, พาราโบลา, ความสัมพันธ์ของส่วนสูงและภาพฉายในรูปสามเหลี่ยมมุมฉาก (ทฤษฎีบทของยุคลิด)