✖

วงรี

วงรีเป็นภาคตัดกรวยชนิดหนึ่ง สมบัติพื้นฐานของวงรีคือจุดทุกจุดบนวงรีมีผลบวกของระยะห่างจากจุดสองจุดที่กำหนดในระนาบเท่ากัน จุดทั้งสองนี้เรียกว่าโฟกัส

ลักษณะของวงรี

ให้จุด E และ F เป็นโฟกัสของวงรี e จะได้ว่าจุด X ทุกจุดบนวงรี e ต้องเป็นไปตามเงื่อนไข

|XE|+|XF|=K

เมื่อ K เป็นค่าคงตัวค่าหนึ่ง ค่านี้จึงเท่ากันสำหรับทุกจุดบนวงรี ในกรณีที่ E = F จะได้วงกลม และ |XE|+|XF| เท่ากับเส้นผ่านศูนย์กลางของวงกลม (หรือ |XE| ต้องเป็นรัศมีของวงกลม) รูปของวงรี

วงรีที่มีโฟกัส E และ F

ผลบวกของระยะห่างจากโฟกัสที่เท่ากันหมายความว่าผลบวก |EK|+|FK| ต้องเท่ากับผลบวก |EL|+|FL| และเป็นเช่นนี้สำหรับจุดอื่นทุกจุดบนวงรีด้วย

ส่วนประกอบและสมบัติของวงรี

  • วงรีมีโฟกัสสองจุด ให้เป็นจุด E และ F
  • วงรีมีจุดยอดบนแกนเอกสองจุด คือ A และ B และมีจุดปลายแกนโทสองจุด คือ C และ D
  • จุดศูนย์กลางของวงรี ซึ่งในรูปคือจุด S อยู่ที่จุดกึ่งกลางของส่วนของเส้นตรง EF คืออยู่ระหว่างโฟกัสทั้งสอง
  • เส้นตรงที่ผ่านจุดยอดบนแกนเอก (และผ่านโฟกัสด้วย) เรียกว่าแกนเอกของวงรี เส้นตรงที่ผ่านจุดปลายแกนโทเรียกว่าแกนโทของวงรี
  • ส่วนของเส้นตรงที่เชื่อมจุดยอดบนแกนเอกจุดใดจุดหนึ่งกับจุดศูนย์กลางของวงรีเรียกว่าครึ่งแกนเอก ในรูปคือส่วนของเส้นตรง AS และ BS
  • ส่วนของเส้นตรงที่เชื่อมจุดปลายแกนโทจุดใดจุดหนึ่งกับจุดศูนย์กลางของวงรีเรียกว่าครึ่งแกนโท ในรูปคือส่วนของเส้นตรง CS และ DS
  • ค่าคงตัว K ซึ่งเท่ากับผลบวกของระยะจากจุดบนวงรีถึงโฟกัสทั้งสอง เท่ากับความยาวของส่วนของเส้นตรง AB เห็นได้ชัดเมื่อคำนวณผลบวกสำหรับจุด B สำหรับจุด B ผลบวกอยู่ในรูป |FB|+|EB| ส่วนของเส้นตรง EB ครอบคลุมส่วนของเส้นตรง AB เกือบทั้งหมด และส่วนที่เหลือ คือส่วนของเส้นตรง AE ยาวเท่ากับส่วนของเส้นตรง FB ดังนั้น |FB|+|EB| = |AB|

ระยะจากจุดศูนย์กลางถึงโฟกัส

ค่าคงตัวที่สำคัญอีกค่าหนึ่งของวงรีคือระยะจากจุดศูนย์กลางถึงโฟกัส (linear eccentricity) ในที่นี้ใช้สัญลักษณ์ e (ข้อควรระวัง ในหนังสือเรียนไทย ความเยื้องศูนย์กลางหมายถึงอัตราส่วนของระยะนี้ต่อความยาวครึ่งแกนเอก) ระยะนี้เท่ากับระยะห่างจากโฟกัสถึงจุดศูนย์กลางของวงรี คือ e = |ES| = |FS| จะคำนวณระยะนี้ได้อย่างไร ขั้นแรกหาว่าระยะ |ED| และ |FD| เท่ากับเท่าใด

ระยะ |ED| เท่ากับเท่าใด

เรารู้ว่าผลบวก K เท่ากับความยาว |AB| และจากรูปจะเห็นว่าส่วนของเส้นตรง ED และ FD ยาวเท่ากัน เพราะเส้นตรง CD เป็นแกนสมมาตรของวงรี ดังนั้นส่วนของเส้นตรงทั้งสองยาวเท่ากับครึ่งหนึ่งของความยาว |AB| ซึ่งเป็นความยาวครึ่งแกนเอกของวงรี ถ้าให้ความยาวครึ่งแกนเอกเป็น a และความยาวครึ่งแกนโทเป็น b จะได้รูปดังนี้

วงรีที่แสดงระยะจากจุดศูนย์กลางถึงโฟกัส (สีเขียว)

จากนั้นเขียนระยะจากจุดศูนย์กลางถึงโฟกัสได้ด้วยทฤษฎีบทพีทาโกรัส เป็น

e=a2−b2

ยิ่งวงรีคล้ายวงกลมมากเท่าใด นั่นคือยิ่งแบนน้อยเท่าใด ระยะจากจุดศูนย์กลางถึงโฟกัสก็ยิ่งน้อยลง

สมการของวงรี

จะหาสมการของวงรีได้อย่างไร ขั้นแรกต้องมีวงรีที่สะดวกต่อการคำนวณ จึงเลือกวงรีที่มีแกนเอกและแกนโทขนานกับแกน X และแกน Y และมีจุดศูนย์กลางอยู่ที่จุดกำเนิดของระบบพิกัด คือมีพิกัด (0, 0) วงรีแบบนี้มีลักษณะ เช่น

วงรีที่มีจุดศูนย์กลางที่จุดกำเนิดของระบบพิกัด

คำถามคือจะเขียนจุด X ซึ่งแสดงด้วยสีน้ำเงินในรูปให้อยู่ในรูปทั่วไปได้อย่างไร จากบทนิยามของวงรี ต้องเป็นจริงว่า:

|EX|+|FX|=|AB|

เนื่องจากความยาวของส่วนของเส้นตรง AB เท่ากับสองเท่าของความยาวครึ่งแกนเอก a จึงเขียนได้ว่า:

|EX|+|FX|=2a

ต่อไปต้องเขียนความยาวของส่วนของเส้นตรง EX และ FX เริ่มจากส่วนของเส้นตรง FX วาดส่วนของเส้นตรงเพิ่มอีกสองเส้นในรูปให้เกิดรูปสามเหลี่ยมมุมฉาก

วงรีที่แสดงรูปสามเหลี่ยมมุมฉาก

จุด X มีพิกัด (x, y) ดังนั้นความยาวของส่วนของเส้นตรง PX เท่ากับพิกัด y ของจุด X คือ |PX| = y ความยาว PF เท่ากับ |e − x| ตามทฤษฎีบทพีทาโกรัสจะได้:

|FX|=|e−x|2+y2=(x−e)2+y2

เขียน |EX| ในทำนองเดียวกับ |FX| ความยาว PX เท่าเดิม คือ y และความยาว PE เท่ากับ x + e จะได้:

|EX|=(x+e)2+y2

แทนนิพจน์ใหม่เหล่านี้ในสมการก่อนหน้า:

(x+e)2+y2+(x−e)2+y2=2a

จากนั้นต้องจัดรูปอีกหลายขั้น จนในที่สุดได้รูปที่สวยงามนี้:

x2a2+y2b2=1

แต่สมการนี้ใช้กับวงรีที่มีจุดศูนย์กลางที่จุดกำเนิด ถ้าต้องการสมการที่ทั่วไปกว่านี้ ต้องนำพิกัดของจุดศูนย์กลางของวงรีมาคิดในสมการด้วย วงรีที่มีจุดศูนย์กลางที่จุด (m, n) มีสมการดังนี้

ถ้าแกนเอกขนานกับแกน X:

(x−m)2a2+(y−n)2b2=1

ถ้าแกนเอกขนานกับแกน Y:

(x−m)2b2+(y−n)2a2=1

ตัวอย่าง เพื่อให้มั่นใจว่าสมการใช้ได้จริง ลองแทนจุด X จากรูปในสมการ สำหรับรูปนี้ a = 5, b = 4 และ X(2.31; 3.55) (พิกัดของจุดปัดเศษไว้ ผลลัพธ์จึงต้องปัดเศษด้วย) แทนค่าในข้างซ้ายของสมการ จะได้:

2.31252+3.55242=5.336125+12.602516=0.213444+0.78765625≈1

จึงได้ 1 = 1

เครื่องคิดเลข

ใส่ความยาวครึ่งแกนเอกและครึ่งแกนโท พื้นที่ของวงรีคือ π · a · b ความยาวรอบวงรีคำนวณด้วยสูตรที่แน่นอนไม่ได้ เครื่องคิดเลขจึงใช้สูตรประมาณของรามานุจัน ซึ่งต่างจากค่าจริงเพียงเล็กน้อย

สารบัญ: ภาคตัดกรวย, วงรี, ไฮเพอร์โบลา, พาราโบลา, ความสัมพันธ์ของส่วนสูงและภาพฉายในรูปสามเหลี่ยมมุมฉาก (ทฤษฎีบทของยุคลิด)