✖

ไฮเพอร์โบลา

ไฮเพอร์โบลาเป็นภาคตัดกรวยชนิดหนึ่ง จุดทุกจุดบนไฮเพอร์โบลามีค่าสัมบูรณ์ของผลต่างของระยะห่างจากจุดคงที่สองจุดเท่ากันเสมอ

ลักษณะของไฮเพอร์โบลา

บทนิยามข้างบนฟังดูน่ากลัวเล็กน้อย จึงดูรูปของไฮเพอร์โบลาก่อน

ไฮเพอร์โบลา

สังเกตว่าไฮเพอร์โบลาประกอบด้วยเส้นโค้งสองเส้น ซึ่งต่างจากภาคตัดกรวยอื่น ๆ เช่น วงรีหรือพาราโบลา บทนิยามข้างบนหมายความว่าอย่างไร ให้โฟกัสสองจุด คือ F1 และ F2 สำหรับจุด X ทุกจุดบนไฮเพอร์โบลา ค่าสัมบูรณ์ของผลต่าง |XF1|−|XF2| ต้องเท่ากัน

ในรูปมีจุดสองจุด คือ X1 และ X2 สำหรับ X1 ผลต่างคือ |X1F1|−|X1F2| = 1 − 3 = −2 และค่าสัมบูรณ์คือ 2 สำหรับ X2 ก็ควรได้ค่าเดียวกัน ลองดู |X2F1|−|X2F2| = 3 − 5 = −2 ค่าสัมบูรณ์คือ 2 (ความยาวของด้าน X2F2 ที่เท่ากับห้าคำนวณได้ เช่น ด้วยทฤษฎีบทพีทาโกรัส)

ถ้าทำแบบนี้กับทุกจุดบนไฮเพอร์โบลา จะได้ผลลัพธ์ 2 เสมอ

ส่วนประกอบของไฮเพอร์โบลา

ดูรูปขยายของไฮเพอร์โบลาเดิม

ไฮเพอร์โบลาที่มีป้ายกำกับเพิ่มเติม

  • จุด F1 และ F2 เรียกว่าโฟกัส
  • จุด S เรียกว่าจุดศูนย์กลางของไฮเพอร์โบลา และอยู่ที่จุดกึ่งกลางของส่วนของเส้นตรง F1F2
  • เส้นตรง F1F2 เรียกว่าแกนตามขวางของไฮเพอร์โบลา เส้นตั้งฉากกับแกนนี้ที่จุด S เรียกว่าแกนสังยุคของไฮเพอร์โบลา
  • จุดตัดของไฮเพอร์โบลากับแกนตามขวางเรียกว่าจุดยอดของไฮเพอร์โบลา ในรูปคือจุด A และ B
  • ส่วนของเส้นตรง AS และ BS แต่ละเส้นเรียกว่าครึ่งแกนตามขวางของไฮเพอร์โบลา ใช้ a แทนความยาว
  • ใช้ b แทนความยาวครึ่งแกนสังยุคของไฮเพอร์โบลา
  • ระยะห่างจากโฟกัสถึงจุดศูนย์กลางเรียกว่าระยะจากจุดศูนย์กลางถึงโฟกัส (linear eccentricity) ในที่นี้ใช้สัญลักษณ์ e (ไม่ใช่ความเยื้องศูนย์กลางในหนังสือเรียนไทย ซึ่งเป็นอัตราส่วน) จะได้ความสัมพันธ์:

e=a2+b2

เพื่อให้เห็นชัดขึ้นว่าความยาวครึ่งแกนสังยุค b มาจากไหน ดูอีกรูปหนึ่ง

ไฮเพอร์โบลาที่แสดงครึ่งแกนสังยุค

เป็นไฮเพอร์โบลาเดิม แต่เพิ่มเส้นกำกับเข้ามา คือเส้นตรงสีม่วงสองเส้นที่ไขว้กัน a1, a2 ซึ่งผ่านจุดศูนย์กลาง S ครึ่งแกนตามขวาง a ยังคงเหมือนเดิม คือส่วนของเส้นตรง AS แต่ตอนนี้กำหนดจุด D บนเส้นกำกับให้ระยะ |SD| เท่ากับระยะจากจุดศูนย์กลางถึงโฟกัส e ความยาวของส่วนของเส้นตรง AD คือความยาวครึ่งแกนสังยุคของไฮเพอร์โบลา จากรูปจะเห็นว่าเป็นรูปสามเหลี่ยมมุมฉาก จึงใช้ทฤษฎีบทพีทาโกรัสได้ และได้ความสัมพันธ์

e=a2+b2

วงกลมที่ใช้มีจุดศูนย์กลางที่จุด S และใช้แสดงเพียงว่าความยาว |F1S| (ระยะจากจุดศูนย์กลางถึงโฟกัส) เท่ากับความยาว |SD|

สมการของไฮเพอร์โบลา

ไฮเพอร์โบลาแบ่งได้เป็นสองกรณี ขึ้นอยู่กับว่าแกนตามขวางของไฮเพอร์โบลาขนานกับแกน X หรือแกน Y ให้ไฮเพอร์โบลามีจุดศูนย์กลาง S ที่มีพิกัด (m, n)

  • แกนตามขวางขนานกับแกน X: ไฮเพอร์โบลาที่มีแกนตามขวางขนานกับแกน X

สมการ:

(x−m)2a2−(y−n)2b2=1

  • แกนตามขวางขนานกับแกน Y: ไฮเพอร์โบลาที่มีแกนตามขวางขนานกับแกน Y

สมการ:

(y−n)2a2−(x−m)2b2=1

สารบัญ: ภาคตัดกรวย, วงรี, ไฮเพอร์โบลา, พาราโบลา, ความสัมพันธ์ของส่วนสูงและภาพฉายในรูปสามเหลี่ยมมุมฉาก (ทฤษฎีบทของยุคลิด)