ไฮเพอร์โบลา
ไฮเพอร์โบลาเป็นภาคตัดกรวยชนิดหนึ่ง จุดทุกจุดบนไฮเพอร์โบลามีค่าสัมบูรณ์ของผลต่างของระยะห่างจากจุดคงที่สองจุดเท่ากันเสมอ
ลักษณะของไฮเพอร์โบลา
บทนิยามข้างบนฟังดูน่ากลัวเล็กน้อย จึงดูรูปของไฮเพอร์โบลาก่อน
สังเกตว่าไฮเพอร์โบลาประกอบด้วยเส้นโค้งสองเส้น ซึ่งต่างจากภาคตัดกรวยอื่น ๆ เช่น วงรีหรือพาราโบลา บทนิยามข้างบนหมายความว่าอย่างไร ให้โฟกัสสองจุด คือ F1 และ F2 สำหรับจุด X ทุกจุดบนไฮเพอร์โบลา ค่าสัมบูรณ์ของผลต่าง |XF1|−|XF2| ต้องเท่ากัน
ในรูปมีจุดสองจุด คือ X1 และ X2 สำหรับ X1 ผลต่างคือ |X1F1|−|X1F2| = 1 − 3 = −2 และค่าสัมบูรณ์คือ 2 สำหรับ X2 ก็ควรได้ค่าเดียวกัน ลองดู |X2F1|−|X2F2| = 3 − 5 = −2 ค่าสัมบูรณ์คือ 2 (ความยาวของด้าน X2F2 ที่เท่ากับห้าคำนวณได้ เช่น ด้วยทฤษฎีบทพีทาโกรัส)
ถ้าทำแบบนี้กับทุกจุดบนไฮเพอร์โบลา จะได้ผลลัพธ์ 2 เสมอ
ส่วนประกอบของไฮเพอร์โบลา
ดูรูปขยายของไฮเพอร์โบลาเดิม
- จุด F1 และ F2 เรียกว่าโฟกัส
- จุด S เรียกว่าจุดศูนย์กลางของไฮเพอร์โบลา และอยู่ที่จุดกึ่งกลางของส่วนของเส้นตรง F1F2
- เส้นตรง F1F2 เรียกว่าแกนตามขวางของไฮเพอร์โบลา เส้นตั้งฉากกับแกนนี้ที่จุด S เรียกว่าแกนสังยุคของไฮเพอร์โบลา
- จุดตัดของไฮเพอร์โบลากับแกนตามขวางเรียกว่าจุดยอดของไฮเพอร์โบลา ในรูปคือจุด A และ B
- ส่วนของเส้นตรง AS และ BS แต่ละเส้นเรียกว่าครึ่งแกนตามขวางของไฮเพอร์โบลา ใช้ a แทนความยาว
- ใช้ b แทนความยาวครึ่งแกนสังยุคของไฮเพอร์โบลา
- ระยะห่างจากโฟกัสถึงจุดศูนย์กลางเรียกว่าระยะจากจุดศูนย์กลางถึงโฟกัส (linear eccentricity) ในที่นี้ใช้สัญลักษณ์ e (ไม่ใช่ความเยื้องศูนย์กลางในหนังสือเรียนไทย ซึ่งเป็นอัตราส่วน) จะได้ความสัมพันธ์:
เพื่อให้เห็นชัดขึ้นว่าความยาวครึ่งแกนสังยุค b มาจากไหน ดูอีกรูปหนึ่ง
เป็นไฮเพอร์โบลาเดิม แต่เพิ่มเส้นกำกับเข้ามา คือเส้นตรงสีม่วงสองเส้นที่ไขว้กัน a1, a2 ซึ่งผ่านจุดศูนย์กลาง S ครึ่งแกนตามขวาง a ยังคงเหมือนเดิม คือส่วนของเส้นตรง AS แต่ตอนนี้กำหนดจุด D บนเส้นกำกับให้ระยะ |SD| เท่ากับระยะจากจุดศูนย์กลางถึงโฟกัส e ความยาวของส่วนของเส้นตรง AD คือความยาวครึ่งแกนสังยุคของไฮเพอร์โบลา จากรูปจะเห็นว่าเป็นรูปสามเหลี่ยมมุมฉาก จึงใช้ทฤษฎีบทพีทาโกรัสได้ และได้ความสัมพันธ์
วงกลมที่ใช้มีจุดศูนย์กลางที่จุด S และใช้แสดงเพียงว่าความยาว |F1S| (ระยะจากจุดศูนย์กลางถึงโฟกัส) เท่ากับความยาว |SD|
สมการของไฮเพอร์โบลา
ไฮเพอร์โบลาแบ่งได้เป็นสองกรณี ขึ้นอยู่กับว่าแกนตามขวางของไฮเพอร์โบลาขนานกับแกน X หรือแกน Y ให้ไฮเพอร์โบลามีจุดศูนย์กลาง S ที่มีพิกัด (m, n)
- แกนตามขวางขนานกับแกน X:
สมการ:
- แกนตามขวางขนานกับแกน Y:
สมการ:
สารบัญ: ภาคตัดกรวย, วงรี, ไฮเพอร์โบลา, พาราโบลา, ความสัมพันธ์ของส่วนสูงและภาพฉายในรูปสามเหลี่ยมมุมฉาก (ทฤษฎีบทของยุคลิด)