การคิดคำนวณเกี่ยวกับร้อยละ
ร้อยละ (เปอร์เซ็นต์) มักใช้บอกส่วนหนึ่งเมื่อเทียบกับทั้งหมด โดยให้ทั้งหมดเท่ากับ 100% ร้อยละเขียนในรูปเศษส่วนได้เสมอ
ร้อยละในฐานะส่วนหนึ่งของทั้งหมด
ร้อยละใช้เมื่อต้องการบอกส่วนหนึ่งของทั้งหมด ร้อยละใช้แทนข้อความอย่าง “หนึ่งในสี่ของห้องสอบตก” หรือ “ทุก ๆ สองคนมีผู้ชายหนึ่งคน” ได้ เรามีทั้งหมดอยู่เสมอ เช่น นักเรียนทั้งห้อง แล้วจึงบอกว่าหนึ่งในสี่ของนักเรียนสอบตก ถ้าในห้องมีนักเรียน 32 คน และหนึ่งในสี่สอบตก จำนวนนักเรียนที่สอบตกทั้งหมดจะเท่ากับ:
ในกรณีที่สอง พิจารณาเมืองหนึ่ง เช่น พิษณุโลก ซึ่งมีประชากรประมาณ 60,000 คน ถ้าทุก ๆ สองคนมีผู้ชายหนึ่งคน แปลว่าครึ่งหนึ่งของประชากรเป็นผู้ชาย เขียนได้เป็น:
ต่อไปอาจกล่าวว่า “ทุก ๆ ร้อยคนในพิษณุโลกมีนักคณิตศาสตร์หนึ่งคน” ก็จะได้ว่าในพิษณุโลกมีนักคณิตศาสตร์
ตอนนี้จึงนิยามร้อยละได้ หนึ่งเปอร์เซ็นต์หรือร้อยละ 1 เขียนแทนด้วย 1% หมายถึงหนึ่งส่วนร้อยของทั้งหมด ดังนั้นเมื่อพูดว่า “ทุก ๆ ร้อยคนในพิษณุโลกมีนักคณิตศาสตร์หนึ่งคน” และ “ร้อยละ 1 ของคนในพิษณุโลกเป็นนักคณิตศาสตร์” ก็คือพูดสิ่งเดียวกัน ร้อยละ 1 ของทั้งหมดหาได้โดยนำทั้งหมดคูณด้วย
ร้อยละเปลี่ยนเป็นเศษส่วนได้ง่ายและนำไปคิดต่อได้ ถ้าพูดว่า “ร้อยละ x ของคนในพิษณุโลกมีผมสีดำ” ก็เหมือนกับพูดว่า “คนในพิษณุโลก
-
ประชากรพิษณุโลก 35% ใช้รถโดยสารประจำทาง มีคนใช้รถโดยสารกี่คน 35 % เท่ากับ
ของทั้งหมด (= “สามสิบห้าส่วนร้อยของทั้งหมด”) จึงคิดได้เป็น ซึ่งคิดได้ง่าย ๆ โดยนำ 60,000 หารด้วยร้อยก่อน แล้วนำผลลัพธ์คูณด้วย 35 ที่จริงแล้วเป็นการจัดรูปดังนี้:นึกภาพได้ว่าหาจำนวนประชากรที่เท่ากับร้อยละ 1 ก่อน:
ร้อยละ 1 เท่ากับประชากร 600 คน แต่ต้องการรู้ร้อยละ 35 ของประชากร จึงนำ 600 คนนี้คูณด้วย 35: 35 × 600 = 21,000 -
ณัฐพงศ์มีรายได้เฉลี่ยวันละ 500 บาท วันนี้เขาได้เพียง 75% ของรายได้เฉลี่ย ณัฐพงศ์ได้เงินเท่าใด วิธีคิดยังเหมือนเดิม ทั้งหมดคือ 500 และเปลี่ยน 75% เป็นเศษส่วน
เศษส่วนนี้ตัดทอนได้อีกเป็น นำเศษส่วนนี้คูณกับทั้งหมด: -
วันต่อมาณัฐพงศ์ได้เงินมากขึ้น คือได้ 150% ของรายได้เฉลี่ย เขาได้เงินเท่าใด มีมากกว่า 100% ได้ด้วยหรือ ในเมื่อบอกว่า 100% คือทั้งหมด ได้ เช่นเดียวกับที่บางคนอาจมีรายได้ “มากกว่าค่าเฉลี่ยสามเท่า” บางคนก็อาจมีรายได้ 150% ของค่าเฉลี่ยได้
ทำแบบเดิมทุกอย่าง เปลี่ยน 150% เป็นเศษส่วน
แล้วนำเศษส่วนนี้คูณกับรายได้เฉลี่ยของณัฐพงศ์ คือ 500:
การคิดร้อยละด้วยสัดส่วน
ส่วนหนึ่งของทั้งหมดที่บอกเป็นร้อยละ เปลี่ยนเป็นสัดส่วนได้ง่าย ยังคงใช้ณัฐพงศ์ซึ่งมีรายได้เฉลี่ยวันละ 500 บาท และวันนี้ได้ 75% ของรายได้เฉลี่ย เขียนเป็นสัดส่วนได้ดังนี้:
เนื่องจากเป็นการแปรผันตรง จึงได้รูป:
คูณสมการด้วย 500 จะได้:
จากตรงนี้หาผลลัพธ์ได้ง่าย:
จะเห็นว่าได้จำนวนเดียวกัน
ถ้ารู้ส่วนหนึ่งแต่ไม่รู้ทั้งหมดล่ะ
ในตัวอย่างที่ผ่านมา เรารู้ค่าของทั้งหมดอยู่แล้ว และต้องหาส่วนหนึ่งที่บอกเป็นร้อยละ แต่ถ้ารู้ส่วนนั้นแต่ไม่รู้ทั้งหมดล่ะ ตัวอย่าง: ณัฐพงศ์มีการ์ดเวทมนตร์รูปสัตว์ประหลาดสีเขียวตัวใหญ่ 120 ใบ แม้จะเป็นจำนวนการ์ดสัตว์ประหลาดสีเขียวที่น่าทึ่ง แต่ก็ยังมีเพียงหกสิบเปอร์เซ็นต์ของการ์ดที่กัญญามี กัญญามีการ์ดกี่ใบ
ในที่นี้รู้ส่วนหนึ่งแต่ไม่รู้ทั้งหมด ซึ่งต้องหาต่อไป ตอนนี้รู้ว่าการ์ด 120 ใบเท่ากับ 60% ของการ์ดที่กัญญามี เพื่อหาว่าร้อยละ 1 เท่ากับการ์ดกี่ใบ เพียงนำหนึ่งร้อยยี่สิบหารด้วยหกสิบ จะได้สอง 120/60 = 2 ร้อยละ 1 ของการ์ดคือการ์ดสัตว์ประหลาดสีเขียวสองใบ เนื่องจากกำลังหาทั้งหมด ซึ่งเท่ากับ 100% เสมอ จึงนำจำนวนการ์ดนี้คูณด้วยร้อย ได้การ์ด 200 ใบ ซึ่งเป็นคำตอบที่ถูกต้อง
ตรวจคำตอบได้โดยหา 60% ของ 200: เพียงคูณ
จะเห็นว่า 60% ของ 200 เท่ากับ 120 ซึ่งตรงกับจำนวนการ์ดสัตว์ประหลาดสีเขียวที่ณัฐพงศ์มี
การบวกร้อยละ
ถ้าต้องคิดโจทย์ที่มีร้อยละ วิธีที่ดีที่สุดคือหาค่าที่แท้จริงแทนร้อยละก่อน แล้วจึงนำค่าเหล่านั้นมาบวกกัน โจทย์อาจเป็นแบบนี้: สมชายมีเงินเดือน 15,000 บาท อนันต์ 20,000 บาท และมาลี 25,000 บาท จงหาว่าพิมพ์มีเงินเดือนเท่าใด ถ้าพิมพ์ได้ 30% ของเงินเดือนสมชาย บวก 40% ของเงินเดือนอนันต์ บวก 25% ของเงินเดือนมาลี
ในที่นี้มีนิพจน์ร้อยละสามตัว แต่แต่ละตัวคิดจากทั้งหมดคนละค่า สมชาย อนันต์ และมาลีมีเงินเดือนต่างกัน ขั้นแรกจึงหา 30% ของเงินเดือนสมชาย ร้อยละ 1 คือ 15,000/100 = 150 แล้วคูณ 150 × 30 ได้ 4,500 ต่อไปคือ 40% ของเงินเดือนอนันต์ ร้อยละ 1 คือ 20,000/100 = 200 คูณด้วย 40 อีกครั้งได้ 200 × 40 = 8,000 ส่วนสุดท้ายคือ 25% ของเงินเดือนมาลี เธอได้ 25,000 ร้อยละ 1 จึงเป็น 25,000/100 = 250 คูณด้วย 25 ได้ 250 × 25 = 6,250 ตอนนี้เพียงนำผลลัพธ์ย่อยทั้งหมดมาบวกกัน: 4,500 + 8,000 + 6,250 = 18,750 พิมพ์มีเงินเดือน 18,750 บาท ซึ่งถือว่าดีทีเดียว
แต่ก็อาจมีกรณีที่ต้องบวกร้อยละจริง ๆ ร้อยละบวกกันได้เฉพาะเมื่อมีฐานเดียวกัน คือคิดจากทั้งหมดเดียวกัน เช่น ถ้ากฤษได้เงิน 20% ของเงินเดือนอนันต์ บวก 30% ของเงินเดือนอนันต์ ก็บวกร้อยละได้ เพราะมีฐานเดียวกัน ทั้งสองนิพจน์คิดจากเงินเดือนของอนันต์ ผลลัพธ์จึงเป็น 20% + 30% = 50% กฤษได้ครึ่งหนึ่งของเงินเดือนอนันต์ คือหนึ่งหมื่นบาท
การบวกร้อยละต่อเนื่องที่หลอกให้ผิด
ลองนึกภาพสถานการณ์ต่อไปนี้: ปีแรกธนามีเงินเดือน 10,000 บาท ปีที่สองได้ขึ้นเงินเดือน 30% ปีถัดมาคือปีที่สามได้ขึ้นเงินเดือนอีก แม้ครั้งนี้จะขึ้นเพียง 10% คำถามคือตอนนี้ธนามีเงินเดือนเท่าใด
โจทย์แบบนี้ชวนให้บวกร้อยละเหมือนกรณีที่แล้วอย่างมาก เพราะดูเหมือนยังคิดจากฐานเดียวกัน คือเงินเดือนของธนา จึงคิด 30% + 10% แล้วบวกเข้ากับเงินเดือนเริ่มต้น ธนาจะมีเงินเดือน 14,000 บาท แต่ความจริงไม่ใช่แบบนั้น มาดูทีละขั้น
ปีแรกเขาได้ 10,000 ปีที่สองได้ 10,000 + 30% ซึ่งคิดได้ไม่ยากว่าเป็น 13,000 และปีต่อมาได้ขึ้นเงินเดือนสิบเปอร์เซ็นต์ แต่ระวัง ฐานไม่ใช่หนึ่งหมื่นที่ได้ในปีแรกแล้ว ฐานคือหนึ่งหมื่นสามพัน และดังที่ทราบแล้วว่า ร้อยละบวกกันได้เฉพาะเมื่อคิดจากฐานเดียวกันเท่านั้น ในกรณีนี้ฐานต่างกัน ครั้งแรกคือ 10,000 และตอนนี้คือ 13,000 ปีสุดท้ายธนาจึงได้ 13,000 + 10% ซึ่งเท่ากับ 14,300
คำตอบ 14,000 นอกจากจะผิดแล้ว ยังทำให้ธนาผู้น่าสงสารเสียเงินไป 300 บาทด้วย อย่าใจร้ายกับธนาเลย
หนังสือเรียนคณิตศาสตร์ลดราคา
ตัวอย่างคลาสสิกอีกแบบคือเรื่องส่วนลด ลองนึกภาพว่าร้านหนังสือมีหนังสือเรียนคณิตศาสตร์เล่มหนึ่งที่อยากได้เป็นของขวัญวันเกิดมาก จะอยากได้อะไรอื่นอีกล่ะ :-)
ก่อนเปิดเทอม ร้านขึ้นราคาหนังสือ 20 % จึงตัดสินใจรอซื้อหลังเปิดเทอม ซึ่งก็ทำถูกแล้ว เพราะหลังเปิดเทอมร้านลดราคาหนังสือลง 20 % คำถามคือ หนังสือราคาเท่ากับก่อนขึ้นราคาหรือไม่ หรือแพงขึ้นหรือถูกลง
สามัญสำนึกของบางคนบอกอีกว่าหนังสือราคาเท่าเดิม แต่ไม่จริง ลองคิดดู สมมติว่าหนังสือราคา 300 บาท การขึ้นราคา 20% หมายความว่าหนังสือแพงขึ้น
แต่ส่วนลด 20% ไม่ได้คิดจากฐาน 300 แล้ว แต่คิดจากฐาน 360 หมายความว่าหนังสือถูกลง
(แต่ว่ากันตามตรง ใครจะซื้อหนังสือเรียนคณิตศาสตร์ ในเมื่อมีคณิตศาสตร์เข้าใจง่ายอยู่ตรงนี้แล้ว ;-))
ต่อพัน
ต่อพัน (เปอร์มิลล์) มักใช้บอกความเค็มของน้ำทะเล บางคนเข้าใจผิดว่าต่อพันคือหนึ่งในพันของร้อยละ แต่นั่นผิด ต้องระวัง ต่อพันคือหนึ่งส่วนพันของทั้งหมด นอกนั้นคิดคำนวณต่อพันได้เหมือนร้อยละทุกอย่าง ถ้าต้องการหา x ต่อพันของ 5,000 คิดได้เป็น
ต่อพันเขียนแทนด้วยสัญลักษณ์ ‰ จึงได้ว่า
อ่านเพิ่มเติมได้ในบทเรื่องต่อพัน
การเขียนเครื่องหมายร้อยละ
ในภาษาไทยเขียนเครื่องหมาย % ติดกับตัวเลขโดยไม่เว้นวรรค เช่น “100%” อ่านว่า “ร้อยเปอร์เซ็นต์” ในหนังสือเรียนมักเขียนเป็นคำว่า “ร้อยละ 100” ซึ่งมีความหมายเดียวกัน ทั้งสองแบบใช้ได้
จุดเปอร์เซ็นต์
นอกจากร้อยละธรรมดาแล้วยังมีจุดเปอร์เซ็นต์ด้วย ต่างกันอย่างไร ลองนึกภาพว่าเมื่อสองปีก่อนมีคน 20 % ใช้แอปพลิเคชันหนึ่ง แต่ปีนี้มีคนใช้ 30% การเพิ่มขึ้นระหว่างสองปีนี้เป็นเท่าใด ถ้าบอกว่าเพิ่มขึ้นสิบเปอร์เซ็นต์ก็ผิด ถ้าตอนแรกมีคนใช้ 20% และต่อมาใช้ 30% หมายความว่าตอนนี้มีคนใช้มากกว่าเดิมครึ่งหนึ่ง ซึ่งก็คือเพิ่มขึ้นห้าสิบเปอร์เซ็นต์
แต่การบอกว่าเพิ่มขึ้น 50% ก็ฟังแปลก ๆ อยู่บ้าง ถ้าบอกว่าตัวเลขร้อยละเพิ่มขึ้นสิบ ทุกคนจะเข้าใจง่ายกว่า จุดเปอร์เซ็นต์มีไว้สำหรับกรณีนี้เอง ในกรณีนี้กล่าวได้ว่า การใช้แอปพลิเคชันนี้เพิ่มขึ้นสิบจุดเปอร์เซ็นต์ จุดเปอร์เซ็นต์ใช้เมื่อต้องการบอกผลต่างอย่างง่ายระหว่างค่าร้อยละสองค่า
สารบัญ: การคิดคำนวณเกี่ยวกับร้อยละ, ต่อพัน, การคำนวณภาษีมูลค่าเพิ่ม, ส่วนลดซ้อนส่วนลด