✖

รากที่สองและรากที่ n

การหารากเป็นฟังก์ชันผกผันบางส่วนของการยกกำลัง ที่ใช้บ่อยที่สุดคือรากที่สอง ซึ่งหาจำนวนที่เมื่อคูณกับตัวเองแล้วได้จำนวนเดิมที่นำมาหาราก

รากที่สอง

รากที่สองใช้เครื่องหมาย เพื่อไม่ต้องเขียนอาร์กิวเมนต์ของรากในวงเล็บแบบนี้ (25) จึงลากเส้นแนวนอนคลุมอาร์กิวเมนต์ทั้งหมด (นิพจน์ที่ต้องการหาราก) แบบนี้ 25

ในตอนแรกจะพิจารณาเฉพาะรากที่สองของจำนวนจริง ซึ่งนิยามได้ดังนี้:

a⋅a=a

ถ้านำรากที่สองของ a มาคูณกับรากที่สองของ a จะได้ a ดังนั้นรากที่สองของ 9 เท่ากับ 3 เพราะ 3 × 3 = 9

นิพจน์ข้างต้นเขียนได้อีกแบบดังนี้:

(a)2=a

เป็นเพียงการเขียนการคูณข้างต้นอีกแบบหนึ่ง โดยใช้เลขยกกำลัง

ข้อสำคัญคือสมการนี้เป็นจริงเฉพาะ a ที่อยู่ในโดเมนของรากที่สองเท่านั้น เพราะเราหารากที่สองของจำนวนลบไม่ได้ เราหารากที่สองของจำนวนบวกใดก็ได้ หารากที่สองของศูนย์ได้ แต่หารากที่สองของจำนวนลบไม่ได้ ทำไมจึงเป็นเช่นนั้น

สมมติว่าต้องการหารากที่สองของ −25 โดยหลักแล้วมีสองทางเลือก คือเลือกจำนวนบวกหรือจำนวนลบ ถ้าเลือกจำนวนบวกจะได้ 5 × 5 = 25 ได้ 25 ก็จริงแต่เราต้องการ −25 ลองเลือก −5 แต่เมื่อคูณกันก็ได้ 25 อีก กล่าวสั้น ๆ คือถ้าคูณจำนวนลบสองจำนวนจะได้จำนวนบวก และเมื่อคูณจำนวนบวกสองจำนวนก็ได้จำนวนบวกเช่นกัน ต้องคูณ −5 × 5 จึงจะได้ −25 ซึ่งทำไม่ได้ เพราะเป็นการคูณจำนวนสองจำนวนที่ต่างกัน แม้จะต่างกันเพียงเครื่องหมาย ดังนั้นจึงหารากที่สองของจำนวนลบไม่ได้

กราฟของรากที่สอง (เส้นที่เน้น) กราฟของกำลังสอง และเส้นแบ่งครึ่งมุมของจตุภาคที่ 1 และ 3 แสดงว่าทั้งสองฟังก์ชันเป็นฟังก์ชันผกผันของกันบนช่วงที่ไม่เป็นลบ

รากที่ n

เช่นเดียวกับที่ยกกำลังนิพจน์เป็นกำลังสอง กำลังสาม กำลังสี่ได้ ก็มีรากที่สาม รากที่สี่ และในที่สุดรากที่ n ของจำนวนจริงได้ โดยทั่วไปเขียนอันดับของรากไว้เหนือเครื่องหมายกรณฑ์ ดังนี้:

325

สัญลักษณ์นี้หมายถึงรากที่ห้าของสามสิบสอง รากที่ n นิยามด้วยการยกกำลัง n ดังนี้:

an=b⇔bn=a;n∈N,a,b≥0

ถ้าแทน n ด้วยสอง จะได้รากที่สองตามที่นิยามไว้ก่อนหน้า นิยามสั้น ๆ ได้อีกแบบดังนี้:

(an)n=a

มีข้อตกลงว่ารากที่สองไม่ต้องเขียนเลข 2 กำกับ สองแบบต่อไปนี้จึงมีความหมายเหมือนกัน:

64=642

ดังนั้นสำหรับรากที่สี่จะได้ว่า:

a4⋅a4⋅a4⋅a4=a

ตัวอย่างที่เป็นตัวเลข:

643=4

และในทางกลับกัน 4 × 4 × 4 = 64

รากของจำนวนลบ

ทราบแล้วว่ารากที่สองของจำนวนลบไม่มี เพราะ a2 เมื่อ a เป็นจำนวนจริงจะไม่เป็นลบ แต่สำหรับรากที่สูงกว่านั้น เราไม่ได้คูณเพียงสองครั้ง จึงอาจมีกรณีที่รากที่ n ของจำนวนลบมีอยู่ แล้วจริง ๆ เป็นอย่างไร

ปัญหาเดิมคือเมื่อคูณจำนวนลบสองครั้งจะได้จำนวนบวก ถ้าต้องการผล −25 ต้องใช้ผลคูณ −5 × 5 แต่ถ้าคูณจำนวนลบสามจำนวนจะเกิดอะไรขึ้น เมื่อคูณจำนวนลบสองจำนวนแรกจะได้จำนวนบวก แต่เมื่อคูณด้วยจำนวนลบตัวสุดท้ายจะได้จำนวนลบกลับมา ถ้าคูณอีกครั้ง (รวมสี่ครั้ง) ก็จะกลับไปเป็นจำนวนบวก

ข้อสรุปคือ ถ้านำจำนวนลบมาคูณกัน n ตัว เมื่อ n เป็นจำนวนคู่ ผลคูณจะเป็นบวก เมื่อเป็นจำนวนคี่ ผลคูณจะเป็นลบ จึงสรุปได้ว่ารากที่ n ของจำนวนลบมีอยู่เมื่อ n เป็นจำนวนคี่ ตัวอย่าง:

−2163=−6

กราฟของรากที่สาม (เส้นที่เน้น) พร้อมฟังก์ชันผกผัน y=x^3 และเส้นแบ่งครึ่งมุมของจตุภาคที่ 1 และ 3 เพื่อแสดงการผกผัน

การเขียนรากในรูปเลขยกกำลัง

รากเขียนในรูปเลขยกกำลังได้ง่าย และมักทำเช่นนั้นเพราะเลขยกกำลังจัดการได้สะดวกกว่า ความสัมพันธ์มีดังนี้:

an=a1n

รากที่ n ของ a มีค่าเท่ากับ a ยกกำลัง 1/n ข้อนี้มีประโยชน์เมื่อต้องป้อนรากที่สูงกว่ารากที่สองลงในโปรแกรมหรือเครื่องคิดเลข ซึ่งมักป้อนโดยตรงไม่ได้ แต่ป้อนเศษส่วนเป็นเลขชี้กำลังได้ ถ้าต้องการให้โปรแกรมวาดกราฟของรากที่สี่ ก็ให้วาดกราฟของฟังก์ชัน

f(x)=x1/4.

ที่ใช้บ่อยที่สุดคือการเขียนรากที่สองในรูปเลขยกกำลัง:

x=x12

สูตรของราก

เนื่องจากรากเขียนในรูปเลขยกกำลังได้ง่าย นิพจน์ที่มีรากจึงใช้สูตรของเลขยกกำลังได้ด้วย ความสัมพันธ์ต่อไปนี้จึงเป็นจริง:

a⋅bn=an⋅bna,b≥0

abn=anbna≥0,b>0

amn=an⋅m

akn=akna>0

นอกจากนี้ยังมีความสัมพันธ์พื้นฐานต่อไปนี้:

0n=0

1n=1

a1=a

การทำกรณฑ์ให้อยู่ในรูปอย่างง่าย

การทำกรณฑ์ให้อยู่ในรูปอย่างง่ายเป็นเทคนิคที่ใช้ลดรูปราก โดยอาศัยสูตรข้อหนึ่งข้างต้น:

a⋅bn=an⋅bna,b≥0

นิพจน์บางนิพจน์ใต้เครื่องหมายกรณฑ์แยกตัวประกอบเป็นผลคูณได้ จากนั้นเขียนแยกเป็นรากสองตัว แล้วหารากของตัวหนึ่ง ตัวอย่างที่พบบ่อยคือ:

4x

ตามสูตรข้างต้น นิพจน์นี้เขียนใหม่ได้ดังนี้:

4x=4⋅x=

แล้วหารากที่สองของ 4:

=2⋅x

จำนวนธรรมดาก็เขียนใหม่ในทำนองเดียวกันได้ ถ้าต้องการคงค่าที่แม่นยำไว้ ตัวอย่าง:

18=9⋅2=32

เครื่องคิดเลข

ถ้าต้องการหาค่าของราก ใช้เครื่องคิดเลขรากที่ n 🧮ของเว็บนี้ได้