รากที่สองและรากที่ n
การหารากเป็นฟังก์ชันผกผันบางส่วนของการยกกำลัง ที่ใช้บ่อยที่สุดคือรากที่สอง ซึ่งหาจำนวนที่เมื่อคูณกับตัวเองแล้วได้จำนวนเดิมที่นำมาหาราก
รากที่สอง
รากที่สองใช้เครื่องหมาย
ในตอนแรกจะพิจารณาเฉพาะรากที่สองของจำนวนจริง ซึ่งนิยามได้ดังนี้:
ถ้านำรากที่สองของ a มาคูณกับรากที่สองของ a จะได้ a ดังนั้นรากที่สองของ 9 เท่ากับ 3 เพราะ 3 × 3 = 9
นิพจน์ข้างต้นเขียนได้อีกแบบดังนี้:
เป็นเพียงการเขียนการคูณข้างต้นอีกแบบหนึ่ง โดยใช้เลขยกกำลัง
ข้อสำคัญคือสมการนี้เป็นจริงเฉพาะ a ที่อยู่ในโดเมนของรากที่สองเท่านั้น เพราะเราหารากที่สองของจำนวนลบไม่ได้ เราหารากที่สองของจำนวนบวกใดก็ได้ หารากที่สองของศูนย์ได้ แต่หารากที่สองของจำนวนลบไม่ได้ ทำไมจึงเป็นเช่นนั้น
สมมติว่าต้องการหารากที่สองของ −25 โดยหลักแล้วมีสองทางเลือก คือเลือกจำนวนบวกหรือจำนวนลบ ถ้าเลือกจำนวนบวกจะได้ 5 × 5 = 25 ได้ 25 ก็จริงแต่เราต้องการ −25 ลองเลือก −5 แต่เมื่อคูณกันก็ได้ 25 อีก กล่าวสั้น ๆ คือถ้าคูณจำนวนลบสองจำนวนจะได้จำนวนบวก และเมื่อคูณจำนวนบวกสองจำนวนก็ได้จำนวนบวกเช่นกัน ต้องคูณ −5 × 5 จึงจะได้ −25 ซึ่งทำไม่ได้ เพราะเป็นการคูณจำนวนสองจำนวนที่ต่างกัน แม้จะต่างกันเพียงเครื่องหมาย ดังนั้นจึงหารากที่สองของจำนวนลบไม่ได้
รากที่ n
เช่นเดียวกับที่ยกกำลังนิพจน์เป็นกำลังสอง กำลังสาม กำลังสี่ได้ ก็มีรากที่สาม รากที่สี่ และในที่สุดรากที่ n ของจำนวนจริงได้ โดยทั่วไปเขียนอันดับของรากไว้เหนือเครื่องหมายกรณฑ์ ดังนี้:
สัญลักษณ์นี้หมายถึงรากที่ห้าของสามสิบสอง รากที่ n นิยามด้วยการยกกำลัง n ดังนี้:
ถ้าแทน n ด้วยสอง จะได้รากที่สองตามที่นิยามไว้ก่อนหน้า นิยามสั้น ๆ ได้อีกแบบดังนี้:
มีข้อตกลงว่ารากที่สองไม่ต้องเขียนเลข 2 กำกับ สองแบบต่อไปนี้จึงมีความหมายเหมือนกัน:
ดังนั้นสำหรับรากที่สี่จะได้ว่า:
ตัวอย่างที่เป็นตัวเลข:
และในทางกลับกัน 4 × 4 × 4 = 64
รากของจำนวนลบ
ทราบแล้วว่ารากที่สองของจำนวนลบไม่มี เพราะ a2 เมื่อ a เป็นจำนวนจริงจะไม่เป็นลบ แต่สำหรับรากที่สูงกว่านั้น เราไม่ได้คูณเพียงสองครั้ง จึงอาจมีกรณีที่รากที่ n ของจำนวนลบมีอยู่ แล้วจริง ๆ เป็นอย่างไร
ปัญหาเดิมคือเมื่อคูณจำนวนลบสองครั้งจะได้จำนวนบวก ถ้าต้องการผล −25 ต้องใช้ผลคูณ −5 × 5 แต่ถ้าคูณจำนวนลบสามจำนวนจะเกิดอะไรขึ้น เมื่อคูณจำนวนลบสองจำนวนแรกจะได้จำนวนบวก แต่เมื่อคูณด้วยจำนวนลบตัวสุดท้ายจะได้จำนวนลบกลับมา ถ้าคูณอีกครั้ง (รวมสี่ครั้ง) ก็จะกลับไปเป็นจำนวนบวก
ข้อสรุปคือ ถ้านำจำนวนลบมาคูณกัน n ตัว เมื่อ n เป็นจำนวนคู่ ผลคูณจะเป็นบวก เมื่อเป็นจำนวนคี่ ผลคูณจะเป็นลบ จึงสรุปได้ว่ารากที่ n ของจำนวนลบมีอยู่เมื่อ n เป็นจำนวนคี่ ตัวอย่าง:
การเขียนรากในรูปเลขยกกำลัง
รากเขียนในรูปเลขยกกำลังได้ง่าย และมักทำเช่นนั้นเพราะเลขยกกำลังจัดการได้สะดวกกว่า ความสัมพันธ์มีดังนี้:
รากที่ n ของ a มีค่าเท่ากับ a ยกกำลัง 1/n ข้อนี้มีประโยชน์เมื่อต้องป้อนรากที่สูงกว่ารากที่สองลงในโปรแกรมหรือเครื่องคิดเลข ซึ่งมักป้อนโดยตรงไม่ได้ แต่ป้อนเศษส่วนเป็นเลขชี้กำลังได้ ถ้าต้องการให้โปรแกรมวาดกราฟของรากที่สี่ ก็ให้วาดกราฟของฟังก์ชัน
ที่ใช้บ่อยที่สุดคือการเขียนรากที่สองในรูปเลขยกกำลัง:
สูตรของราก
เนื่องจากรากเขียนในรูปเลขยกกำลังได้ง่าย นิพจน์ที่มีรากจึงใช้สูตรของเลขยกกำลังได้ด้วย ความสัมพันธ์ต่อไปนี้จึงเป็นจริง:
นอกจากนี้ยังมีความสัมพันธ์พื้นฐานต่อไปนี้:
การทำกรณฑ์ให้อยู่ในรูปอย่างง่าย
การทำกรณฑ์ให้อยู่ในรูปอย่างง่ายเป็นเทคนิคที่ใช้ลดรูปราก โดยอาศัยสูตรข้อหนึ่งข้างต้น:
นิพจน์บางนิพจน์ใต้เครื่องหมายกรณฑ์แยกตัวประกอบเป็นผลคูณได้ จากนั้นเขียนแยกเป็นรากสองตัว แล้วหารากของตัวหนึ่ง ตัวอย่างที่พบบ่อยคือ:
ตามสูตรข้างต้น นิพจน์นี้เขียนใหม่ได้ดังนี้:
แล้วหารากที่สองของ 4:
จำนวนธรรมดาก็เขียนใหม่ในทำนองเดียวกันได้ ถ้าต้องการคงค่าที่แม่นยำไว้ ตัวอย่าง:
เครื่องคิดเลข
ถ้าต้องการหาค่าของราก ใช้เครื่องคิดเลขรากที่ n 🧮ของเว็บนี้ได้