ผลรวมเชิงเส้นของเวกเตอร์
ผลรวมเชิงเส้น (linear combination) คือวิธีสร้างเวกเตอร์ใหม่จากเซตของเวกเตอร์ที่กำหนด โดยใช้เพียงการบวกและการคูณ
ผลรวมเชิงเส้นคืออะไร
ให้ V เป็นปริภูมิเวกเตอร์ เรารู้ว่าปริภูมินี้มีสมบัติปิดภายใต้การบวกเวกเตอร์ ดังนั้นสำหรับเวกเตอร์สองเวกเตอร์ x, y ∈ V จะได้ x + y ∈ V เสมอ ถ้าบวกเวกเตอร์สองเวกเตอร์ ก็ได้เวกเตอร์ในปริภูมิเดียวกันอีก การคูณด้วยสเกลาร์ก็เช่นกัน ถ้ามี k ∈ ℝ แล้ว k · x ∈ V ด้วย
การดำเนินการทั้งสองนำมารวมกันได้ — ให้ k, l ∈ ℝ นิพจน์ k · x + l · y ก็ให้เวกเตอร์ใหม่ ให้เป็น v และเวกเตอร์ v นี้ก็อยู่ในปริภูมิ V เช่นกัน เพราะเหตุใด เพราะ k · x ∈ V และ l · y ∈ V แน่นอน เป็นการบวกเวกเตอร์สองเวกเตอร์ในปริภูมิ V ตามนิยามจึงต้องได้เวกเตอร์ในปริภูมิ V
จึงกล่าวได้ว่าเวกเตอร์ v เป็นผลรวมเชิงเส้นของเวกเตอร์ x และ y ในกรณีทั่วไป ถ้ามีเวกเตอร์ x1, x2, …, xn และจำนวนจริง k1, k2, …, kn ซึ่งเรียกว่าสัมประสิทธิ์ ผลรวมเชิงเส้นของเวกเตอร์เหล่านี้คือเวกเตอร์ v ที่ได้จาก
ตัวอย่าง พิจารณาปริภูมิ ℝ2 และเวกเตอร์สองเวกเตอร์ในปริภูมินี้ (2, 3) และ (0, 8) เลือกสัมประสิทธิ์ k1 = 2, k2 = 5 ผลรวมเชิงเส้นของเวกเตอร์เหล่านี้ที่มีสัมประสิทธิ์ k1, k2 คือเวกเตอร์
จะเห็นว่าได้เวกเตอร์ (4, 46) ซึ่งอยู่ในปริภูมิ ℝ2 ถ้าเลือกสัมประสิทธิ์อื่นก็จะได้เวกเตอร์อื่น สำหรับ k1 = 0, k2 = −1 จะได้:
เวกเตอร์ที่ขึ้นต่อกันเชิงเส้น
ผลรวมเชิงเส้นเกี่ยวข้องกับเวกเตอร์ที่ขึ้นต่อกันเชิงเส้น (linearly dependent) หรืออิสระเชิงเส้น (linearly independent) ลองดูตัวอย่าง ให้ ℝ2 เป็นปริภูมิเวกเตอร์ และ Q เป็นเซตของเวกเตอร์ในปริภูมินี้:
ต่อไปจะสนใจคำถามว่า เขียนเวกเตอร์ตัวใดตัวหนึ่งในสี่เวกเตอร์นี้เป็นผลรวมเชิงเส้นของอีกสามเวกเตอร์ได้หรือไม่ เมื่อดูเวกเตอร์เหล่านี้ จะเห็นว่าเวกเตอร์ (3, 5) เท่ากับผลบวกของสองเวกเตอร์แรก
เวกเตอร์ (3, 5) จึงเป็นผลรวมเชิงเส้นของเวกเตอร์ (1, 1) และ (2, 4) เพื่อความสนุก ลองตัดเวกเตอร์นี้ออกจากเซต Q จะได้เซตใหม่ Q1 ซึ่งอยู่ในรูป:
ยังมีเวกเตอร์ที่เป็นผลรวมเชิงเส้นของเวกเตอร์อื่นอีกหรือไม่ มี เวกเตอร์ (10, 18) เป็นผลรวมเชิงเส้นของสองเวกเตอร์แรกเมื่อ k1 = 2, k2 = 4:
ตัดเวกเตอร์นี้ออกอีกครั้ง จะได้:
ถามอีกครั้ง — เขียนเวกเตอร์หนึ่งเป็นผลรวมเชิงเส้นของอีกเวกเตอร์หนึ่งได้หรือไม่ ไม่ได้ ไม่มีพหุคูณใดของเวกเตอร์ (1, 1) ที่เท่ากับเวกเตอร์ (2, 4)
จึงได้เซตของเวกเตอร์ที่ไม่มีเวกเตอร์ใดเขียนเป็นผลรวมเชิงเส้นของเวกเตอร์อื่นได้ เซตแบบนี้เรียกว่าเซตของเวกเตอร์ที่อิสระเชิงเส้น ถ้าเขียนเวกเตอร์หนึ่งเป็นผลรวมเชิงเส้นของเวกเตอร์อื่นได้ จะเรียกเวกเตอร์นั้นว่าเวกเตอร์ที่ขึ้นต่อกันเชิงเส้น ถ้าเขียนไม่ได้ จะเรียกว่าเวกเตอร์ที่อิสระเชิงเส้น
เวกเตอร์ศูนย์
เวกเตอร์ศูนย์ 0 มีบทบาทสำคัญในการขึ้นต่อกันเชิงเส้น กลับไปที่เซตของเวกเตอร์ Q1 และปริภูมิ ℝ2 เซต Q1 เป็นดังนี้:
และเรารู้แล้วว่าเวกเตอร์ (10, 18) ขึ้นต่อกันเชิงเส้น เพราะ 2 · (1, 1) + 4 · (2, 4) = (10, 18) แล้วจะเกิดอะไรขึ้นถ้านำนิพจน์ 2 · (1, 1) + 4 · (2, 4) ลบด้วยเวกเตอร์ (10, 18) หรือบวกด้วย −1 เท่าของเวกเตอร์นั้น จะได้ดังนี้:
นิพจน์นี้ย่อมเท่ากับเวกเตอร์ศูนย์:
จากข้อนี้ได้สมบัติที่น่าสนใจ ถ้าเซตของเวกเตอร์ x1, x2, …, xn ขึ้นต่อกันเชิงเส้น จะมีสัมประสิทธิ์ที่เป็นจำนวนจริง a1, a2, …, an ที่ทำให้
โดยสัมประสิทธิ์ ai อย่างน้อยหนึ่งตัวต้องไม่เป็นศูนย์ ถ้าแทนสัมประสิทธิ์ทุกตัวด้วยศูนย์ จะได้สมการที่เป็นจริงเสมอ และจะได้ว่าเซตของเวกเตอร์ทุกเซตขึ้นต่อกันเชิงเส้น ซึ่งไม่สมเหตุสมผลแน่นอน เหตุผลของสมการข้างต้นง่าย เช่น ถ้าเวกเตอร์ x1 ขึ้นต่อกันเชิงเส้น หมายความว่า
เพียงบวกสมการนี้ด้วย −x1 จะได้
วิธีตรวจสอบว่าเวกเตอร์ขึ้นต่อกันหรือไม่
ถ้ามีเวกเตอร์ x1, x2, …, xn และต้องการตรวจว่าขึ้นต่อกันเชิงเส้นหรืออิสระเชิงเส้น เพียงแก้สมการที่กล่าวถึงข้างต้น
คือหาสัมประสิทธิ์ ai ถ้าอยู่ในปริภูมิ ℝ3 อาจมีเวกเตอร์ต่อไปนี้ (1, 2, 3), (2, 1, 7), (1, −4, 5) เนื่องจากต้องการตรวจว่าขึ้นต่อกันหรือไม่ จึงแก้สมการนี้:
เขียนสมการนี้ให้ละเอียดตามนิยามของการบวกเวกเตอร์และการคูณเวกเตอร์ จะได้ว่า a1 · (1, 2, 3) = (a1, 2a1, 3a1) เป็นต้น เขียนได้ดังนี้:
ต่อไปเขียนการบวกให้ละเอียด บวกในตำแหน่งเดียวกันเสมอ จึงบวกองค์ประกอบแรกของเวกเตอร์แรก a1 กับองค์ประกอบแรกของเวกเตอร์ที่สอง 2a2 และองค์ประกอบแรกของเวกเตอร์ที่สาม a3 และผลทั้งหมดต้องเท่ากับองค์ประกอบแรกของเวกเตอร์ศูนย์ คือศูนย์ องค์ประกอบที่สองและที่สามก็เช่นกัน จะได้ระบบสมการเชิงเส้น:
ระบบนี้เขียนเป็นเมทริกซ์ตามปกติได้:
สังเกตว่าหลักของเมทริกซ์นี้ก็คือเวกเตอร์เดิม หลักที่หนึ่งของเมทริกซ์คือเวกเตอร์เดิม (1, 2, 3) หลักที่สามคือเวกเตอร์ (1, −4, 5) เป็นต้น เมื่อคำนวณจึงไม่ต้องทำขั้นตอนยุ่งยากทั้งหมดนี้เสมอไป เพียงนำเวกเตอร์ที่ต้องการตรวจว่าขึ้นต่อกันหรือไม่มาเรียงเป็นหลัก แล้วเพิ่มหลักศูนย์
ระบบนี้แก้ได้ด้วยวิธีการกำจัดแบบเกาส์ ดำเนินการให้เมทริกซ์อยู่ในรูปแบบขั้นบันได ขั้นแรกนำ −2 เท่าของแถวที่หนึ่งไปบวกกับแถวที่สอง และนำ −3 เท่าของแถวที่หนึ่งไปบวกกับแถวที่สาม:
ต่อไปนำ 3 เท่าของแถวที่สามไปบวกกับแถวที่สอง:
ไม่ต้องคำนวณต่อแล้ว เพราะทำให้แถวหนึ่งเป็นแถวศูนย์ได้ ซึ่งแสดงว่าเวกเตอร์ขึ้นต่อกันเชิงเส้น แต่จะแก้ระบบต่อจนเสร็จก็ได้ เลือกพารามิเตอร์ a3 = t จากสมการ
ซึ่งเป็นแถวสุดท้ายของเมทริกซ์ เมื่อแทน a3 = t จะได้สมการ:
ต่อไปแทนค่าเหล่านี้ในสมการแรก คือแถวที่หนึ่งของเมทริกซ์:
จึงได้ a1 = 3t, a2 = −2t, a3 = t ถ้าแทนค่า t เช่น t = 3 จะได้ผลเฉลยชุดหนึ่ง a1 = 9, a2 = −6, a3 = 3 นำสัมประสิทธิ์เหล่านี้ไปแทนในสมการเดิม
จะได้:
จัดรูปข้างซ้าย:
จะเห็นว่าถ้าเลือกสัมประสิทธิ์ เช่น a1 = 9, a2 = −6, a3 = 3 จะได้เวกเตอร์ศูนย์จากเวกเตอร์ (1, 2, 3), (2, 1, 7), (1, −4, 5) ถ้าระบบมีผลเฉลยเพียงชุดเดียวคือผลเฉลยชัด (ศูนย์ทั้งหมด) เวกเตอร์เหล่านี้จะอิสระเชิงเส้น
สารบัญ: ปริภูมิเวกเตอร์, ตัวอย่างของปริภูมิเวกเตอร์, ปริภูมิย่อย, ผลรวมเชิงเส้นของเวกเตอร์, การแผ่ทั่ว, ฐานหลักของปริภูมิเวกเตอร์, มิติของปริภูมิเวกเตอร์, เมทริกซ์เปลี่ยนฐาน