✖

ปริภูมิย่อย

ปริภูมิย่อย (vector subspace) คือสับเซตของปริภูมิเวกเตอร์ที่ยังคงมีสมบัติปิดภายใต้การบวกและการคูณด้วยสเกลาร์

นิยาม

ให้ V เป็นปริภูมิเวกเตอร์ ปริภูมิย่อย W คือสับเซตของปริภูมิ V ซึ่งเซต W เป็นปริภูมิเวกเตอร์ด้วย สับเซตที่ไม่เป็นเซตว่าง W ⊆ V จึงต้องสอดคล้องกับเงื่อนไขสองข้อต่อไปนี้ จึงจะเป็นปริภูมิย่อยของปริภูมิ V คือสำหรับทุก x, y ∈ W และทุก a ∈ ℝ:

  • x + y ∈ W
  • a · x ∈ W

จึงต้องเลือกสับเซตของ V ที่เวกเตอร์มีสมบัติปิดภายใต้การบวกและการคูณ

ปริภูมิย่อยของปริภูมิ R3

ลองพิจารณาปริภูมิ ℝ3 แล้วหาปริภูมิย่อยสักปริภูมิหนึ่ง

  1. ลองพิจารณาสามสิ่งอันดับทั้งหมดในรูป (a, a, a) เมื่อ a ∈ ℝ เช่น สามสิ่งอันดับ (1,1,1),(12,12,12) หรือ (−π, −π, −π) ปริภูมิย่อยนี้ ให้เป็น W1 เป็นสับเซตของปริภูมิ ℝ3 คือ W1 ⊆ ℝ3 เพราะ ℝ3 มีสามสิ่งอันดับทั้งหมด

ปริภูมินี้มีสมบัติปิดภายใต้การบวกเวกเตอร์ เพราะ

(a,a,a)+(b,b,b)=(a+b,a+b,a+b)

เมื่อบวกเวกเตอร์สองเวกเตอร์จะได้เวกเตอร์ใหม่ที่มีองค์ประกอบทั้งสามเท่ากันอีก และเวกเตอร์นี้อยู่ในเซต W1 เซต W1 จึงสอดคล้องกับเงื่อนไขข้อแรกของปริภูมิย่อย แล้วสอดคล้องกับเงื่อนไขข้อที่สองหรือไม่

สอดคล้อง เพราะการคูณด้วย k เปลี่ยนองค์ประกอบทั้งสามของเวกเตอร์ แต่เปลี่ยนแบบเดียวกันทั้งหมด:

k⋅(a,a,a)=(k⋅a,k⋅a,k⋅a)

ได้เวกเตอร์ที่มีองค์ประกอบทั้งสามเท่ากันอีก และเวกเตอร์นี้อยู่ในเซต W1 เซต W1 จึงเป็นปริภูมิย่อยของ ℝ3

  • ลองพิจารณาสามสิ่งอันดับ (a, b, c) ทั้งหมดที่ a, b, c ∈ [−1, 1] ให้เซตนี้เป็น W2 ซึ่งมีสมาชิก เช่น สามสิ่งอันดับ (12,−27,89) หรือ (0,π4,1) สมาชิกของ W2 มีสมบัติปิดภายใต้การบวกหรือไม่ ไม่มีแน่นอน เพราะ (1,1,1)+(12,13,14) เท่ากับสามสิ่งอันดับ (32,43,54) ซึ่งไม่อยู่ใน W2 เซต W2 จึงไม่เป็นปริภูมิย่อยของปริภูมิ ℝ3 และเซต W2 ไม่เป็นปริภูมิเลย

  • ต่อไปพิจารณาสามสิ่งอันดับทั้งหมดในรูป (a, 0, b) เมื่อ a, b ∈ ℝ ซึ่งคือสามสิ่งอันดับทั้งหมดที่มีองค์ประกอบที่สองเป็นศูนย์ ให้เซตนี้เป็น W3 เซตนี้มีสมบัติปิดภายใต้การบวกหรือไม่ มี เพราะ

(a,0,b)+(c,0,d)=(a+c,0,b+d)

ผลลัพธ์คือสามสิ่งอันดับ (a + c, 0, b + d) ซึ่งมีองค์ประกอบที่สองเป็นศูนย์ และองค์ประกอบอีกสองตัวเป็นจำนวนจริง สามสิ่งอันดับนี้อยู่ใน W3 แน่นอน W3 มีสมบัติปิดภายใต้การคูณหรือไม่ มี เพราะ

k⋅(a,0,b)=(k⋅a,0,k⋅b)

ได้สามสิ่งอันดับ (k · a, 0, k · b) อีก ซึ่งมีองค์ประกอบที่สองเป็นศูนย์เสมอ และองค์ประกอบอื่นเป็นจำนวนจริง สามสิ่งอันดับนี้เป็นสมาชิกของ W3 เซต W3 จึงเป็นปริภูมิย่อยของปริภูมิ ℝ3 สังเกตว่าถ้าสามสิ่งอันดับอยู่ในรูป (a, b, 0) หรือ (a, 0, 0) ก็เป็นปริภูมิย่อยเช่นกัน

ปริภูมิย่อยของพหุนาม

ในบทความที่แล้วได้แสดงปริภูมิเวกเตอร์ที่ประกอบด้วยพหุนาม ทบทวนอีกครั้ง พหุนามคือนิพจน์ในรูป

p(x)=a0+a1x+a2x2+…+anxn

สมมติว่า an ≠ 0 ดีกรีของพหุนามนี้คือจำนวน n จำนวนจริง a0, …, an เรียกว่าสัมประสิทธิ์ของพหุนาม ตัวอย่างพหุนาม เช่น นิพจน์ 4 + 3x − 7x2 ลองหาปริภูมิย่อยสักปริภูมิหนึ่ง ให้ P(x) เป็นปริภูมิเวกเตอร์ของพหุนามทั้งหมด

  1. ขั้นแรกลองพิจารณาเซตของพหุนามดีกรี n ทั้งหมด เมื่อ n ≥ 0 ให้เซตนี้เป็น W1 ในบทความที่แล้วได้กล่าวไว้ว่าเซตนี้ไม่เป็นปริภูมิเวกเตอร์เลย จึงยากที่จะเป็นปริภูมิย่อยของปริภูมิ P(x) ทบทวนอีกครั้ง เช่น ถ้าคูณพหุนามใน W1 ด้วยศูนย์ จะได้พหุนาม p(x) = 0 ซึ่งตามนิยามมีดีกรี −1 สมาชิกนี้จึงไม่อยู่ใน W1 ใด ๆ แน่นอน

  2. ลองให้ W2 เป็นพหุนามทั้งหมดที่มีดีกรี n หรือน้อยกว่า ดังนั้นสำหรับ n = 2 ใน W2 จะมีพหุนามทั้งหมดที่มีดีกรี 2, 1, 0, −1 เซตนี้มีสมบัติปิดภายใต้การบวกหรือไม่ มี เพราะผลบวกของพหุนามดีกรี n สองพหุนามจะไม่มีดีกรีมากกว่า n อาจน้อยกว่าเท่านั้น เซตนี้มีสมบัติปิดภายใต้การคูณด้วย เพราะ k เท่าของพหุนาม p(x) ใด ๆ ได้ผลเป็นพหุนามที่มีดีกรีเท่าเดิม หรือเป็นพหุนามศูนย์ ทั้งสองกรณีอยู่ในเซต W2 ดังนั้น W2 เป็นปริภูมิย่อยของปริภูมิ P(X)

สมบัติพื้นฐานของปริภูมิย่อย

ให้ V เป็นปริภูมิเวกเตอร์ และ W1 และ W2 เป็นปริภูมิย่อยสองปริภูมิของปริภูมินั้น จะได้ว่า

  1. อินเตอร์เซกชัน W1 ∩ W2 เป็นปริภูมิย่อยของ V

    ให้ ℝ3 เป็นปริภูมิเวกเตอร์ และ W1 และ W2 เป็นปริภูมิย่อย โดย W1 ประกอบด้วยสามสิ่งอันดับในรูป (a, b, 0) และ W2 ประกอบด้วยสามสิ่งอันดับในรูป (a, 0, b) เมื่อ a, b ∈ ℝ อินเตอร์เซกชัน W1 ∩ W2 จึงเป็นเซตที่ประกอบด้วยสามสิ่งอันดับในรูป (a, 0, 0) — ซึ่งเห็นได้ชัดว่าเป็นปริภูมิย่อยของปริภูมิ ℝ3

    แต่นี่ไม่ใช่การพิสูจน์ การพิสูจน์เป็นดังนี้ ให้ V เป็นปริภูมิเวกเตอร์ใด ๆ และ W1 และ W2 เป็นปริภูมิย่อยสองปริภูมิของปริภูมินั้น ต้องการพิสูจน์ว่าสำหรับทุก x, y ∈ W1 ∩ W2 จะได้ x + y ∈ W1 ∩ W2

    เนื่องจากเวกเตอร์ x และ y อยู่ในอินเตอร์เซกชัน W1 ∩ W2 จึงต้องได้ว่า x, y ∈ W1 และ x, y ∈ W2 ด้วย (ตามนิยามของอินเตอร์เซกชันของเซต) เนื่องจาก W1 และ W2 เป็นปริภูมิเวกเตอร์ด้วย จึงต้องได้ x + y ∈ W1 และ x + y ∈ W2 (ตามนิยามของปริภูมิเวกเตอร์) ถึงตอนนี้ได้ว่า x + y ∈ W1 และ x + y ∈ W2 จึงได้ว่า x + y ∈ W1 ∩ W2 (ตามนิยามของอินเตอร์เซกชันของเซตอีกครั้ง — ถ้าสมาชิกอยู่ในเซต W1 และอยู่ในเซต W2 ด้วย ก็ต้องอยู่ในอินเตอร์เซกชันของทั้งสองเซต)

    ต่อไปต้องตรวจสมบัติปิดภายใต้การคูณ ต้องพิสูจน์ว่าสำหรับทุก k ∈ ℝ และ x ∈ W1 ∩ W2 จะได้ k · x ∈ W1 ∩ W2 ทำแบบเดียวกัน เนื่องจาก x ∈ W1 ∩ W2 จึงได้ x ∈ W1 และ x ∈ W2 เนื่องจาก W1 และ W2 เป็นปริภูมิ จึงได้ k · x ∈ W1 และ k · x ∈ W2 ดังนั้น k · x ∈ W1 ∩ W2 □

  2. ยูเนียน W1 ∪ W2 ไม่จำเป็นต้องเป็นปริภูมิย่อยของ V

    เพื่อพิสูจน์สมบัติข้อที่สอง เพียงหาตัวอย่างค้านที่เหมาะสม ใช้ปริภูมิ W1 และ W2 เดิม ซึ่งมีสามสิ่งอันดับในรูป (a, b, 0) และ (a, 0, b) ตามลำดับ ถ้านำมายูเนียนกัน จะได้สามสิ่งอันดับทั้งหมดที่มีศูนย์ในตำแหน่งที่สองหรือที่สาม ดังนั้นเวกเตอร์ (1, 0, 1) และ (1, 1, 0) อยู่ในยูเนียน W1 ∪ W2 แน่นอน แต่ผลบวกของทั้งสองเท่ากับเวกเตอร์ (2, 1, 1) ซึ่งไม่มีศูนย์ในตำแหน่งใดเลย เวกเตอร์นี้ไม่อยู่ใน W1 และไม่อยู่ใน W2 ด้วย จึงอยู่ใน W1 ∪ W2 ไม่ได้ จึงพบเวกเตอร์สองเวกเตอร์ที่ผลบวกไม่อยู่ในเซตเดียวกัน ยูเนียนนี้จึงไม่เป็นปริภูมิเวกเตอร์

สารบัญ: ปริภูมิเวกเตอร์, ตัวอย่างของปริภูมิเวกเตอร์, ปริภูมิย่อย, ผลรวมเชิงเส้นของเวกเตอร์, การแผ่ทั่ว, ฐานหลักของปริภูมิเวกเตอร์, มิติของปริภูมิเวกเตอร์, เมทริกซ์เปลี่ยนฐาน