✖

ตัวอย่างของปริภูมิเวกเตอร์

ในส่วนที่แล้วได้นิยามปริภูมิเวกเตอร์ หรือปริภูมิเชิงเส้น และแสดงตัวอย่างปริภูมิเวกเตอร์ที่คุ้นเคย ℝ2 ในบทความนี้จะดูตัวอย่างอื่น ๆ

ปริภูมิเวกเตอร์ Rn

เรารู้จักปริภูมิเวกเตอร์ ℝ2 แล้ว ซึ่งประกอบด้วยเวกเตอร์ในรูป (a, b) เมื่อ a, b เป็นจำนวนจริง จะแสดงว่าที่จริงแล้วเซตของ n สิ่งอันดับ ℝn สำหรับ n > 0 ใด ๆ เป็นปริภูมิเวกเตอร์

สำหรับ n = 2 จะได้เซตของคู่อันดับ (a, b) ถ้าเพิ่ม n เป็น n = 3 จะได้เซตของสามสิ่งอันดับ ซึ่งพาเราจากระนาบไปสู่ปริภูมิสามมิติ ℝ2 จึงแทนระนาบตามปกติ และ ℝ3 แทนปริภูมิสามมิติตามปกติ

นิยามของการบวกและการคูณเหมือนกรณี n = 2 เพียงแต่ต้องบวกหรือคูณทุกองค์ประกอบของเวกเตอร์:

(a1,a2,…,an)+(b1,b2,…,bn)=(a1+b1,a2+b2,…,an+bn)k⋅(a1,a2,…,an)=(k⋅a1,k⋅a2,…,k⋅an)

ต่อไปควรพิสูจน์ว่าปริภูมิเวกเตอร์ ℝ3 หรือ ℝn ในกรณีทั่วไป มีสมบัติครบทั้งเจ็ดข้อตามนิยามของปริภูมิเวกเตอร์ แต่การพิสูจน์ส่วนใหญ่เหมือนเดิม เพียงแต่ใช้เวกเตอร์ที่มีสามองค์ประกอบแทนสององค์ประกอบ เช่น ข้อแรกเรื่องสมบัติการสลับที่ของการบวกเวกเตอร์ สำหรับ n = 3 พิสูจน์ได้ดังนี้

ต้องพิสูจน์ว่า x + y = y + x เมื่อ x, y ∈ ℝ3 เขียนการบวกเวกเตอร์สองเวกเตอร์ให้ละเอียด:

(a,b,c)+(d,e,f)=(a+d,b+e,c+f)

ถ้าสลับเวกเตอร์ทางซ้าย จะได้:

(d,e,f)+(a,b,c)=(d+a,e+b,f+c)

แต่จากสมบัติของการบวกจำนวนจริงสองจำนวน เวกเตอร์ผลลัพธ์ทั้งสองเท่ากัน นั่นคือ (a + d, b + e, c + f) = (d + a, e + b, f + c)

ถ้าเปรียบเทียบกับการพิสูจน์สำหรับ n = 2 ในบทความก่อนหน้านี้ จะพบว่าการพิสูจน์แทบเหมือนกัน อีกหกข้อที่เหลือก็พิสูจน์ได้ทำนองเดียวกัน

ที่น่าสนใจคือ ℝ1 = ℝ ซึ่งก็คือเซตของจำนวนจริงเอง ก็เป็นปริภูมิเวกเตอร์ด้วย การบวกและการคูณเวกเตอร์จะกลายเป็นการบวกและการคูณจำนวนจริงตามปกติ และการบวกและการคูณจำนวนจริงย่อมมีสมบัติครบทั้ง 7 ข้อ

เราจะได้พบปริภูมิ ℝn อีกแน่นอน เพราะเป็นปริภูมิเวกเตอร์ที่พบบ่อย

ปริภูมิเวกเตอร์ของเมทริกซ์มิติ m × n

เซตของเมทริกซ์ทั้งหมดที่มี m แถวและ n หลักและมีสมาชิกเป็นจำนวนจริงเท่านั้น กับการบวกเมทริกซ์และการคูณเมทริกซ์ด้วยสเกลาร์ เป็นปริภูมิเวกเตอร์ เขียนแทนปริภูมินี้สั้น ๆ ด้วย ℝm × n

สำหรับ m = 2, n = 3 จะได้เมทริกซ์ที่มีสองแถวและสามหลัก ตัวอย่างเมทริกซ์ดังกล่าวคือ

(451913)

นิยามการบวกดังนี้:

(a11a12…a1na21a22…a2n⋮⋮⋮⋮am1am2…amn)+(b11b12…b1nb21b22…b2n⋮⋮⋮⋮bm1bm2…bmn)=

=(a11+b11a12+b12…a1n+b1na21+b21a22+b22…a2n+b2n⋮⋮⋮⋮am1+bm1am2+bm2…amn+bmn)

ซึ่งเป็นการบวกเมทริกซ์ตามปกติ การคูณด้วยสเกลาร์นิยามทำนองเดียวกัน:

k⋅(a11a12…a1na21a22…a2n⋮⋮⋮⋮am1am2…amn)=(k⋅a11k⋅a12…k⋅a1nk⋅a21k⋅a22…k⋅a2n⋮⋮⋮⋮k⋅am1k⋅am2…k⋅amn)

การดำเนินการที่นิยามแบบนี้บนเซตของเมทริกซ์ทั้งหมด ℝm × n ทำให้ได้ปริภูมิเวกเตอร์ สิ่งสำคัญคือต้องใช้เซตของเมทริกซ์ทั้งหมดที่มีมิติเดียวกันเสมอ ถ้ามีเมทริกซ์มิติอื่นปนเข้ามา เช่น ถ้าเพิ่มเมทริกซ์มิติ 3 × 1 เข้าไปใน ℝ2 × 2 จะเกิดปัญหา เพราะเมทริกซ์มิติ 3 × 1 บวกกับเมทริกซ์มิติ 2 × 2 ไม่ได้

ต่อไปควรตรวจอีกครั้งว่าปริภูมิเวกเตอร์ที่นิยามแบบนี้สอดคล้องกับเงื่อนไขทั้ง 7 ข้อของปริภูมิเวกเตอร์ แต่ถ้าเขียนทั้งหมดสำหรับเมทริกซ์ คงเขียนจนมือเมื่อย (โดยเฉพาะผู้เขียน) จึงแสดงสั้น ๆ ดังนี้

ผลบวกของเมทริกซ์สองเมทริกซ์ได้เมทริกซ์ใหม่ที่มีมิติเดียวกัน การคูณด้วยสเกลาร์ได้เมทริกซ์ใหม่ที่มีมิติเดียวกัน ชนิดของผลลัพธ์จากการดำเนินการจึงถูกต้อง

  1. x + y = y + x: การบวกเมทริกซ์มีสมบัติการสลับที่อย่างชัดเจน เพราะสมาชิกในตำแหน่ง ij ของเมทริกซ์ผลลัพธ์อยู่ในรูป xij + yij = yij + xij
  • (x + y) + z = x + (y + z): การบวกเมทริกซ์มีสมบัติการเปลี่ยนหมู่ด้วย เพราะ (xij + yij) + zij = xij + (yij + zij)
  • a · (b · x) = (a · b) · x: อีกครั้ง a · (b · xij) = (a · b) · xij
  • a · (x + y) = a · x + a · y: สำหรับสมาชิกในตำแหน่ง ij ได้ a · (xij + yij) = a · xij + a · yij
  • (a + b) · x = a · x + b · x: เขียนสมาชิกในตำแหน่ง ij อีกครั้ง (a + b) · xij = a · xij + b · xij
  • 1 · x = x: เนื่องจาก 1 · xij = xij ข้อนี้จึงเป็นจริงด้วย
  • การมีเวกเตอร์ศูนย์ ซึ่งก็คือเมทริกซ์ศูนย์ เพราะสำหรับทุกเมทริกซ์ x ในปริภูมิเวกเตอร์ของเรา 0 · xij = 0

ปริภูมิเวกเตอร์ของพหุนาม

พหุนาม (polynomial) เขียนแทนด้วย p(x) เป็นนิพจน์ในรูป:

p(x)=a0+a1x+a2x2+…+anxn

สมมติว่า an ≠ 0 ดีกรีของพหุนามนี้คือจำนวน n จำนวนจริง a0, …, an เรียกว่าสัมประสิทธิ์ของพหุนาม ตัวอย่างพหุนาม เช่น นิพจน์ 4 + 3x − 7x2 ซึ่ง a0 = 4, a1 = 3, a2 = −7 และดีกรีของพหุนามคือ 2 สัมประสิทธิ์บางตัวอาจเป็นศูนย์ นิพจน์ x2 + π x7 จึงเป็นพหุนามดีกรี 7 ที่ a2 = 1, a7 = π และสัมประสิทธิ์อื่นเป็นศูนย์ทั้งหมด

พหุนามบวกกันได้ง่าย — เพียงบวกสัมประสิทธิ์ ตัวอย่าง:

(2+3x−x2)+(4−5x+101x2+5x3)=6−2x+100x2+5x3

ในกรณีทั่วไปนิยามการบวกพหุนามได้ดังนี้:

(a0+a1x+a2x2+…+anxn)+(b0+b1x+b2x2+…+bmxm)=

=(a0+b0)+(a1+b1)x+(a2+b2)x2+…+(aq+bq)xq

เมื่อ q เป็นค่าที่มากกว่าระหว่าง m และ n ส่วน k เท่าของพหุนาม p(x) ได้จากการคูณสัมประสิทธิ์ทุกตัวด้วยจำนวน k:

k⋅(a0+a1x+a2x2+…+anxn)= =(k⋅a0)+(k⋅a1)x+(k⋅a2)x2+…+(k⋅an)xn

ตัวอย่าง:

7⋅(3+6x−5x2)=21+42x−35x2

เซตของพหุนามทั้งหมด ให้เป็น P(X) กับการบวกและการคูณที่นิยามแบบนี้ เป็นปริภูมิเวกเตอร์ ตรวจสอบได้ดังนี้

ผลบวกของพหุนามสองพหุนามเป็นพหุนาม การคูณด้วยสเกลาร์ก็ได้พหุนามใหม่ ชนิดของผลลัพธ์จากการดำเนินการที่นิยามไว้จึงถูกต้อง

สมบัติอีกเจ็ดข้อที่ปริภูมิเวกเตอร์ต้องมีให้ตรวจสอบเป็นการบ้าน การพิสูจน์แทบเหมือนกับกรณีของเมทริกซ์ข้างต้น เพียงแต่เขียน xi แทน xij พหุนามศูนย์คือพหุนาม p(x) = 0

สำหรับเมทริกซ์ เราต้องการให้ปริภูมิเวกเตอร์มีเฉพาะเมทริกซ์มิติเดียวกัน แต่สำหรับพหุนามไม่ต้องการเงื่อนไขนี้ และที่จริงก็ต้องการไม่ได้ด้วย ถ้าเลือกเซตของพหุนามดีกรีสองทั้งหมด เซตนี้จะไม่เป็นปริภูมิเวกเตอร์ เพราะเหตุใด แสดงได้ด้วยตัวอย่างค้าน บวกพหุนามสองพหุนามนี้:

(1+2x+3x2)+(1+2x−3x2)=2+4x

เนื่องจากพหุนามแรกมี 3x2 และพหุนามที่สองมี −3x2 เมื่อบวกกันจึงได้ 0x2 ซึ่งทำให้ดีกรีของพหุนามลดลง พหุนาม 2 + 4x เป็นพหุนามดีกรี 1 ไม่ใช่ 2

สารบัญ: ปริภูมิเวกเตอร์, ตัวอย่างของปริภูมิเวกเตอร์, ปริภูมิย่อย, ผลรวมเชิงเส้นของเวกเตอร์, การแผ่ทั่ว, ฐานหลักของปริภูมิเวกเตอร์, มิติของปริภูมิเวกเตอร์, เมทริกซ์เปลี่ยนฐาน