✖

ปฏิทรรศน์ในทฤษฎีเซต

ทฤษฎีเซตแบบง่าย (naive set theory) มีปฏิทรรศน์ (paradox) ที่น่าสนใจอยู่บางข้อ ซึ่งในที่สุดนำไปสู่การสร้างทฤษฎีเซตที่ละเอียดรอบคอบขึ้น ปฏิทรรศน์เหล่านี้มักอาศัยข้อเท็จจริงที่ว่า ในทฤษฎีเซตแบบดั้งเดิมหรือแบบง่าย เซตสามารถมีตัวเองเป็นสมาชิกได้

ปฏิทรรศน์ของรัสเซลล์

ปฏิทรรศน์ที่มีชื่อเสียงที่สุดข้อหนึ่งคือปฏิทรรศน์ของรัสเซลล์ ซึ่งนิยามได้ดังนี้ ให้เซต N มีสมาชิกเป็นเซตทั้งหมดที่ไม่มีตัวเองเป็นสมาชิก และมีเพียงเซตเหล่านั้น นั่นคือถ้าเซตใดมีตัวเองเป็นสมาชิก เซตนั้นไม่อยู่ในเซต N ถ้าเซตใดไม่มีตัวเองเป็นสมาชิก เซตนั้นอยู่ในเซต N

คำถามคือ เซต N มีเซต N ซึ่งก็คือตัวเองเป็นสมาชิกหรือไม่

เมื่อแยกพิจารณาเป็นกรณีจะพบว่า ถ้าเซต N ไม่มี N เป็นสมาชิก แล้วเซตนี้เป็นเซตที่ไม่มีตัวเองเป็นสมาชิก จึงควรอยู่ในเซต N นั่นคือควรได้ว่า N ∈ N

แต่ถ้าเซต N มี N เป็นสมาชิก ก็ไม่ควรได้ว่า N ∈ N เพราะเซต N มีสมาชิกเป็นเซตที่ไม่มีตัวเองเป็นสมาชิกเท่านั้น

ปฏิทรรศน์อยู่ที่ว่าไม่ว่ากรณีใดก็ขัดกับเงื่อนไขข้อใดข้อหนึ่งเสมอ ถ้า N ∈ N ก็ขัดกับบทนิยามของเซต N (ซึ่งมีเฉพาะเซตที่ไม่มีตัวเองเป็นสมาชิก แต่ในที่นี้ N มี N เป็นสมาชิกอย่างชัดเจน) และถ้า N ∈ N ไม่เป็นจริง ก็ขัดกับบทนิยามของ N อีกเช่นกัน

ดังนั้นเราจึงสร้างเซตเช่นนี้ไม่ได้ ซึ่งไม่ควรเกิดขึ้นในทฤษฎีเซตที่ถูกต้อง

ปฏิทรรศน์ของรัสเซลล์ตีความในชีวิตจริงได้หลายแบบ เช่น ปฏิทรรศน์ช่างตัดผม ในเมืองหนึ่งมีช่างตัดผมที่โกนหนวดให้คนที่ไม่โกนหนวดให้ตัวเองทุกคน และโกนให้เฉพาะคนเหล่านั้น คำถามคือช่างตัดผมโกนหนวดให้ตัวเองหรือไม่

ปฏิทรรศน์ของคันทอร์

ปฏิทรรศน์อีกข้อหนึ่งคือปฏิทรรศน์ของคันทอร์ ซึ่งอาศัยข้อเท็จจริงที่ว่า ถ้ามีเซต M แล้วเพาเวอร์เซต P(M) (เซตของสับเซตทั้งหมดของเซต M) จะมีภาวะเชิงการนับมากกว่าเสมอ คือใหญ่กว่า สำหรับเซตจำกัดเห็นได้ทันที ส่วนเซตอนันต์ก็พิสูจน์ได้ไม่ยาก ข้อความนี้เรียกว่าทฤษฎีบทของคันทอร์ ข้อความของทฤษฎีบทฉบับเต็มและบทพิสูจน์ดูได้ที่วิกิพีเดีย

ตัวปฏิทรรศน์เองง่ายกว่าข้อก่อนหน้า ลองนึกถึงเซตของเซตทั้งหมด ให้แทนด้วย M ดังนั้นสำหรับเซต N ใด ๆ จะได้ว่า N ∈ M แต่ตามทฤษฎีบทของคันทอร์ ภาวะเชิงการนับของเพาเวอร์เซต P(M) มากกว่าภาวะเชิงการนับของ M ซึ่งขัดแย้งกับข้อที่ว่า M มีเซตทุกเซตเป็นสมาชิก เพราะถ้าเซต P(M) ใหญ่กว่า M ก็ต้องมีสมาชิกที่ไม่อยู่ในเซต M

สารบัญ: เซต, ยูเนียน อินเตอร์เซกชัน ผลต่าง และคอมพลีเมนต์ของเซต, เซตนับได้, ปฏิทรรศน์ในทฤษฎีเซต