เซกเตอร์ของวงกลม
เซกเตอร์ของวงกลมคือส่วนหนึ่งของวงกลมที่มีลักษณะเหมือนพิซซาหรือเค้กหนึ่งชิ้น ตัดได้ด้วยรอยตัดสองรอยที่ลากจากจุดศูนย์กลางไปถึงขอบ เซกเตอร์จึงล้อมรอบด้วยรัศมีสองเส้นและส่วนโค้งของวงกลมที่อยู่ระหว่างรัศมีทั้งสอง
ส่วนที่ระบายสีแดงคือตัวเซกเตอร์ ซึ่งเราจะหาพื้นที่ ส่วนของเส้นตรงสีดำคือรัศมี r สองเส้น หรือก็คือรอยมีดสองรอย สีส้มแสดงมุม α ระหว่างรัศมีทั้งสอง เรียกว่ามุมที่จุดศูนย์กลาง เพราะมีจุดยอดอยู่ที่จุดศูนย์กลางของวงกลม สีน้ำเงินคือส่วนโค้ง l ซึ่งเป็นส่วนของวงกลมที่ล้อมเซกเตอร์ไว้ด้านนอก สำหรับพิซซาก็คือขอบแป้ง
สูตรของเซกเตอร์
ถ้าต้องการเพียงสูตร พื้นที่ A ของเซกเตอร์ของวงกลมที่มีรัศมี r และมุมที่จุดศูนย์กลาง α ซึ่งมีหน่วยเป็นองศา คำนวณได้จาก
ความยาวส่วนโค้ง l ของเซกเตอร์เดียวกันคำนวณได้จาก
ตัวอย่างเช่น เซกเตอร์ที่มีรัศมี r = 6 และมุมที่จุดศูนย์กลาง α = 60° มีพื้นที่
และส่วนโค้งยาว
ถ้าไม่ต้องการให้ผลลัพธ์มีค่าคงตัวพาย ก็แทนด้วยค่าประมาณ 3.14 ได้:
ที่มาของสูตร
วงกลมทั้งวงมีมุมรอบจุดศูนย์กลาง 360° เซกเตอร์จึงเป็นส่วนของวงกลมเท่ากับที่มุมที่จุดศูนย์กลางคิดเป็นส่วนของ 360° เซกเตอร์ที่มีมุม 90° คือหนึ่งส่วนสี่ของวงกลม เพราะ 90° เป็นหนึ่งส่วนสี่ของ 360° เซกเตอร์ที่มีมุม 180° คือครึ่งวงกลม มุม 270° คือสามส่วนสี่ และมุม 360° คือวงกลมทั้งวง
เซกเตอร์คิดเป็นส่วนใดของวงกลมทั้งวง บอกได้ด้วยเศษส่วน
สำหรับมุม 90° จะได้
ดังนั้นพื้นที่ของเซกเตอร์ได้จากการคูณพื้นที่นี้ด้วยเศษส่วนดังกล่าว:
ส่วนโค้งก็ใช้หลักเดียวกันทุกประการ เมื่อมุมกางออก ส่วนโค้งสีน้ำเงินก็ยาวขึ้นด้วย และเมื่อมุมเป็น 360° ส่วนโค้งจะกลายเป็นวงกลมทั้งวง ส่วนโค้งจึงเป็นส่วนของความยาวเส้นรอบวงของวงกลมเท่ากับที่มุม α เป็นส่วนของ 360° ความยาวเส้นรอบวงของวงกลมคือ
ดังนั้นความยาวส่วนโค้งคือ
ตัวอย่าง: พิซซา
พิซซามีเส้นผ่านศูนย์กลาง 32 cm และตัดเป็น 8 ชิ้นเท่า ๆ กัน พิซซาหนึ่งชิ้นมีพื้นที่เท่าใด
พิซซาแต่ละชิ้นคือเซกเตอร์ของวงกลม ขั้นแรกต้องหามุมที่จุดศูนย์กลาง ชิ้นที่เท่ากันแปดชิ้นแบ่งมุม 360° ทั้งหมด ดังนั้นหนึ่งชิ้นมีมุม
ตอนนี้ระวังกับดัก 32 cm คือเส้นผ่านศูนย์กลางของพิซซา ไม่ใช่รัศมี แต่สูตรต้องใช้รัศมี ซึ่งเท่ากับครึ่งหนึ่งของเส้นผ่านศูนย์กลาง นั่นคือ r = 16 cm แทนค่าในสูตรพื้นที่ของเซกเตอร์:
เศษส่วนนี้ตัดทอนได้เป็นหนึ่งส่วนแปด ซึ่งสมเหตุสมผล เพราะหนึ่งชิ้นคือหนึ่งส่วนแปดของพิซซา ต่อไปยกกำลังสองของ 16:
นำ 256 หารด้วย 8:
สุดท้ายแทนค่าประมาณของพาย:
พิซซาหนึ่งชิ้นมีพื้นที่ประมาณ 100.48 ตารางเซนติเมตร ถ้าเผลอแทนเส้นผ่านศูนย์กลางทั้งหมด 32 cm ลงในสูตร จะได้ชิ้นพิซซาใหญ่กว่าจริงสี่เท่า คือมากกว่าสี่ร้อยตารางเซนติเมตร ซึ่งเป็นพิซซาที่คนทั้งครอบครัวกินอิ่มได้
ตัวอย่าง: นาฬิกา
เข็มยาวของนาฬิกาแขวนผนังยาว 15 cm ใน 20 นาที ปลายเข็มเคลื่อนที่ได้กี่เซนติเมตร
ปลายเข็มเคลื่อนที่ไปตามวงกลมที่มีรัศมีเท่ากับความยาวของเข็ม ดังนั้น r = 15 cm ระยะทางที่ปลายเข็มเคลื่อนที่ได้คือส่วนโค้งสีน้ำเงิน l ยังต้องหามุมอีก ใน 60 นาที เข็มหมุนครบหนึ่งรอบ คือ 360° ใน 20 นาทีจึงหมุนได้หนึ่งส่วนสามรอบ:
แทนค่าในสูตรความยาวส่วนโค้ง:
เศษส่วนนี้เท่ากับหนึ่งส่วนสาม และ 2 × 15 = 30:
แทนค่าประมาณของพาย:
ใน 20 นาที ปลายเข็มยาวเคลื่อนที่ได้ประมาณ 31.4 cm
เมื่อทราบส่วนโค้งและต้องการหามุม
บางครั้งโจทย์กลับกัน คือทราบรัศมีและความยาวส่วนโค้ง แล้วต้องการหามุมที่จุดศูนย์กลาง เริ่มจากสูตรความยาวส่วนโค้ง แล้วจัดรูปหามุม α:
ตัวอย่าง: รถยนต์คันหนึ่งเข้าวงเวียนและแล่นไปตามวงกลมที่มีรัศมี 10 เมตร ก่อนออกจากวงเวียน รถแล่นไปตามวงกลมได้ 15.7 เมตร รถหมุนรอบจุดศูนย์กลางของวงเวียนไปเป็นมุมเท่าใด
แทนค่า l = 15.7 และ r = 10 และใช้ 3.14 แทนพาย เพราะความยาวส่วนโค้งที่โจทย์ให้มาเป็นค่าประมาณ:
คูณตัวส่วน:
15.7 เท่ากับหนึ่งส่วนสี่ของ 62.8 พอดี เศษส่วนจึงตัดทอนได้:
รถหมุนไป 90° นั่นคือแล่นไปหนึ่งส่วนสี่ของวงเวียน ตรวจสอบได้ว่าคำนวณถูกต้องหรือไม่ หนึ่งส่วนสี่ของความยาวเส้นรอบวงคือ
มุมในหน่วยเรเดียน
ถ้ามุมกำหนดมาในหน่วยเรเดียน สูตรจะง่ายขึ้น เพราะวงกลมทั้งวงมีมุม 360° = 2π เรเดียน เศษส่วนที่บอกว่าเซกเตอร์เป็นส่วนใดของวงกลมจึงเป็น
ระวังว่าสูตรแบบย่อนี้ต้องใช้มุมในหน่วยเรเดียน ไม่ใช่องศา ถ้าแทนค่า เช่น 45 ลงไป จะได้ผลลัพธ์ที่ไม่สมเหตุสมผล
ตัวอย่างเช่น พิซซาหนึ่งชิ้นจากตัวอย่างข้างต้นมีมุม 45° ซึ่งเท่ากับ
เครื่องคิดเลข
พื้นที่ของเซกเตอร์และความยาวส่วนโค้งคำนวณได้ที่นี่เช่นกัน ใส่มุมได้ทั้งในหน่วยองศาและเรเดียน หน่วยของแต่ละช่องเปลี่ยนได้
ดูเพิ่มเติม
สารบัญ: พื้นที่ของรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส, พื้นที่ของรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า, พื้นที่ของวงกลม, เซกเตอร์ของวงกลม, พื้นที่ของรูปสี่เหลี่ยมคางหมู, พื้นที่ของรูปสี่เหลี่ยมด้านขนาน, พื้นที่ของรูปสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน, พื้นที่ของรูปหลายเหลี่ยมด้านเท่ามุมเท่า, พื้นที่ผิวของทรงกลม, พื้นที่ผิวของทรงลูกบาศก์, พื้นที่ผิวของทรงสี่เหลี่ยมมุมฉาก, พื้นที่ผิวของทรงกระบอก, พื้นที่ผิวของกรวย, พื้นที่ผิวของพีระมิด