✖

เซกเตอร์ของวงกลม

เซกเตอร์ของวงกลมคือส่วนหนึ่งของวงกลมที่มีลักษณะเหมือนพิซซาหรือเค้กหนึ่งชิ้น ตัดได้ด้วยรอยตัดสองรอยที่ลากจากจุดศูนย์กลางไปถึงขอบ เซกเตอร์จึงล้อมรอบด้วยรัศมีสองเส้นและส่วนโค้งของวงกลมที่อยู่ระหว่างรัศมีทั้งสอง

เซกเตอร์ของวงกลมที่มีรัศมี r มุมที่จุดศูนย์กลาง α และส่วนโค้ง l

ส่วนที่ระบายสีแดงคือตัวเซกเตอร์ ซึ่งเราจะหาพื้นที่ ส่วนของเส้นตรงสีดำคือรัศมี r สองเส้น หรือก็คือรอยมีดสองรอย สีส้มแสดงมุม α ระหว่างรัศมีทั้งสอง เรียกว่ามุมที่จุดศูนย์กลาง เพราะมีจุดยอดอยู่ที่จุดศูนย์กลางของวงกลม สีน้ำเงินคือส่วนโค้ง l ซึ่งเป็นส่วนของวงกลมที่ล้อมเซกเตอร์ไว้ด้านนอก สำหรับพิซซาก็คือขอบแป้ง

สูตรของเซกเตอร์

ถ้าต้องการเพียงสูตร พื้นที่ A ของเซกเตอร์ของวงกลมที่มีรัศมี r และมุมที่จุดศูนย์กลาง α ซึ่งมีหน่วยเป็นองศา คำนวณได้จาก

A=α360∘⋅π⋅r2

ความยาวส่วนโค้ง l ของเซกเตอร์เดียวกันคำนวณได้จาก

l=α360∘⋅2⋅π⋅r

ตัวอย่างเช่น เซกเตอร์ที่มีรัศมี r = 6 และมุมที่จุดศูนย์กลาง α = 60° มีพื้นที่

A=60∘360∘×π×62=16×π×36=6π

และส่วนโค้งยาว

l=60∘360∘×2×π×6=16×12π=2π

ถ้าไม่ต้องการให้ผลลัพธ์มีค่าคงตัวพาย ก็แทนด้วยค่าประมาณ 3.14 ได้:

A≈6×3.14=18.84,l≈2×3.14=6.28

ที่มาของสูตร

วงกลมทั้งวงมีมุมรอบจุดศูนย์กลาง 360° เซกเตอร์จึงเป็นส่วนของวงกลมเท่ากับที่มุมที่จุดศูนย์กลางคิดเป็นส่วนของ 360° เซกเตอร์ที่มีมุม 90° คือหนึ่งส่วนสี่ของวงกลม เพราะ 90° เป็นหนึ่งส่วนสี่ของ 360° เซกเตอร์ที่มีมุม 180° คือครึ่งวงกลม มุม 270° คือสามส่วนสี่ และมุม 360° คือวงกลมทั้งวง

เมื่อมุมที่จุดศูนย์กลางใหญ่ขึ้น เซกเตอร์และส่วนโค้งก็ใหญ่ขึ้นด้วย: หนึ่งส่วนสี่ ครึ่งหนึ่ง สามส่วนสี่ และวงกลมทั้งวง

เซกเตอร์คิดเป็นส่วนใดของวงกลมทั้งวง บอกได้ด้วยเศษส่วน

α360∘

สำหรับมุม 90° จะได้ 90∘360∘=14 และสำหรับ 60° จะได้ 16 พื้นที่ของเซกเตอร์จึงเป็นส่วนเดียวกันของพื้นที่ของวงกลมทั้งวง พื้นที่ของวงกลมคือ

A∘=π⋅r2

ดังนั้นพื้นที่ของเซกเตอร์ได้จากการคูณพื้นที่นี้ด้วยเศษส่วนดังกล่าว:

A=α360∘⋅A∘=α360∘⋅π⋅r2

ส่วนโค้งก็ใช้หลักเดียวกันทุกประการ เมื่อมุมกางออก ส่วนโค้งสีน้ำเงินก็ยาวขึ้นด้วย และเมื่อมุมเป็น 360° ส่วนโค้งจะกลายเป็นวงกลมทั้งวง ส่วนโค้งจึงเป็นส่วนของความยาวเส้นรอบวงของวงกลมเท่ากับที่มุม α เป็นส่วนของ 360° ความยาวเส้นรอบวงของวงกลมคือ

P=2⋅π⋅r

ดังนั้นความยาวส่วนโค้งคือ

l=α360∘⋅P=α360∘⋅2⋅π⋅r

ตัวอย่าง: พิซซา

พิซซามีเส้นผ่านศูนย์กลาง 32 cm และตัดเป็น 8 ชิ้นเท่า ๆ กัน พิซซาหนึ่งชิ้นมีพื้นที่เท่าใด

พิซซาที่ตัดเป็นแปดชิ้น โดยดึงชิ้นหนึ่งออกมา

พิซซาแต่ละชิ้นคือเซกเตอร์ของวงกลม ขั้นแรกต้องหามุมที่จุดศูนย์กลาง ชิ้นที่เท่ากันแปดชิ้นแบ่งมุม 360° ทั้งหมด ดังนั้นหนึ่งชิ้นมีมุม

α=360∘÷8=45∘

ตอนนี้ระวังกับดัก 32 cm คือเส้นผ่านศูนย์กลางของพิซซา ไม่ใช่รัศมี แต่สูตรต้องใช้รัศมี ซึ่งเท่ากับครึ่งหนึ่งของเส้นผ่านศูนย์กลาง นั่นคือ r = 16 cm แทนค่าในสูตรพื้นที่ของเซกเตอร์:

A=45∘360∘×π×162

เศษส่วนนี้ตัดทอนได้เป็นหนึ่งส่วนแปด ซึ่งสมเหตุสมผล เพราะหนึ่งชิ้นคือหนึ่งส่วนแปดของพิซซา ต่อไปยกกำลังสองของ 16:

A=18×π×256

นำ 256 หารด้วย 8:

A=32π

สุดท้ายแทนค่าประมาณของพาย:

A≈32×3.14=100.48

พิซซาหนึ่งชิ้นมีพื้นที่ประมาณ 100.48 ตารางเซนติเมตร ถ้าเผลอแทนเส้นผ่านศูนย์กลางทั้งหมด 32 cm ลงในสูตร จะได้ชิ้นพิซซาใหญ่กว่าจริงสี่เท่า คือมากกว่าสี่ร้อยตารางเซนติเมตร ซึ่งเป็นพิซซาที่คนทั้งครอบครัวกินอิ่มได้

ตัวอย่าง: นาฬิกา

เข็มยาวของนาฬิกาแขวนผนังยาว 15 cm ใน 20 นาที ปลายเข็มเคลื่อนที่ได้กี่เซนติเมตร

ใน 20 นาที เข็มยาวหมุนไปเป็นมุม α และปลายเข็มเคลื่อนที่เป็นส่วนโค้ง l

ปลายเข็มเคลื่อนที่ไปตามวงกลมที่มีรัศมีเท่ากับความยาวของเข็ม ดังนั้น r = 15 cm ระยะทางที่ปลายเข็มเคลื่อนที่ได้คือส่วนโค้งสีน้ำเงิน l ยังต้องหามุมอีก ใน 60 นาที เข็มหมุนครบหนึ่งรอบ คือ 360° ใน 20 นาทีจึงหมุนได้หนึ่งส่วนสามรอบ:

α=2060×360∘=120∘

แทนค่าในสูตรความยาวส่วนโค้ง:

l=120∘360∘×2×π×15

เศษส่วนนี้เท่ากับหนึ่งส่วนสาม และ 2 × 15 = 30:

l=13×30π=10π

แทนค่าประมาณของพาย:

l≈10×3.14=31.4

ใน 20 นาที ปลายเข็มยาวเคลื่อนที่ได้ประมาณ 31.4 cm

เมื่อทราบส่วนโค้งและต้องการหามุม

บางครั้งโจทย์กลับกัน คือทราบรัศมีและความยาวส่วนโค้ง แล้วต้องการหามุมที่จุดศูนย์กลาง เริ่มจากสูตรความยาวส่วนโค้ง แล้วจัดรูปหามุม α:

l=α360∘⋅2⋅π⋅r/⋅360∘360∘⋅l=α⋅2⋅π⋅r/÷(2⋅π⋅r)α=360∘⋅l2⋅π⋅r

ตัวอย่าง: รถยนต์คันหนึ่งเข้าวงเวียนและแล่นไปตามวงกลมที่มีรัศมี 10 เมตร ก่อนออกจากวงเวียน รถแล่นไปตามวงกลมได้ 15.7 เมตร รถหมุนรอบจุดศูนย์กลางของวงเวียนไปเป็นมุมเท่าใด

แทนค่า l = 15.7 และ r = 10 และใช้ 3.14 แทนพาย เพราะความยาวส่วนโค้งที่โจทย์ให้มาเป็นค่าประมาณ:

α=360∘×15.72×3.14×10

คูณตัวส่วน:

α=360∘×15.762.8

15.7 เท่ากับหนึ่งส่วนสี่ของ 62.8 พอดี เศษส่วนจึงตัดทอนได้:

α=360∘×14=90∘

รถหมุนไป 90° นั่นคือแล่นไปหนึ่งส่วนสี่ของวงเวียน ตรวจสอบได้ว่าคำนวณถูกต้องหรือไม่ หนึ่งส่วนสี่ของความยาวเส้นรอบวงคือ 14×2×3.14×10=15.7 เมตร ถูกต้อง

มุมในหน่วยเรเดียน

ถ้ามุมกำหนดมาในหน่วยเรเดียน สูตรจะง่ายขึ้น เพราะวงกลมทั้งวงมีมุม 360° = 2π เรเดียน เศษส่วนที่บอกว่าเซกเตอร์เป็นส่วนใดของวงกลมจึงเป็น α2π เมื่อแทนค่าแล้ว พายจะตัดกันไป:

l=α2π⋅2⋅π⋅r=α⋅r

A=α2π⋅π⋅r2=12⋅α⋅r2

ระวังว่าสูตรแบบย่อนี้ต้องใช้มุมในหน่วยเรเดียน ไม่ใช่องศา ถ้าแทนค่า เช่น 45 ลงไป จะได้ผลลัพธ์ที่ไม่สมเหตุสมผล

ตัวอย่างเช่น พิซซาหนึ่งชิ้นจากตัวอย่างข้างต้นมีมุม 45° ซึ่งเท่ากับ π4 เรเดียน พื้นที่ของชิ้นพิซซาจึงเท่ากับ 12×π4×162=32π เท่ากับที่คำนวณได้ก่อนหน้านี้

เครื่องคิดเลข

พื้นที่ของเซกเตอร์และความยาวส่วนโค้งคำนวณได้ที่นี่เช่นกัน ใส่มุมได้ทั้งในหน่วยองศาและเรเดียน หน่วยของแต่ละช่องเปลี่ยนได้

ดูเพิ่มเติม

สารบัญ: พื้นที่ของรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส, พื้นที่ของรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า, พื้นที่ของวงกลม, เซกเตอร์ของวงกลม, พื้นที่ของรูปสี่เหลี่ยมคางหมู, พื้นที่ของรูปสี่เหลี่ยมด้านขนาน, พื้นที่ของรูปสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน, พื้นที่ของรูปหลายเหลี่ยมด้านเท่ามุมเท่า, พื้นที่ผิวของทรงกลม, พื้นที่ผิวของทรงลูกบาศก์, พื้นที่ผิวของทรงสี่เหลี่ยมมุมฉาก, พื้นที่ผิวของทรงกระบอก, พื้นที่ผิวของกรวย, พื้นที่ผิวของพีระมิด