Twierdzenie sinusów i cosinusów
Twierdzenie sinusów to twierdzenie, które — w odróżnieniu od zwykłych funkcji trygonometrycznych — jest prawdziwe w dowolnym trójkącie. Opisuje związek między długościami boków a kątami. Twierdzenie cosinusów również jest prawdziwe w dowolnym trójkącie, a jego szczególnym przypadkiem jest twierdzenie Pitagorasa.
Twierdzenie sinusów
Twierdzenie sinusów mówi, że w danym dowolnym (!) trójkącie stosunek długości każdego boku do sinusa kąta leżącego naprzeciw niego jest stały. Zapisujemy to tak:
gdzie r jest promieniem okręgu opisanego na trójkącie, a a, b i c to długości boków trójkąta. Powyższą równość możemy też zapisać w postaci:
Twierdzenie cosinusów
Twierdzenie cosinusów, tak samo jak twierdzenie sinusów, jest prawdziwe w dowolnym trójkącie. Brzmi ono tak:
Zauważ, że jeśli jeden z kątów będzie prosty, czyli będzie miał miarę 90 stopni, to w jednym ze wzorów zniknie ostatnia część i otrzymamy twierdzenie Pitagorasa. Jeśli bowiem α = 90°, to cos(α) = 0, więc otrzymujemy:
Motywacja
Weźmy trójkąt ABC, w którym bok c ma długość |c| = 9. Miary kątów są następujące: α = 40°, β = 80°, γ = 60°. Pytanie brzmi: jakie są długości pozostałych dwóch boków? Tym razem nie wystarczą nam zwykłe funkcje trygonometryczne, bo działają one w trójkącie prostokątnym, a ten trójkąt na pewno prostokątny nie jest. Rysunek:
Musimy więc pójść inną drogą. Jedną z nich jest właśnie twierdzenie sinusów. Jak go użyjemy? Twierdzenie sinusów mówi, że:
Znamy wszystkie kąty i długość boku c. Bok b obliczymy więc z równości
Teraz musimy wyznaczyć długość boku b. Wykonamy przekształcenie równoważne i pomnożymy równanie przez sinus kąta beta. Otrzymamy:
Wszystkie wyrażenia po prawej stronie znamy albo umiemy je obliczyć. Podstawiamy więc:
Dokładnie tak samo obliczymy pozostały bok a:
Wyznaczamy |a|, mnożąc równanie przez sinus kąta alfa.
Obliczamy wynik:
Wyprowadzenie twierdzenia sinusów
Dlaczego twierdzenie sinusów jest prawdziwe? Weźmy zwykły trójkąt ABC i narysujmy w nim jeszcze wysokość opuszczoną na bok c.
Pytanie brzmi: jaką długość ma odcinek CPc? Wysokość dzieli trójkąt ABC na dwa trójkąty prostokątne, za pomocą których możemy wyrazić długość wysokości. Spróbujemy więc wyrazić długość odcinka CPc za pomocą każdego z tych trójkątów. Sinus kąta alfa jest równy:
Stąd wyznaczamy |CPc|:
Teraz wyrazimy długość odcinka CPc za pomocą drugiego trójkąta, czyli za pomocą kąta beta:
Stąd znowu wyznaczamy |CPc|:
Długość wysokości mamy więc wyrażoną dwoma wzorami:
zatem otrzymujemy równość
Stąd już tylko krok do tego, co mówi twierdzenie sinusów. Całe równanie dzielimy przez iloczyn sinusa alfa i sinusa beta:
W ten sposób udowodniliśmy część twierdzenia sinusów; dowód dla pozostałych kombinacji boków wygląda identycznie.
Rozdziały: Podstawowe funkcje trygonometryczne, Okrąg jednostkowy, Funkcje cyklometryczne, Sinus, cosinus, tangens i cotangens, Wzory trygonometryczne, Wykresy funkcji trygonometrycznych, Twierdzenie sinusów i cosinusów