การประกอบฟังก์ชัน
ฟังก์ชันเพียงฟังก์ชันเดียวทำอะไรได้ไม่มาก จึงมีการนำฟังก์ชันมาประกอบกัน
แรงจูงใจ
ให้มีฟังก์ชันสองฟังก์ชัน เช่น ฟังก์ชันที่คำนวณระยะทางเป็นกิโลเมตรที่รถวิ่งได้จากน้ำมันจำนวนหนึ่ง สมมติว่ารถของเราวิ่งได้ลิตรละ 10 กิโลเมตร ให้ฟังก์ชันนี้คือ f และนิยามว่า f(x) = 10x เมื่อพารามิเตอร์ x คือจำนวนลิตรของน้ำมันที่มี ดังนั้นถ้ามีน้ำมันในถัง 6 ลิตร รถจะวิ่งได้อีก f(6) = 10 × 6 = 60 กิโลเมตร
ฟังก์ชันที่สองอาจคำนวณว่าเงินจำนวนหนึ่งซื้อน้ำมันได้กี่ลิตร สมมติว่าน้ำมันราคาลิตรละ 30 บาท ฟังก์ชันนี้ซึ่งให้ชื่อว่า g จะเป็น g(x) = x / 30 เมื่อ x คือจำนวนเงินเป็นบาทที่ต้องการใช้ซื้อน้ำมัน ถ้ามีเงิน 150 บาท จะซื้อน้ำมันได้ g(150) = 150 / 30 = 5 ลิตร
ทีนี้อาจถามว่า ถ้าซื้อน้ำมัน 750 บาท รถจะวิ่งได้อีกกี่กิโลเมตร
เรามีฟังก์ชันที่คำนวณแต่ละส่วนแล้ว คือระยะทางที่วิ่งได้ซึ่งขึ้นกับจำนวนลิตร และจำนวนลิตรที่ซื้อได้ซึ่งขึ้นกับจำนวนเงิน ตอนนี้ต้องนำสองฟังก์ชันมาประกอบกัน
วิธีแก้ปัญหา
วิธีหนึ่งคือหาก่อนว่าซื้อน้ำมันได้กี่ลิตร แล้วจึงหาว่าวิ่งได้กี่กิโลเมตร ลองทำดู เงิน 750 บาทซื้อน้ำมันได้ g(750) = 750 / 30 = 25 ลิตร และน้ำมัน 25 ลิตรทำให้วิ่งได้ f(25) = 10 × 25 = 250 กิโลเมตร
อีกวิธีหนึ่งคือใช้การประกอบฟังก์ชัน เรานิยามฟังก์ชันใหม่ h ที่รับจำนวนเงินเข้าไปและให้ระยะทางเป็นกิโลเมตรออกมา โดยนิยามฟังก์ชัน h ด้วยฟังก์ชัน f และ g ดังนี้:
ฟังก์ชัน h ที่นิยามเช่นนี้ทำสิ่งเดียวกับที่คำนวณไว้ในย่อหน้าแรก คือเมื่อได้ค่า x ซึ่งเป็นจำนวนเงิน ให้หาค่า g(x) ก่อน ซึ่งเป็นจำนวนลิตรที่ซื้อได้ด้วยเงินนั้น จากนั้นนำค่า g(x) ที่ได้ ซึ่งในกรณีนี้คือ g(750) = 25 ไปใส่ในฟังก์ชัน f อีกครั้ง จึงคำนวณต่อได้ f(25) = 250
เราหากฎของฟังก์ชัน h โดยตรงได้ด้วย โดยนำฟังก์ชัน f มาแทนพารามิเตอร์ x ทุกตัวด้วยฟังก์ชัน g ฟังก์ชัน f คือ f(x) = 10x แทนพารามิเตอร์ x ด้วยฟังก์ชัน x / 30 จะได้ฟังก์ชัน h:
จัดรูปและตัดทอน:
ตอนนี้เราประกอบฟังก์ชัน f และ g ได้เป็นฟังก์ชันใหม่ h ซึ่งคำนวณว่ารถวิ่งได้กี่กิโลเมตรด้วยน้ำมันมูลค่า x บาท ตรวจสอบได้โดยใส่เงิน 750 บาทเดิมลงในฟังก์ชัน:
ผลที่ได้ตรงกับที่คำนวณไว้ก่อนหน้า
การประกอบฟังก์ชันที่ซับซ้อนขึ้น
ให้ฟังก์ชัน f และ g นิยามดังนี้:
ลองประกอบฟังก์ชันเป็น f(g(x)) โดยนำฟังก์ชัน f มาแทนพารามิเตอร์ x ทุกตัวด้วยฟังก์ชัน g (ใส่ในวงเล็บไว้จะปลอดภัยกว่า):
ถ้าประกอบฟังก์ชันในลำดับกลับกัน จะได้:
การประกอบฟังก์ชันใช้สัญลักษณ์วงกลมเล็ก f ∘ g ปัญหาคือบางครั้งสัญลักษณ์นี้หมายถึงการประกอบในทิศ f(g(x)) แต่บางครั้งก็หมายถึง g(f(x)) สัญลักษณ์ในกรณีนี้จึงกำกวมอยู่บ้าง ควรตรวจสอบทุกครั้งว่าผู้เขียนหมายถึงแบบใด
สารบัญ: ความหมายของฟังก์ชัน, ฟังก์ชันที่มีพารามิเตอร์หลายตัว, การประกอบฟังก์ชัน, กราฟของฟังก์ชัน