ปฏิทรรศน์เนกไท
นักธุรกิจสองคน สมชายกับอนันต์ บังเอิญพบกันระหว่างพักร้อนที่ภูเก็ต หลังรับประทานอาหารเย็นมื้อหรูและดื่มน้ำมะพร้าวไปหลายลูก ทั้งสองก็เริ่มพนันกันว่าใครมีเนกไทราคาแพงกว่า
โจทย์
ดังที่รู้แล้ว สมชายกับอนันต์เริ่มพนันกันว่าใครมีเนกไทราคาแพงกว่า ทั้งสองได้เนกไทเป็นของขวัญปีใหม่จากภรรยา และไม่มีใครรู้ว่าเนกไทของตนราคาเท่าใด เงื่อนไขการพนันเป็นดังนี้ ทั้งสองจะถามราคาจากภรรยา และคนที่มีเนกไทราคาถูกกว่าจะได้เนกไทของอีกคนหนึ่ง นั่นคือ ถ้าอนันต์มีเนกไทราคาถูกกว่าของสมชาย อนันต์จะได้เนกไทของสมชาย และในทางกลับกัน คำถามแรกคือ มีใครได้เปรียบหรือไม่ การพนันนี้คุ้มสำหรับใครคนหนึ่งหรือไม่ หรือทั้งสองคนมีโอกาสเท่ากันทุกประการ
คำตอบที่ดูเหมือนถูก
อาจจะคุ้มก็ได้ ต่อไปสมมติว่าเนกไทมีราคาต่างกัน ซึ่งไม่เปลี่ยนคำตอบ เพราะถ้าราคาเท่ากันก็ไม่มีใครได้เนกไทของใคร ลองคิดตามไปด้วยกัน อนันต์มีเนกไทราคา X บาท เขาไม่รู้อะไรเกี่ยวกับเนกไทของสมชายเลย และไม่มีเบาะแสอื่นด้วย ความน่าจะเป็นที่เขามีเนกไทราคาถูกกว่าจึงเป็น 50% และความน่าจะเป็นที่เขามีเนกไทราคาแพงกว่าก็เป็น 50% เช่นกัน ดังนั้นถ้าอนันต์มีเนกไทราคาแพงกว่า เขาจะเสีย X บาท แต่ถ้ามีเนกไทราคาถูกกว่า เขาจะได้มากกว่า X บาท ทั้งสองกรณีมีความน่าจะเป็น 50% คือมีโอกาส 50% ที่จะเสีย X บาท และมีโอกาส 50% ที่จะได้มากกว่า X บาท
เมื่อความน่าจะเป็นเท่ากัน เขาจึงอาจได้เงิน (เนกไทราคาแพงกว่า) มากกว่าที่อาจเสีย ซึ่งคุ้มค่า ดูเหมือนทุกอย่างเป็นผลดีกับอนันต์ และการพนันจะดีกับเขามากกว่า เพราะเขาอาจได้มากกว่าที่อาจเสีย
แต่ทุกคนคงเดาได้ว่าสมชายก็คิดแบบเดียวกันได้ สมชายก็มีโอกาส 50% ที่จะเสียเนกไทราคา Y และมีโอกาส 50% ที่จะได้เนกไทราคามากกว่า Y
เห็นได้ชัดว่าในการพนันเดียวกัน ทั้งสองฝ่ายจะได้เปรียบพร้อมกันไม่ได้ ต้องมีบางอย่างผิด
คำตอบ
ขั้นแรกเขียนออกมาว่าใครได้อะไรบ้าง โดยแทนราคาเนกไทด้วยตัวเลขใดก็ได้ เพื่อความง่าย สมมติว่ามีเนกไทเพียงสองเส้น ราคา 3000 และ 4000 บาท จากมุมมองของอนันต์จะเกิดกรณีต่อไปนี้ได้
- อนันต์มีเนกไทราคา 3000 และสมชายมีเนกไทราคา 4000 → อนันต์ได้ 4000
- อนันต์มีเนกไทราคา 4000 และสมชายมีเนกไทราคา 3000 → อนันต์เสีย 4000
(กรณีที่เนกไทราคาเท่ากันได้ตัดออกไปแล้ว แต่ไม่จำเป็นต้องตัด เพราะไม่มีใครชนะ)
จะเห็นว่าเดิมพันเป็นเงินจำนวนเท่ากันเสมอ อนันต์อาจได้ 4000 หรือเสีย 4000 และแน่นอนว่าไม่ขึ้นกับราคาที่เลือก ถ้าแทนด้วยราคา 250 และ 350 ก็จะเดิมพันกันที่ 350 บาทเสมอ ดังนั้นถ้าไม่มีข้อมูลเพิ่มเติม การพนัน (หรือไม่พนัน) ก็ไม่ได้คุ้มสำหรับใครเลย
ถ้ามีเนกไทสามเส้นที่ราคาต่างกัน เช่น 2000 3000 และ 4000 จะมีกรณีมากขึ้นเล็กน้อย เริ่มจากกรณีที่อนันต์ได้ แล้วตามด้วยกรณีที่อนันต์เสีย
- อนันต์มีเนกไทราคา 2000 และสมชายมีเนกไทราคา 3000 → อนันต์ได้ 3000
- อนันต์มีเนกไทราคา 2000 และสมชายมีเนกไทราคา 4000 → อนันต์ได้ 4000
- อนันต์มีเนกไทราคา 3000 และสมชายมีเนกไทราคา 4000 → อนันต์ได้ 4000
- อนันต์มีเนกไทราคา 3000 และสมชายมีเนกไทราคา 2000 → อนันต์เสีย 3000
- อนันต์มีเนกไทราคา 4000 และสมชายมีเนกไทราคา 2000 → อนันต์เสีย 4000
- อนันต์มีเนกไทราคา 4000 และสมชายมีเนกไทราคา 3000 → อนันต์เสีย 4000
ทุกกรณีมีความน่าจะเป็นเท่ากัน จะเห็นว่าอนันต์อาจได้เงินเท่ากับที่อาจเสียพอดี ถ้ามีเนกไทมากกว่านี้ก็จะได้ตารางในทำนองเดียวกัน และอนันต์อาจเสียเงินเท่ากับที่อาจได้เสมอ เนื่องจากทุกกรณีมีความน่าจะเป็นเท่ากัน จึงไม่มีฝ่ายใดเสียเปรียบ
ข้อผิดพลาดหลักของอนันต์คือเขาคิดว่าเนกไทของตนมีราคาคงที่ ซึ่งทำไม่ได้ เพราะดังที่เห็นในตัวอย่างเนกไทสองเส้น ราคาเนกไทของเขาในกรณีที่แพ้ต่างจากราคาในกรณีที่ชนะ ในตัวอย่างเนกไทสามเส้นก็เช่นกัน เมื่ออนันต์ชนะ ราคาเนกไทของเขาอยู่ในเซต {2000, 3000} แต่เมื่อแพ้ ราคาอยู่ในเซต {3000, 4000} แต่อนันต์กลับคิดด้วยจำนวนเงินคงที่ตลอด
สารบัญ: ปัญหามอนตี ฮอลล์, ปฏิทรรศน์วันเกิด, กฎของเบนฟอร์ด, ปฏิทรรศน์คนโกหกเชิงความน่าจะเป็น, ปฏิทรรศน์เนกไท, ปฏิทรรศน์ของซิมป์สัน, ปฏิทรรศน์ผลบวกลวงในการตรวจทางการแพทย์, ปฏิทรรศน์เซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก, ลูกเต๋าไม่ถ่ายทอด