✖

ปฏิทรรศน์ของซิมป์สัน

ปฏิทรรศน์ของซิมป์สัน (Simpson's paradox) เป็นปฏิทรรศน์ทางสถิติที่ตั้งชื่อตามนักสถิติชาวอังกฤษ ปฏิทรรศน์นี้คือ ถ้ามีสองฝ่ายและฝ่ายหนึ่งทำได้ดีกว่าอีกฝ่ายในการสังเกตทุกครั้ง อาจเกิดกรณีที่เมื่อรวมผลทั้งหมดแล้วอีกฝ่ายหนึ่งกลับทำได้ดีกว่า

ตัวอย่าง

มีนักศึกษาสองคนเรียนต่างมหาวิทยาลัยกันและเรียนต่างสาขากัน ให้ชื่อว่ากัญญาและณัฐพงศ์ ในหนึ่งภาคเรียน ทั้งสองต้องสอบในวิชาของตนสองครั้ง กัญญามีอัตราความสำเร็จในการสอบครั้งแรก 30% และครั้งที่สอง 100% ณัฐพงศ์มีอัตราความสำเร็จในการสอบครั้งแรก 25% และครั้งที่สอง 75%

ดูเหมือนว่ากัญญาเป็นนักศึกษาที่ทำได้ดีกว่า แต่ถ้าเพิ่มจำนวนข้อที่ตอบถูกเข้าไป อาจไม่เป็นเช่นนั้นแล้ว ต้นเหตุของปัญหาคือกัญญากับณัฐพงศ์สอบคนละชุดข้อสอบกัน เพราะเรียนต่างมหาวิทยาลัยกัน

ในการสอบครั้งแรก กัญญาอาจตอบถูก 3 ข้อจาก 10 ข้อ (อัตราความสำเร็จ 30%) แล้วตอบถูก 2 ข้อจาก 2 ข้อ (100%) รวมแล้วตอบถูก 5 ข้อจาก 12 ข้อ ส่วนณัฐพงศ์อาจตอบถูก 1 ข้อจาก 4 ข้อ (25%) แล้วตอบถูก 6 ข้อจาก 8 ข้อ (75%) รวมแล้วตอบถูก 7 ข้อจาก 12 ข้อ เมื่อมองในมุมนี้ ณัฐพงศ์กลับทำได้ดีกว่า

ปฏิทรรศน์ของซิมป์สันพบได้ค่อนข้างบ่อย และไม่มีอะไรที่เข้าใจยาก ปฏิทรรศน์นี้ตั้งชื่อตามเอดเวิร์ด เอช. ซิมป์สัน (Edward H. Simpson) ซึ่งเป็นคนแรกที่อธิบายปรากฏการณ์นี้อย่างละเอียด แน่นอนว่าปฏิทรรศน์นี้เคยปรากฏมาก่อนหน้านั้นแล้ว

สารบัญ: ปัญหามอนตี ฮอลล์, ปฏิทรรศน์วันเกิด, กฎของเบนฟอร์ด, ปฏิทรรศน์คนโกหกเชิงความน่าจะเป็น, ปฏิทรรศน์เนกไท, ปฏิทรรศน์ของซิมป์สัน, ปฏิทรรศน์ผลบวกลวงในการตรวจทางการแพทย์, ปฏิทรรศน์เซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก, ลูกเต๋าไม่ถ่ายทอด