✖

ปริมาตรของกรวย

กรวยเป็นรูปเรขาคณิตสามมิติที่มีลักษณะเหมือนโคนไอศกรีมหรือกรวยจราจรบนถนน ด้านล่างมีฐานเป็นวงกลม และด้านบนเรียวเข้าหากันจนบรรจบที่จุดเดียว เรียกว่าจุดยอด พูดง่าย ๆ ปริมาตรของกรวยบอกว่าเทน้ำใส่โคนแบบนี้ได้มากเท่าใด

กรวยที่มีรัศมีของฐาน r และความสูง h

เส้นสีแดงคือรัศมีของฐาน r เส้นสีน้ำเงินคือความสูงของกรวย h ซึ่งเป็นระยะจากจุดยอดถึงฐาน ความสูงตั้งฉากกับฐาน สำหรับกรวยทั่วไปที่ไม่เอียง ความสูงจะตกที่จุดศูนย์กลางของฐานพอดี กรวยแบบนี้เรียกว่ากรวยตรง

สูตรปริมาตรของกรวย

ถ้าต้องการเพียงสูตร ปริมาตร V ของกรวยที่มีรัศมีของฐานเป็น r และสูง h คำนวณได้จาก

V=13⋅π⋅r2⋅h

ตัวอย่างเช่น กรวยที่มีรัศมีของฐาน r = 3 และสูง h = 10 มีปริมาตร

V=13×π×32×10=13×π×90=30π

ถ้าไม่ต้องการให้ผลลัพธ์มีค่าคงตัวพาย ก็แทนด้วยค่าประมาณ 3.14 ได้:

V≈30×3.14=94.2

ที่มาของสูตร

สูตรนี้เกือบเหมือนสูตรปริมาตรของทรงกระบอก เพียงแต่มีหนึ่งส่วนสามเพิ่มเข้ามา ปริมาตรของทรงกระบอกที่มีรัศมีของฐานเป็น r และสูง h คือ

Vทรงกระบอก=π⋅r2⋅h

ลองนึกถึงทรงกระบอกและกรวยที่มีฐานเดียวกันและสูงเท่ากัน กรวยใส่ลงในทรงกระบอกได้พอดี และจุดยอดของกรวยแตะจุดศูนย์กลางของฐานบนของทรงกระบอก

กรวยภายในทรงกระบอกที่มีฐานเดียวกันและสูงเท่ากัน

เห็นได้ทันทีว่ากรวยเล็กกว่า เพราะรอบกรวยยังมีที่ว่างในทรงกระบอกเหลืออยู่มาก แต่เล็กกว่าเท่าใด ลองทดลองดู เติมน้ำให้เต็มกรวยแล้วเทลงในทรงกระบอก ทรงกระบอกจะมีน้ำเพียงหนึ่งส่วนสาม เติมน้ำในกรวยอีกครั้ง ทรงกระบอกจะมีน้ำสองส่วนสาม และน้ำจากกรวยที่สามจะทำให้ทรงกระบอกเต็มถึงขอบ

น้ำจากกรวยสามอันเติมทรงกระบอกได้เต็ม

ทรงกระบอกจุน้ำได้เท่ากับกรวยสามอันพอดี ดังนั้นปริมาตรของกรวยเท่ากับหนึ่งส่วนสามของปริมาตรของทรงกระบอก:

V=13⋅Vทรงกระบอก=13⋅π⋅r2⋅h

แน่นอนว่าการเทน้ำเป็นเพียงการทดลอง ไม่ใช่การพิสูจน์ จากถังน้ำเราบอกไม่ได้ว่าเป็นหนึ่งส่วนสามพอดีหรือเป็น 0.31 ข้อที่ว่าเป็นหนึ่งส่วนสามพอดีจริง ๆ นั้นพิสูจน์ได้ด้วยปริพันธ์จำกัดเขต แต่เป็นเนื้อหาระดับมหาวิทยาลัย

นอกจากนี้ หนึ่งส่วนสามแบบเดียวกันยังใช้กับพีระมิดด้วย ปริมาตรของพีระมิดเท่ากับหนึ่งส่วนสามของปริมาตรของปริซึมที่มีฐานเดียวกันและสูงเท่ากัน

ตัวอย่าง: กองทราย

ที่ไซต์ก่อสร้างมีกองทรายรูปกรวย สูง 1.5 เมตร และกว้างที่พื้น 4 เมตร กองนี้มีทรายกี่ลูกบาศก์เมตร

ระวังกับดักในโจทย์ 4 เมตรคือความกว้างของกอง นั่นคือเส้นผ่านศูนย์กลางของฐาน ไม่ใช่รัศมี รัศมีเท่ากับครึ่งหนึ่งของเส้นผ่านศูนย์กลาง ดังนั้น r = 2 เมตร ความสูงคือ h = 1.5 เมตร แทนค่าในสูตร:

V=13×π×22×1.5

ยกกำลังสองของ 2:

V=13×π×4×1.5

หนึ่งส่วนสามคูณ 1.5 ได้ 0.5 จึงทำให้การคำนวณง่ายขึ้น:

V=π×4×0.5=2π

สุดท้ายแทนค่าประมาณของพาย:

V≈2×3.14=6.28

กองนี้มีทรายประมาณ 6.28 ลูกบาศก์เมตร ถ้าจะขนออกด้วยรถเข็นปูนซึ่งจุได้ประมาณ 80 ลิตร ต้องขนประมาณแปดสิบเที่ยว เพราะหนึ่งลูกบาศก์เมตรเท่ากับหนึ่งพันลิตร ดังนั้น 6,280÷80≈79

เมื่อไม่ทราบความสูง

บางครั้งเราไม่ทราบความสูงของกรวย แต่ทราบความยาวของสูงเอียง l ซึ่งเป็นระยะจากจุดยอดถึงขอบของฐาน ความสูง รัศมี และสูงเอียงประกอบกันเป็นรูปสามเหลี่ยมมุมฉาก ซึ่งในรูปแสดงด้วยสีเขียว

ความสูง h รัศมี r และสูงเอียง l ประกอบกันเป็นรูปสามเหลี่ยมมุมฉาก

สูงเอียง l เป็นด้านตรงข้ามมุมฉากของรูปสามเหลี่ยมนี้ ส่วนความสูง h และรัศมี r เป็นด้านประกอบมุมฉาก ตามทฤษฎีบทพีทาโกรัส จึงได้ว่า

l2=r2+h2

จากสมการนี้เขียนความสูงได้เป็น:

h=l2−r2

ตัวอย่าง: โคนไอศกรีมมีเส้นผ่านศูนย์กลางด้านบน 5 cm และด้านข้างยาว 6.5 cm ใส่ไอศกรีมข้างในได้เท่าใด

เส้นผ่านศูนย์กลางยาว 5 cm ดังนั้นรัศมีคือ r = 2.5 cm สูงเอียงของโคนคือ l = 6.5 cm ขั้นแรกหาความสูง:

h=l2−r2=6.52−2.52

ยกกำลังสอง:

h=42.25−6.25=36

แล้วหารากที่สอง:

h=6

โคนสูง 6 cm ตอนนี้เพียงแทนค่าในสูตรปริมาตรของกรวย:

V=13×π×2.52×6=13×π×37.5=12.5π≈39.25

โคนจุไอศกรีมได้ประมาณ 39 ลูกบาศก์เซนติเมตร หรือไม่ถึง 40 มิลลิลิตร ส่วนไอศกรีมก้อนที่โผล่พ้นโคนขึ้นมานั้นต้องนับเพิ่มต่างหาก ซึ่งคำนวณได้เป็นครึ่งหนึ่งของปริมาตรของทรงกลม

เครื่องคิดเลข

ใส่รัศมีของฐานและความสูง หน่วยของแต่ละช่องเปลี่ยนได้ เครื่องคิดเลขใช้ค่าพายที่แม่นยำ ผลลัพธ์จึงมากกว่า 94.2 เล็กน้อย

ดูเพิ่มเติม

สารบัญ: ปริมาตรของทรงกลม, ปริมาตรของทรงกระบอก, ปริมาตรของกรวย, ปริมาตรของทรงลูกบาศก์, ปริมาตรของทรงสี่เหลี่ยมมุมฉาก, ปริมาตรของปริซึม, ปริมาตรของพีระมิด