✖

การวิเคราะห์กราฟ: ช่วงที่ฟังก์ชันเพิ่มและลด

ในการวิเคราะห์และร่างกราฟของฟังก์ชัน สิ่งหนึ่งที่ต้องหาคือช่วงที่ฟังก์ชันเพิ่มหรือลด ซึ่งอนุพันธ์ของฟังก์ชันช่วยได้ดี

วิธีหาช่วงที่ฟังก์ชันเพิ่มและลด

ความชันของเส้นสัมผัสที่จุดหนึ่ง คืออนุพันธ์ของฟังก์ชันที่จุดนั้น บอกอะไรเกี่ยวกับฟังก์ชันได้มากกว่าที่คิด ก่อนอื่นลองดูรูปต่อไปนี้:

กราฟของฟังก์ชัน f(x)=x^2+1 และเส้นสัมผัสสามเส้น a, b, c

สังเกตเห็นอะไร ถ้าฟังก์ชันลดที่จุดหนึ่ง เส้นสัมผัสที่จุดนั้นก็ลงด้วย (ให้ชัดคือฟังก์ชันที่มีกราฟเป็นเส้นสัมผัสนั้นเป็นฟังก์ชันลด) ซึ่งเห็นได้จากเส้นสัมผัส b ฟังก์ชัน x2 + 1 ลดที่จุด B และเส้นสัมผัส b ก็ลงเช่นกัน ในทางกลับกัน เส้นสัมผัส a ขึ้น และฟังก์ชัน x2 + 1 ก็เพิ่มที่จุด A เส้นสัมผัสเส้นที่สาม c ขนานกับแกน X และที่ตำแหน่งนี้มีค่าสุดขีด คือค่าต่ำสุด

สิ่งเหล่านี้เห็นได้ตั้งแต่แรกดู แต่ควรอธิบายให้ชัดเจนขึ้น เริ่มจากฟังก์ชันเพิ่มและฟังก์ชันลด ถ้าเส้นสัมผัสของฟังก์ชันที่จุดหนึ่งขึ้น ฟังก์ชันจะเพิ่มที่จุดนั้นด้วย เส้นสัมผัสขึ้นเมื่อใด เส้นสัมผัสขึ้นถ้ามุมที่ทำกับแกน X ทางด้านบวกอยู่ในช่วง (0, 90) องศา และเส้นสัมผัสลงถ้ามุมที่ทำกับแกน X ทางด้านบวกอยู่ในช่วง (90, 180) องศา ลองดูรูปต่อไปนี้:

เส้นสัมผัสที่ลงและเส้นสัมผัสที่ขึ้น

มุม α น้อยกว่า 90 องศาแน่นอน และเส้นสัมผัสขึ้น มุม β มากกว่า 90 องศา และเส้นสัมผัสลง ข้อนี้น่าจะชัดเจน ต่อไปกลับไปที่แทนเจนต์ ต้องทบทวนว่าแทนเจนต์คำนวณอย่างไร ซึ่งต้องใช้วงกลมหนึ่งหน่วย วางมุมที่ต้องการบนวงกลมหนึ่งหน่วย แล้ววงกลมหนึ่งหน่วยจะให้ค่าของฟังก์ชันตรีโกณมิติตามกฎบางอย่าง ค่าแทนเจนต์แสดงเป็นพิกัด y ของจุดตัดระหว่างแขนของมุมกับเส้นตั้งฉากกับแกน X ที่ลากผ่านจุด (1, 0) ดูรูปต่อไปนี้:

แทนเจนต์บนวงกลมหนึ่งหน่วย

ในรูปมีวงกลมหนึ่งหน่วยสีน้ำเงิน และเส้นตรงสองเส้น คือเส้นตรง a สีแดงและเส้นตรง b สีเขียว เส้นตรงเหล่านี้ทำมุม α และ β กับแกน X ทางด้านบวก จากรูปอ่านค่าแทนเจนต์ของมุมเหล่านี้ได้ง่าย: ลากเส้นตั้งฉาก p กับแกน X ที่จุด (1, 0) ซึ่งคือเส้นตรงสีเทา แทนเจนต์ของมุม α เท่ากับพิกัด y ของจุดตัดระหว่างเส้นตรงสีแดง a กับเส้นตรงสีเทา p กล่าวอีกอย่างคือ แทนเจนต์ของมุม α เท่ากับความยาวของส่วนของเส้นตรง |BP|

เส้นตรง b และมุม β ก็ทำนองเดียวกัน แทนเจนต์ของมุม β เท่ากับพิกัด y ของจุดตัดระหว่างเส้นตรง b กับเส้นตรง p หรือเท่ากับจำนวนตรงข้ามของความยาวของส่วนของเส้นตรง CP

จะเห็นว่า tan(α) เป็นบวก ขณะที่ tan(β) เป็นลบ ซึ่งเป็นสิ่งที่ต้องการ จากรูปจะเห็นว่า ถ้ามุมอยู่ในช่วง (0, 90) ซึ่งมุม α เป็นเช่นนั้น แทนเจนต์ของมุมนี้เป็นบวก ถ้ามุมอยู่ในช่วง (90, 180) ซึ่งมุม β เป็นเช่นนั้น แทนเจนต์เป็นลบ

แล้วจะหาอย่างง่ายได้อย่างไรว่าเส้นสัมผัสที่จุดหนึ่งทำมุมเท่าใดกับแกน X ทางด้านบวก หาได้ด้วยอนุพันธ์ อนุพันธ์ของฟังก์ชันให้ความชันของเส้นสัมผัสที่จุดนั้น และความชันของเส้นสัมผัสก็คือแทนเจนต์ของมุมที่เส้นสัมผัสทำกับแกน X ทางด้านบวก กล่าวอีกอย่างคือ ถ้าอนุพันธ์อันดับหนึ่งของฟังก์ชันที่จุดหนึ่งเป็นบวก ฟังก์ชันจะเพิ่ม ถ้าเป็นลบ ฟังก์ชันจะลด

ถ้า f′(x) > 0 ฟังก์ชัน f จะเพิ่มที่จุด x ถ้า f′(x) < 0 ฟังก์ชัน f จะลดที่จุด x

ตัวอย่าง: ใช้ฟังก์ชัน f(x) = x2 อีกครั้ง ทราบว่าอนุพันธ์ของฟังก์ชันนี้คือฟังก์ชัน f′(x) = 2x สำหรับทุกจุดที่ 2x < 0 ฟังก์ชันเป็นฟังก์ชันลด และสำหรับทุกจุดที่ 2x > 0 ฟังก์ชันเป็นฟังก์ชันเพิ่ม อสมการเหล่านี้ง่าย จึงได้ช่วง (−∞, 0) ที่ฟังก์ชันลด และ (0, ∞) ที่ฟังก์ชันเพิ่ม

สารบัญ: การวิเคราะห์และร่างกราฟของฟังก์ชัน, การวิเคราะห์กราฟ: ค่าสุดขีด, การวิเคราะห์กราฟ: ช่วงที่ฟังก์ชันเพิ่มและลด, การวิเคราะห์กราฟ: ความเว้าขึ้นและความเว้าลง