✖

สามเหลี่ยมปาสคาล

สามเหลี่ยมปาสคาลประกอบด้วยจำนวน โดยจำนวนที่อยู่ใต้จำนวนสองจำนวนใดจะเท่ากับผลบวกของสองจำนวนนั้น มาลองสร้างสามเหลี่ยมปาสคาลกัน แล้วดูว่าสามเหลี่ยมนี้มีประโยชน์อะไรบ้าง

วิธีสร้างสามเหลี่ยมปาสคาล

เขียน 1 ไว้ตามด้านทั้งสองของสามเหลี่ยม ส่วนด้านในสามเหลี่ยมเติมเครื่องหมายคำถามไว้ก่อน:

1111?11??11???1

ต่อไปหาค่าที่เครื่องหมายคำถามตัวแรก โดยบวกสองจำนวนที่อยู่ข้างบน จะได้ 1 + 1 = 2:

1111211??11???1

หาค่าที่เครื่องหมายคำถามในแถวถัดไปในทำนองเดียวกัน ครั้งแรกได้ 1 + 2 = 3:

11112113?11???1

แล้วได้ 2 + 1 = 3:

11112113311???1

ทำแบบนี้ต่อไปเรื่อย ๆ ทุกแถวที่เพิ่มขึ้นจะได้สามเหลี่ยมปาสคาลเพิ่มขึ้นอีกส่วนหนึ่ง:

111121133114641151010511615201561

แน่นอนว่าสามเหลี่ยมปาสคาลไม่มีที่สิ้นสุด สร้างแถวต่อไปได้เรื่อย ๆ แต่ที่ขอบทั้งสองข้างเป็น 1 เสมอ และด้านในสามเหลี่ยมเป็นจำนวนที่ได้จากการบวกจำนวนที่อยู่ข้างบน เช่น 15 ในแถวสุดท้ายได้จากผลบวกของ 5 และ 10 ที่อยู่ข้างบน

สมบัติพื้นฐานของสามเหลี่ยมปาสคาล

สมบัติพื้นฐานข้อแรกกล่าวไปแล้ว คือ ตามด้านทั้งสองของสามเหลี่ยมเป็น 1 เสมอ:

111121133114641151010511615201561

ใน “แนวทแยงที่สอง” มีจำนวนนับครบทุกจำนวนเสมอ:

111121133114641151010511615201561

สังเกตไหมว่า สามเหลี่ยมปาสคาลสมมาตร ทุกแถวเหมือนเดิมไม่ว่าจะอ่านจากซ้ายไปขวาหรือจากขวาไปซ้าย

จำนวนสามเหลี่ยม

ในแนวทแยงที่สามมีจำนวน 1, 3, 6, 10, 15…

111121133114641151010511615201561

จำนวนเหล่านี้น่าสนใจอย่างไร จำนวนเหล่านี้เรียกว่าจำนวนสามเหลี่ยม สมมติว่ามีวงกลมอยู่จำนวนหนึ่งและต้องการเรียงให้เป็นรูปสามเหลี่ยม ต้องใช้วงกลมกี่วง ลองดูรูปต่อไปนี้:

จำนวนสามเหลี่ยม

จะเห็นว่ารูปสามเหลี่ยมที่มีด้านยาว 1 ต้องใช้วงกลมหนึ่งวง ด้านยาวสองต้องใช้วงกลมสามวง ด้านยาวสามต้องใช้วงกลมหกวง และด้านยาวสี่ต้องใช้วงกลมสิบวง จำนวนวงกลมที่ต้องใช้เป็นจำนวนสามเหลี่ยมเสมอ ซึ่งหาได้จากสามเหลี่ยมปาสคาล

ผลบวกของแต่ละแถว

ถ้าลองบวกจำนวนในแต่ละแถวของสามเหลี่ยมปาสคาลจะเป็นอย่างไร

1=111=2121=41331=814641=1615101051=321615201561=64

จะเห็นว่าผลบวกของแต่ละแถวเป็นสองเท่าของผลบวกของแถวก่อนหน้า ผลบวกทั้งหมดจึงเป็นเลขยกกำลังของสอง ถ้าให้แถวบนสุดเป็นแถวที่ศูนย์ จะเขียนได้ว่าผลบวกของจำนวนในแถวที่ n ของสามเหลี่ยมปาสคาลเท่ากับ 2n

จำนวนเฉพาะ

ให้แถวบนสุดของสามเหลี่ยมเป็นแถวที่ศูนย์ จะได้ว่า ถ้าเลือกแถวที่ n โดย n เป็นจำนวนเฉพาะ แล้วทุกจำนวนในแถวนั้น (ยกเว้น 1 ที่ขอบ) หารด้วย n ลงตัว

ตัวอย่างเช่น ให้ n = 5 ห้าเป็นจำนวนเฉพาะ แถวที่ห้ามีลักษณะดังนี้:

111121133114641151010511615201561

จำนวนที่ทำเครื่องหมายไว้ทุกจำนวนหารด้วยห้าลงตัว

ทฤษฎีบททวินาม

สูตรสำหรับคำนวณ (a + b)2 หรือ (a + b)3 คงเป็นที่คุ้นเคยกันดี:

(a+b)2=a2+2ab+b2(a+b)3=a3+3a2b+3ab2+b3

สังเกตได้ว่าสัมประสิทธิ์ของแต่ละพจน์ตรงกับจำนวนในสามเหลี่ยมปาสคาล ลองดูนิพจน์ต่อไปนี้

a3+3a2b+3ab2+b3

ก่อนอื่นเขียนการคูณด้วยหนึ่งไว้หน้า a3 และ b3 เพื่อให้เห็นชัดขึ้น:

1a3+3a2b+3ab2+1b3

ตอนนี้จะเห็นว่าสัมประสิทธิ์ที่คูณแต่ละพจน์ตรงกับแถวที่สามของสามเหลี่ยมปาสคาล (ถ้านับแถวบนสุดเป็นแถวที่ศูนย์):

1a3+3a2b+3ab2+1b3

เรื่องนี้มีบทความแยกต่างหาก คือทฤษฎีบททวินาม