การจัดรูปสูตรให้ตัวแปรอยู่ข้างเดียว
บทความนี้อธิบายวิธีเขียนตัวแปรตัวหนึ่งในรูปของตัวแปรอื่นจากความสัมพันธ์หรือเศษส่วนที่ซับซ้อน เทคนิคนี้ใช้มากเป็นพิเศษเมื่อทำงานกับสูตรต่าง ๆ ที่มีตัวแปรหลายตัว และเมื่อใช้ร่วมกับสูตรอื่น ๆ ก็ทำเรื่องน่าทึ่งได้ เหมือนได้ทุกอย่างมาจากความว่างเปล่า
นิพจน์เชิงเส้นอย่างง่าย
ให้สูตร ax + b = c จะจัดรูปสูตรสมมตินี้ให้เหลือ x ข้างเดียวได้อย่างไร เริ่มเสมอด้วยการย้ายพจน์ทุกพจน์ที่มีตัวแปรที่ต้องการไว้ข้างซ้าย และพจน์ที่เหลือไว้ข้างขวา ตามทฤษฎีแล้วจะไว้ข้างใดก็ได้ แต่โดยธรรมเนียมจะให้ตัวแปรที่ต้องการอยู่ข้างซ้าย ก่อนอื่นจึงย้าย b ไปข้างขวา คือบวกทั้งสองข้างของสมการด้วย −b:
ตอนนี้พจน์ที่มีตัวแปรอยู่ข้างเดียวแล้ว แต่ยังมี a ติดอยู่ จะกำจัดออกอย่างไรให้เรียบร้อย ต้องทำอะไรกับนิพจน์ ax จึงจะเหลือแค่ x ใช่แล้ว หารนิพจน์นี้ (และจึงต้องหารสมการทั้งสมการ) ด้วย a หรือคูณด้วย
เสร็จแล้ว อีกตัวอย่างหนึ่ง:
ต้องจัดรูปให้เหลือ x ข้างเดียวเช่นกัน พจน์ที่มีตัวแปรอยู่ข้างซ้ายแล้ว จึงประหยัดแรงไปได้บ้าง แต่ปัญหาคือมีพจน์ที่มีตัวแปรสองพจน์ แก้ได้ด้วยการดึงตัวร่วม ดึง x ออกจากข้างซ้ายของสมการ จะได้:
ในตัวอย่างก่อนหน้า เมื่อมีนิพจน์ ax และต้องการเพียง x เราคูณทั้งสมการด้วย
เศษส่วน
ถ้านิพจน์มีเศษส่วน ก็ใช้การแปลงสมการแบบเดิม เพียงแต่ต้องระวังไม่ให้หารหรือคูณด้วยศูนย์โดยไม่ตั้งใจ ตัวอย่าง:
ต้องการให้เหลือ x ข้างเดียว คูณทั้งสมการด้วย x โดยต้องเพิ่มเงื่อนไข x ≠ 0 ซึ่งเป็นจริงอยู่แล้ว เพราะในสมการมีเศษส่วน
สรุปคือ เมื่อจัดรูปให้ตัวแปรอยู่ข้างเดียว ให้ใช้การแปลงที่ทำให้ได้สมการที่สมมูลกันตามปกติ