การดึงตัวร่วม
ก่อนจะเริ่มเรื่องการดึงตัวร่วม จะกล่าวถึงการกระจายวงเล็บก่อน เพราะเกี่ยวข้องกับการดึงตัวร่วมมาก อาจกล่าวได้ว่าการดึงตัวร่วมเป็นการดำเนินการที่ตรงข้ามกับการกระจายวงเล็บโดยสิ้นเชิง
การกระจายวงเล็บ
การกระจายวงเล็บเป็นการดำเนินการง่าย ๆ ซึ่งจะแสดงด้วยตัวอย่าง ลองหาค่าของนิพจน์ 3 · (5 + 8) ทำได้สองวิธี วิธีแรกคือบวกนิพจน์ในวงเล็บก่อน จะได้ 3 · 13 เพราะ 5 + 8 = 13
วิธีที่สองคือกระจายวงเล็บ นั่นคือนำจำนวนหน้าวงเล็บคือสาม ไปคูณกับจำนวนทั้งสองในวงเล็บ เครื่องหมายบวกในวงเล็บยังคงอยู่ จะได้:
ทั้งสองวิธีให้ผลลัพธ์เท่ากัน: (3 · 5 + 3 · 8) = 15 + 24 = 39
เหตุผลที่การกระจายวงเล็บใช้ได้
ทำไมจึงทำแบบนี้ได้ ทำไมการกระจายจึงใช้ได้ ลองนึกภาพผลคูณเป็นผลบวกที่เขียนแยกออกมา ถ้าเขียน 3 · 7 ก็หมายความว่าต้องการบวกเจ็ดสามครั้ง นั่นคือ 3 · 7 = 7 + 7 + 7
ในทำนองเดียวกัน โจทย์ที่มีวงเล็บก็เขียนแยกออกมาได้: 3 · (5 + 8) เท่ากับ (5 + 8) + (5 + 8) + (5 + 8) เนื่องจากการบวกจะสลับลำดับอย่างไรก็ได้ จึงเอาวงเล็บออกแล้วย้ายห้าและแปดมาไว้ติดกันได้ดังนี้: 5 + 5 + 5 + 8 + 8 + 8 ตรงนี้จะเห็นว่าเขียนนิพจน์นี้ใหม่โดยใช้การคูณได้เป็น 3 · 5 + 3 · 8 ซึ่งก็คือสิ่งที่ทำในการกระจายวงเล็บนั่นเอง
ตัวอย่างการกระจายวงเล็บ
- จงกระจาย 5 · (4 + 7) เพียงนำห้าไปคูณจำนวนในวงเล็บ จะได้ 5 · (4 + 7) = 5 · 4 + 5 · 7
- จงกระจาย 6 · (x + 4) ไม่ต้องตกใจกับตัวไม่ทราบค่า เพียงนำหกไปคูณกับตัวไม่ทราบค่าด้วย จะได้: 6 · (x + 4) = 6x + 6 · 4
- จงกระจาย x · (4 + 173) ตอนนี้ตัวไม่ทราบค่าอยู่หน้าวงเล็บ จึงนำ x ไปคูณกับจำนวนทั้งสองในวงเล็บ จะได้ x · (4 + 173) = 4x + 173x
- จงกระจาย 4x · (2x + 7) ตอนนี้ตัวไม่ทราบค่าอยู่ทั้งหน้าวงเล็บและในวงเล็บ และหน้าวงเล็บเป็นนิพจน์ที่ซับซ้อนขึ้น ก็ไม่เป็นปัญหาเช่นกัน นำ 4x ไปคูณกับสิ่งที่อยู่ในวงเล็บดังนี้: 4x · (2x + 7) = 4x · 2x + 4x · 7 = 8x2 + 28x
การดึงตัวร่วมอย่างง่าย
การดึงตัวร่วมเป็นขั้นตอนที่ตรงข้ามกับการกระจายวงเล็บ เริ่มจากนิพจน์ เช่น 10x + 5 ถ้าหาจำนวนที่หารทั้งสองพจน์ได้อย่างเหมาะสม ก็ดึงจำนวนนั้นออกมาเป็นตัวร่วมได้ ในนิพจน์นี้คือ 5 เพราะ 10x / 5 = 2x และ 5 / 5 = 1 จึงเขียนได้ว่า
เมื่อกระจายวงเล็บ 5 · (2x + 1) กลับ ก็จะได้ 10x + 5 อีกครั้ง โดยทั่วไปการดึงตัวร่วมมีจุดประสงค์เพื่อทำนิพจน์ให้อยู่ในรูปอย่างง่าย หรือให้อยู่ในรูปผลคูณเพื่อตัดทอนในเศษส่วนได้
การดึงตัวไม่ทราบค่าเป็นตัวร่วม
บ่อยครั้งที่ดึงตัวไม่ทราบค่าออกมาเป็นตัวร่วม ไม่จำเป็นต้องดึงเฉพาะจำนวน ถ้ามีนิพจน์ 3x2 + 7x ก็ดึง x ออกมาเป็นตัวร่วมได้ นั่นคือนำ x ไปหารทั้งสองพจน์ ใส่วงเล็บ แล้วนำ x คูณหน้าวงเล็บ จะได้ 3x2 + 7x = x · (3x + 7)
โดยทั่วไปจะพยายามดึงตัวร่วมให้ได้ “มากที่สุด” ถ้ามีนิพจน์ 8x2 + 12x อาจดึงเพียง x ออกมาได้ 8x2 + 12x = x · (8x + 12) แต่จะเห็นว่ายังดึง 4 ออกจากวงเล็บได้อีก ซึ่งทำต่อภายหลังได้ จะได้: x · (4 · (2x + 3)) เอาวงเล็บด้านนอกออกได้ จึงได้: 4x · (2x + 3)
แต่ถ้าดึง 4x ออกจากนิพจน์ตั้งต้น 8x2 + 12x ตั้งแต่แรก ก็จะได้ผลลัพธ์เดียวกัน เมื่อเขียนแยกออกมาจะได้
การดึงตัวร่วมจากนิพจน์ที่ซับซ้อนขึ้น
ที่ผ่านมาดึงตัวร่วมจากนิพจน์ที่มีสองพจน์เท่านั้น แต่ดึงตัวร่วมจากนิพจน์ที่ยาวกว่านั้นได้ด้วย เช่น ดึง x จาก 7x3 + 5x2 + 2x ได้ x · (7x2 + 5x + 2)
ไม่จำเป็นต้องดึงเฉพาะจำนวนที่ออกมาสวย ๆ เสมอไป จะดึงอะไรออกมาก็ได้ เช่น ดึง 2 ออกจากนิพจน์ 6x + 7 ได้ แต่จะได้ผลลัพธ์ที่ไม่สวย เพราะต้องนำสองไปหารทั้งสองพจน์ พจน์ 6x ไม่มีปัญหา เพราะ 6x / 2 = 3x แต่จำนวน 7 ออกมาไม่สวยนัก: 7 / 2 = 3.5 จึงได้นิพจน์ผลลัพธ์เป็น 6x + 7 = 2 · (3x + 3.5)
ตัวอย่างพร้อมวิธีทำ
-
จงดึงตัวร่วมจาก 25x + 45 ให้เรียบร้อย ดูแวบเดียวก็เห็นว่าดึง 5 ออกมาได้ จึงได้ 5 · (5x + 9)
-
จงทำเศษส่วน
ให้อยู่ในรูปอย่างง่าย ขั้นแรกดึง x ออกมาเป็นตัวร่วมในตัวเศษ จะได้ตัวเศษเป็น x · (3x + 7) แล้วตัดทอน x ในเศษส่วนทั้งหมด
-
จงดึงตัวร่วมจาก −2x2 − 8x ให้เรียบร้อย ข้อนี้เป็นครั้งแรกที่มีจำนวนลบ ซึ่งไม่เป็นปัญหาเลย เช่นเดียวกับที่ดึงจำนวนบวกได้ ก็ดึงจำนวนลบได้ จึงดึง −2x ออกมาทีเดียวได้เลย จะได้