✖

ความเท่ากันทุกประการของรูปสามเหลี่ยม

รูปสามเหลี่ยมสองรูปเท่ากันทุกประการ ถ้าตัดรูปหนึ่งออกจากกระดาษแล้ววางทับอีกรูปหนึ่งได้สนิท ระหว่างนั้นจะขยับรูปที่ตัดออกมาอย่างไรก็ได้ จะเลื่อน หมุน หรือแม้แต่พลิกกลับด้านก็ได้ แต่ห้ามยืดหรือย่อ

เลื่อน หมุน และพลิกรูปสามเหลี่ยม ABC จนทับรูปสามเหลี่ยม KLM ได้สนิท

ในรูปสามเหลี่ยมที่เท่ากันทุกประการ ด้านที่สมนัยกันยาวเท่ากัน และมุมที่สมนัยกันมีขนาดเท่ากัน ในรูป ด้านที่สมนัยกันมีสีเดียวกัน ด้าน AB ยาวเท่ากับ KL ด้าน BC ยาวเท่ากับ LM และด้าน AC ยาวเท่ากับ KM เขียนได้ดังนี้:

△ABC≅△KLM

ลำดับของจุดยอดในการเขียนไม่ได้เป็นไปโดยบังเอิญ ลำดับนี้บอกว่าจุดยอดใดทับจุดยอดใด คือ A ทับ K B ทับ L และ C ทับ M

ทฤษฎีบทเกี่ยวกับความเท่ากันทุกประการ

รูปสามเหลี่ยมมีส่วนประกอบหกส่วน คือด้านสามด้านและมุมสามมุม การตรวจว่ารูปสามเหลี่ยมสองรูปเท่ากันทุกประการหรือไม่ ไม่ต้องเปรียบเทียบทั้งหกส่วน ใช้เพียงสามส่วนก็พอ แต่ต้องเลือกให้ถูก ทฤษฎีบทเกี่ยวกับความเท่ากันทุกประการสี่ข้อบอกว่าส่วนประกอบสามส่วนชุดใดเพียงพอ ในรูป ส่วนประกอบทั้งสามส่วนเน้นด้วยสี

แบบ ด.ด.ด. (ด้าน-ด้าน-ด้าน): รูปสามเหลี่ยมสองรูปที่มีด้านทั้งสามยาวเท่ากันเป็นคู่ ๆ เท่ากันทุกประการ ลองนึกถึงวิธีสร้างรูปสามเหลี่ยมจากด้านสามด้าน จุด C หาได้ด้วยวงเวียนจากจุดตัดของวงกลมสองวง วงกลมทั้งสองตัดกันที่จุดสองจุด คือเหนือด้าน AB และใต้ด้านนี้ แต่รูปสามเหลี่ยมทั้งสองรูปที่ได้เป็นเพียงรูปเดียวกันที่พลิกกลับด้าน ดังนั้นด้านสามด้านจึงให้รูปสามเหลี่ยมรูปเดียวกันเสมอ

แบบ ด.ด.ด. ด้าน a b และ c

แบบ ด.ม.ด. (ด้าน-มุม-ด้าน): ใช้ด้านสองด้านกับมุมที่ด้านทั้งสองทำต่อกันก็พอ มุมนั้นต้องอยู่ที่จุดยอดที่ด้านทั้งสองมาพบกัน

แบบ ด.ม.ด. ด้าน b c และมุม α ระหว่างด้านทั้งสอง

แบบ ม.ด.ม. (มุม-ด้าน-มุม): ใช้ด้านหนึ่งด้านกับมุมสองมุมที่อยู่ที่ปลายของด้านนั้นก็พอ แขนของมุมทั้งสองตัดกันที่จุดเดียว ซึ่งเป็นจุดยอดที่สาม

แบบ ม.ด.ม. ด้าน c และมุม α และ β ที่ปลายของด้าน

แบบด้าน-ด้าน-มุม เมื่อมุมอยู่ตรงข้ามด้านที่ยาวกว่า: ใช้ด้านสองด้านกับมุมที่อยู่ตรงข้ามด้านที่ยาวกว่าก็พอ (กรณีพิเศษของแบบนี้ในรูปสามเหลี่ยมมุมฉากคือแบบ ฉ.ด.ด. เพราะมุมฉากอยู่ตรงข้ามด้านตรงข้ามมุมฉากซึ่งยาวที่สุด)

แบบด้าน-ด้าน-มุม ด้าน a c และมุม \gamma ตรงข้ามด้าน c ที่ยาวกว่า

กรณีที่ไม่เพียงพอ

ชวนให้คิดว่าส่วนประกอบสามส่วนใด ๆ ก็เพียงพอ แต่ไม่เป็นเช่นนั้น

มุมที่เท่ากันสามมุมยังไม่พอ รูปสามเหลี่ยมที่มีมุมเท่ากันอาจมีขนาดเท่าใดก็ได้ เหมือนรูปถ่ายกับรูปที่ขยายแล้ว รูปสามเหลี่ยมแบบนี้มีรูปร่างเหมือนกันแต่ขนาดไม่เท่ากัน และเรียกว่ารูปสามเหลี่ยมที่คล้ายกัน

ด้านสองด้านกับมุมที่อยู่ตรงข้ามด้านที่สั้นกว่าก็ไม่พอ ลองสร้างรูปสามเหลี่ยมแบบนี้ ขั้นแรกวาดมุม α แล้ววัดด้าน c = |AB| ลงบนแขนข้างหนึ่งของมุม จุด C อยู่บนแขนอีกข้างหนึ่งและอยู่ห่างจากจุด B เท่ากับ a จึงเขียนวงกลมรัศมี a รอบจุด B ถ้า a น้อยกว่า c วงกลมอาจตัดแขนของมุมที่จุดสองจุด

วงกลมที่มีจุดศูนย์กลางที่ B ตัดแขนของมุม α ที่จุด C_1 และ C_2

รูปสามเหลี่ยม ABC1 และ ABC2 มีด้าน a c และมุม α เท่ากัน แต่ก็ไม่เท่ากันทุกประการ ถ้า a มากกว่า c วงกลมจะตัดแขนของมุมเพียงครั้งเดียว ซึ่งก็คือสิ่งที่ทฤษฎีบทแบบด้าน-ด้าน-มุมที่มุมอยู่ตรงข้ามด้านที่ยาวกว่ากล่าวไว้

ตัวอย่าง ความกว้างของแม่น้ำ

สมมติว่ายืนอยู่ริมแม่น้ำที่จุด A และตรงข้ามบนอีกฝั่งหนึ่งมีต้นไม้ S จะหาความกว้างของแม่น้ำได้อย่างไรเมื่อขึงเทปวัดข้ามแม่น้ำไม่ได้

เดินไปตามริมฝั่ง เมื่อครบ 20 เมตรให้ปักหลัก P จากนั้นเดินต่อไปอีก 20 เมตรจนถึงจุด B ที่นั่นเลี้ยวออกจากแม่น้ำในแนวตั้งฉาก แล้วเดินไปจนเห็นหลักกับต้นไม้อยู่ในแนวเดียวกัน ตำแหน่งนั้นคือจุด C

รูปสามเหลี่ยม APS และ BPC เท่ากันทุกประการ ดังนั้น |BC|=|AS|

รูปสามเหลี่ยม APS และ BPC เท่ากันทุกประการแบบ ม.ด.ม. ด้าน AP และ BP ยาว 20 เมตรทั้งคู่ มุมที่ A และที่ B เป็นมุมฉาก มุมที่หลัก P เป็นมุมตรงข้าม จึงมีขนาดเท่ากันด้วย จะได้ว่า

△APS≅△BPC

และด้าน BC ยาวเท่ากับด้าน AS ซึ่งก็คือความกว้างของแม่น้ำ

สมมติว่าจากจุด B ถึงจุด C นับได้ 36 ก้าว และหนึ่งก้าวยาวประมาณ 75 cm ระยะ |BC| จะเท่ากับ

|BC|≈36×0.75=27m

แม่น้ำกว้างประมาณ 27 เมตร โดยไม่ต้องเปียกน้ำเลย

ดูเพิ่มเติม

สารบัญ: รูปสามเหลี่ยม, ส่วนสูงของรูปสามเหลี่ยม, เส้นมัธยฐานของรูปสามเหลี่ยม, วงกลมกับรูปสามเหลี่ยม, รูปสามเหลี่ยมมุมฉาก, การสร้างรูปสามเหลี่ยม, ความเท่ากันทุกประการของรูปสามเหลี่ยม, ความคล้ายของรูปสามเหลี่ยม, พื้นที่ของรูปสามเหลี่ยม, ทฤษฎีบทพีทาโกรัส