✖

การหารพหุนามด้วยพหุนาม

การหารพหุนามไม่ใช่การดำเนินการที่ง่ายนัก และมักใช้ค่อนข้างบ่อยในการจัดรูปพหุนามให้อยู่ในรูปอย่างง่าย

ตัวอย่างที่หนึ่ง

การหารพหุนามซับซ้อนกว่าการดำเนินการที่ผ่านมาพอสมควร แต่ขั้นตอนการหารพหุนามก็คล้ายกับการหารยาวของจำนวนที่ทำด้วยมือ จะแสดงขั้นตอนทั้งหมดด้วยตัวอย่าง เริ่มจากตัวอย่างง่าย ๆ เช่น

(4x3+8x2)/(2x2)

ให้พหุนามทั้งสองเรียงพจน์ตามเลขชี้กำลังจากมากไปน้อยและจัดรูปเรียบร้อยแล้ว คือพจน์ใดรวมกันได้ก็รวมแล้ว ข้อนี้ไม่สำคัญต่อขั้นตอนการหาร แต่ทำให้คิดง่ายขึ้น ขั้นแรกนำพจน์แรกของพหุนามตัวแรกหารด้วยพจน์แรกของพหุนามตัวที่สอง (ในที่นี้พหุนามตัวที่สองมีพจน์เดียว พจน์แรกจึงเป็นพหุนามตัวที่สองทั้งตัว) นั่นคือคิด

4x3/(2x2)=42x3−2=2x

การหารพจน์พื้นฐานแบบนี้ทำย้อนกลับกับการคูณ จึงไม่มีอะไรน่าแปลกใจ เนื่องจากเป็นขั้นแรก ให้เขียนผลลัพธ์ลงในนิพจน์ตั้งต้นที่ต้องการหาค่า

(4x3+8x2)/(2x2)=2x

แล้วทำขั้นที่สองต่อ นำผลลัพธ์ชั่วคราวไปคูณกับพหุนามตัวที่สอง คือพหุนามที่เป็นตัวหาร

2x⋅(2x2)=4x3

นำผลลัพธ์นี้ไปลบออกจากพหุนามตัวแรกทั้งตัว โดยเขียนไว้ใต้พหุนามตัวแรกประมาณนี้

(4x3+8x2)/(2x2)=2x−(4x3)―8x2

ตอนนี้ใต้เส้นเหลือผลลัพธ์อยู่ และนำผลลัพธ์นี้มาทำแบบเดียวกับพหุนามตั้งต้น คือหารด้วยพจน์แรกของพหุนามตัวที่สอง

8x2/(2x2)=4

นำผลลัพธ์นี้ไปบวกกับคำตอบชั่วคราวก่อนหน้า:

(4x3+8x2)/(2x2)=2x+4

แล้วนำสี่ไปคูณกับพหุนามตัวที่สองทั้งตัวอีกครั้ง

(2x2)⋅4=8x2

และนำไปลบออกจากสิ่งที่เหลืออยู่ใต้เส้น

(4x3+8x2)/(2x2)=2x+4−(4x3)―8x2−(8x2)―0

หลังจากลบแล้วเหลือศูนย์ ขั้นตอนจึงสิ้นสุด ทางขวามือคือผลลัพธ์ของการหาร ถ้าต้องการตรวจคำตอบ ให้นำพหุนามที่ได้นี้ไปคูณกับพหุนามตัวที่สอง ซึ่งต้องได้พหุนามตัวแรก

(2x2)⋅(2x+4)=4x3+8x2

ตัวอย่างที่สอง

ปรับโจทย์ข้อที่แล้วเพียงเล็กน้อย แล้วลองหาค่าของ

(4x3+8x2+7)/(2x2).

การคิดจะเป็นแบบเดียวกับตัวอย่างที่แล้วตลอด เพียงแต่หลังจากลบแต่ละครั้ง ผลลัพธ์จะมากกว่าเดิมเจ็ด สรุปการคิดโดยย่อได้ดังนี้

(4x3+8x2+7)/(2x2)=2x+4−(4x3)―8x2+7−(8x2)―7

ขั้นตอนไม่ได้เปลี่ยน เพียงแต่มีเจ็ดเพิ่มเข้ามา ในขั้นนี้จะหารผลต่างใหม่ (คือเจ็ด) ด้วยพหุนามตัวที่สองให้ออกมาสวย ๆ ไม่ได้แล้ว จึงเขียนผลลัพธ์เป็นเจ็ดส่วนพหุนามนั้น แล้วบวกเข้ากับผลลัพธ์ระหว่างทาง

(4x3+8x2+7)/(2x2)=2x+4+72x2−(4x3)―8x2+7−(8x2)―7

เมื่อคูณกลับด้วยพหุนามตัวที่สองจะได้เจ็ด

(2x2)⋅72x2=7

ดังนั้นหลังจากลบจะได้ศูนย์

(4x3+8x2+7)/(2x2)=2x+4+72x2−(4x3)―8x2+7−(8x2)―7−7―0

ขั้นตอนสิ้นสุดตรงนี้ เพราะได้ศูนย์แล้ว

ตัวอย่างที่สาม

เพิ่มพจน์ให้พหุนามตัวที่สองอีกหนึ่งพจน์

(6x7+19x4+7)/(3x3+5)

ขั้นแรกนำพจน์แรกของพหุนามตัวแรกหารด้วยพจน์แรกของพหุนามตัวที่สอง เช่นเดียวกับตัวอย่างที่ผ่านมา

6x7/3x3=2x4

ขั้นต่อไปนำผลลัพธ์ระหว่างทางนี้ไปคูณกับพหุนามตัวที่สองทั้งตัว แล้วนำไปลบออกจากพหุนามตัวแรก

(3x3+5)⋅2x4=6x7+10x4

เขียนไว้ใต้โจทย์ให้เป็นระเบียบ

(6x7+19x4+7)/(3x3+5)=2x4−(6x7+10x4)―9x4+7

ทำต่อไป นำพจน์แรกของพหุนามที่ได้ใหม่หารด้วยพจน์แรกของพหุนามตัวที่สอง

9x4/3x3=3x

คูณด้วยพหุนามตัวที่สองทั้งตัว:

(3x3+5)⋅3x=9x4+15x

เขียนแล้วลบ:

(6x7+19x4+7)/(3x3+5)=2x4+3x−(6x7+10x4)―9x4+7−(9x4+15x)―−15x+7

ส่วนนี้หารต่อไม่ได้แล้ว จึงบวกเศษส่วนของพหุนามทั้งสองเข้าไป

(6x7+19x4+7)/(3x3+5)=2x4+3x+−15x+73x3+5

ถ้าคูณกลับและลบอีกครั้ง จะได้ศูนย์ทันทีเหมือนตัวอย่างที่แล้ว ต่อไปจะตรวจคำตอบ ก่อนตรวจอย่างละเอียด ลองทดสอบแบบเร็วก่อนได้ โดยแทนค่าง่าย ๆ ลงในนิพจน์ เช่น ศูนย์ ถ้าแทนศูนย์ลงในผลลัพธ์ของการหาร จะได้

0+0+0+70+5=75.

ถ้าแทนศูนย์ลงในนิพจน์ที่นำมาหารกัน จะได้

(0+0+7)/(0+5)=75.

ถ้าจัดรูปถูกต้อง ทั้งสองค่าต้องให้ผลลัพธ์เท่ากัน จะเห็นว่าทั้งสองค่าเท่ากัน วิธีนี้ไม่ได้รับประกันว่าถูกต้องทั้งหมด เพราะต้องทดสอบทุกค่าที่แทน x ได้ แต่ช่วยให้พบข้อผิดพลาดได้เร็ว ลองทำแบบเดียวกันกับหนึ่ง แทนลงในผลลัพธ์จะได้:

2+3+−15+73+5=5−88=4.

แทนลงในนิพจน์ตั้งต้นจะได้

(6+19+7)/(3+5)=328=4.

ดูเหมือนจะถูกต้อง แต่การยืนยันขั้นสุดท้ายต้องคูณให้ครบทั้งหมด

(3x3+5)⋅(2x4+3x+−15x+73x3+5)=(3x3+5)⋅2x4+(3x3+5)⋅3x+(−15x+7)=6x7+10x4+9x4+15x−15x+7=6x7+19x4+7

สารบัญ: พหุนาม, การหารพหุนามด้วยพหุนาม, รากของพหุนาม, การแยกตัวประกอบของพหุนาม