การคูณแบบตั้งหลัก
วิธีคูณจำนวนสองจำนวนโดยใช้เพียงดินสอกับกระดาษ
ขั้นตอนการคูณแบบตั้งหลัก
เริ่มจากตัวอย่างง่าย ๆ ก่อน ส่วนตัวอย่างที่ซับซ้อนกว่าอยู่ท้ายบท ให้มีจำนวนสองจำนวนที่ต้องการคูณกัน และในตอนนี้จะใช้เฉพาะจำนวนนับ สมมติว่าต้องการหา 13 × 72 เขียนจำนวนทั้งสองไว้ใต้กันแล้วขีดเส้นไว้ด้านล่าง:
เริ่มจากนำเลขโดดตัวสุดท้าย (ในหลักหน่วย) ของจำนวนตัวล่างไปคูณกับเลขโดดทุกตัวของจำนวนตัวบน โดยเริ่มจากทางขวาเช่นเคย ขั้นแรกจึงคูณ 2 × 3 = 6 เขียนผลลัพธ์ไว้ตรงใต้เลขโดด 2 จากนั้นนำ 2 ไปคูณกับเลขโดดตัวที่สองจากขวา คือคูณ 2 × 1 = 2 แล้วเขียนผลลัพธ์นี้ไว้ตรงใต้ 7:
เลื่อนไปทางซ้ายหนึ่งหลักในจำนวนตัวล่าง จะพบเลขโดด 7 แล้วทำแบบเดิม แต่เนื่องจากเลื่อนไปหนึ่งหลัก (เจ็ดอยู่ในหลักสิบ ขณะที่สองอยู่ในหลักหน่วย) ใต้เส้นก็ต้องเลื่อนไปหนึ่งหลักด้วย ให้เขียนศูนย์ไว้ทางขวาล่างใต้เลขหก แล้วทำต่อแบบเดิม
คูณ 7 × 3 = 21 ตรงนี้มีปัญหา เพราะเขียนได้เพียงเลขโดดเดียว เขียน 21 ไม่ได้เพราะเป็นเลขโดดสองตัว แก้ได้โดยแยกจำนวนนี้เป็นเลขโดดสองตัว ตัวขวาคือ 1 เขียนลงบนกระดาษ ส่วนตัวซ้ายคือ 2 ทดไว้ใช้ในรอบถัดไป นั่นคือ เขียน 1 ทด 2 โดยเขียนไว้ติดกับศูนย์
ต่อไปคูณเลขโดด 7 กับเลขโดด 1 ในจำนวนตัวบน: 7 × 1 = 7 แล้วนำเลขโดด 2 ที่ทดไว้มาบวกกับผลลัพธ์นี้: 7 + 2 = 9 เขียนจำนวนนี้ไว้ทางซ้ายของเลขโดด 1 ในแถวล่างสุด:
เหลือขั้นสุดท้าย คือบวกจำนวนที่อยู่ใต้เส้นเข้าด้วยกัน
ได้ 936 ซึ่งก็คือผลคูณ 13 × 72
เหตุผลที่วิธีนี้ใช้ได้
การคูณแยกเป็นผลคูณและผลบวกที่ง่ายกว่าได้ดังนี้ 13 × 72 เท่ากับ 13 × 2 + 13 × 70 อาจมองว่าเป็นการดึงตัวร่วมก็ได้ แต่ใช้สามัญสำนึกก็พอ ถ้าบวกสิบสามเจ็ดสิบสองครั้ง ก็เท่ากับบวกสิบสามเจ็ดสิบครั้ง แล้วบวกสิบสามเพิ่มอีกสองตัว
ขั้นตอนที่อธิบายมาก็คือการหาผลคูณย่อยเหล่านี้ทีละตัวนั่นเอง สังเกตว่าใต้เส้นได้จำนวน 26 และ 910 ซึ่ง 26 = 2 × 13 และ 910 = 70 × 13
เพื่อให้ได้ค่าที่ถูกต้องจริง จึงต้องเขียนศูนย์ไว้ในแถวที่สอง เพราะที่จริงแล้วเราคิด 7 × 13 และเพื่อให้ได้ผลคูณ 70 × 13 จากผลลัพธ์นี้ ต้องเติมศูนย์อีกหนึ่งตัว
ตัวอย่างที่ยากขึ้น
จงหาค่าของ 28 × 617 ขั้นแรกเขียนจำนวนทั้งสองไว้ใต้กัน:
ขั้นแรกคิด 7 × 8 = 56 เขียน 6 ทด 5
ต่อไป 7 × 2 = 14 บวก 5 ที่ทดมา: 14 + 5 = 19 เขียน 9 ทด 1
เนื่องจากไม่มีอะไรให้คูณแล้ว จึงเขียน 1 ที่ทดไว้ลงไป:
ไปที่แถวที่สอง เขียนศูนย์แล้วคูณ: 1 × 8 = 8 เขียน 8:
ต่อไป 1 × 2 = 2 เขียน 2:
แล้วไปที่แถวที่สาม ครั้งนี้เลื่อนไปอีกหนึ่งหลัก จึงเขียนศูนย์มากกว่าเดิมหนึ่งตัว:
แล้วคูณ: 6 × 8 = 48 เขียน 8 ทด 4
ต่อไป 6 × 2 = 12 บวก 4 จะได้ 12 + 4 = 16 เขียน 6 ทด 1
เนื่องจากไม่มีอะไรให้คูณแล้ว จึงเขียน 1 ที่ทดไว้ลงไป:
สุดท้ายบวกจำนวนทั้งสามจำนวนที่อยู่ใต้เส้นเข้าด้วยกัน:
สารบัญ: การคูณ, การคูณแบบตั้งหลัก, การคูณจำนวนลบ