✖

ลิมิตด้านเดียว

โดยทั่วไปจะหาลิมิตสองด้าน คือหาว่าค่าของฟังก์ชันเข้าใกล้ค่าใดเมื่อเข้าใกล้จุดทั้งจากทางซ้ายและทางขวา แต่ก็หาเพียงลิมิตด้านเดียว (one-sided limit) ได้ คือเฉพาะจากทางซ้ายหรือเฉพาะจากทางขวา

ลิมิตซ้ายและลิมิตขวา

ให้ฟังก์ชัน f(x) และจุด x0 ที่ต้องการหาลิมิต โดยปกติจะเขียนว่า:

limx→x0f(x)=?

แต่อาจเข้าใกล้จุด x0 จากด้านใดด้านหนึ่งเท่านั้น คือจากทางซ้ายหรือจากทางขวา เขียนด้วยเครื่องหมายลบและบวกที่ตัวยก ดังนั้น “x เข้าใกล้ 7 จากทางซ้าย” และ “x เข้าใกล้ 10 จากทางขวา” เขียนได้ดังนี้:

limx→7−f(x)=L1limx→10+f(x)=L2

นิยามปรับได้ง่าย ๆ โดยแทนที่จะใช้ย่านใกล้เคียงทั้งหมดของจุดลิมิต ให้ใช้เพียงย่านใกล้เคียงด้านซ้ายหรือด้านขวา นิยามของลิมิตขวาที่ปรับแล้วคือ:

(∀ϵ>0)(∃δ>0)(∀x∈Df)((x0<x<x0+δ)⇒|f(x)−L|<ϵ)

สังเกตว่าในประโยคเงื่อนไขพิจารณาเฉพาะ x ที่มากกว่า x0 คือ x ที่อยู่ทางขวาของจำนวน x0 บนเส้นจำนวน นิยามของลิมิตซ้ายคือ:

(∀ϵ>0)(∃δ>0)(∀x∈Df)((x0−δ<x<x0)⇒|f(x)−L|<ϵ)

โดยทั่วไปลิมิตซ้ายและลิมิตขวาไม่จำเป็นต้องเท่ากัน อาจเกิดได้หลายกรณี คือฟังก์ชันมีทั้งลิมิตซ้ายและลิมิตขวาที่จุดนั้น ฟังก์ชันมีลิมิตเพียงด้านเดียว หรือไม่มีลิมิตทั้งสองด้านเลย

ฟังก์ชัน f มีลิมิตที่จุด x0 ก็ต่อเมื่อมีลิมิตซ้ายและลิมิตขวาที่จุดนี้ และลิมิตทั้งสองเท่ากัน ถ้ามีลิมิตด้านเดียวทั้งสองด้านแต่มีค่าต่างกัน ฟังก์ชันจะไม่มีลิมิตที่จุดนั้น มีเพียงลิมิตด้านเดียว

ลองแสดงทั้งหมดนี้ด้วยฟังก์ชันง่าย ๆ f(x) = 1/x กราฟเป็นดังนี้:

กราฟของฟังก์ชัน f(x)=1/x

กรณีที่ง่ายมากคือลิมิตเมื่อ x เข้าใกล้ 1 ที่จุด 1 ฟังก์ชันต่อเนื่อง นิยาม และเป็นตัวอย่างที่ดีในทุกด้าน ทั้งจากทางซ้ายและทางขวาค่าของฟังก์ชันเข้าใกล้ 1 ลิมิตจึงเท่ากับ 1 แต่ถ้าต้องการหาลิมิตเมื่อ x เข้าใกล้ศูนย์ล่ะ

limx→01x=?

ตัวอย่างนี้น่าสนใจกว่า สังเกตว่ากำลังหาลิมิตที่จุดซึ่งไม่อยู่ในโดเมนของฟังก์ชัน ถ้าแทนค่าศูนย์ในฟังก์ชัน จะได้นิพจน์ที่ไม่มีความหมาย (หารด้วยศูนย์ไม่ได้) แต่ไม่เป็นปัญหาเลย เพราะนิยามกล่าวถึงจุดลิมิต และศูนย์เป็นจุดลิมิตของโดเมน เนื่องจากในทุกย่านใกล้เคียงของศูนย์มีสมาชิกของโดเมนของฟังก์ชันอยู่

เมื่อดูกราฟและเข้าใกล้ศูนย์จากทางซ้าย จะเห็นว่าค่าของฟังก์ชันลดลงเรื่อย ๆ ตัวอย่างเช่น:

f(−10)=−1/10f(−1)=−1f(−12)=−2f(−1/10)=−10

ถ้าเลือกจำนวนลบที่ “ใกล้” ศูนย์มาก เช่น −0.000 001 ค่าของฟังก์ชันจะเป็นจำนวนที่ “น้อยมาก” คือ −1,000,000

ยิ่งเข้าใกล้ศูนย์จากทางซ้าย ค่าของฟังก์ชันยิ่งเข้าใกล้ลบอนันต์ ในทางกลับกัน เมื่อเข้าใกล้ศูนย์จากทางขวา ค่าของฟังก์ชันจะเพิ่มขึ้น ยิ่งเข้าใกล้ศูนย์จากทางขวา ค่าของฟังก์ชันยิ่งเข้าใกล้อนันต์ จะสรุปอย่างไร สรุปง่าย ๆ ว่าฟังก์ชันไม่มีลิมิตที่จุดศูนย์ มีเพียงลิมิตด้านเดียวสองค่าที่ต่างกัน:

limx→0−1x=−∞limx→0+1x=+∞

สารบัญ: ลิมิตของฟังก์ชัน, ลิมิตอนันต์ที่จุด, ลิมิตที่เป็นจำนวนจริงที่อนันต์, ลิมิตอนันต์ที่อนันต์, ลิมิตด้านเดียว, กฎของโลปีตาล