✖

ลิมิตอนันต์ที่จุด

ลิมิตของฟังก์ชันเป็นแนวคิดที่สำคัญที่สุดอย่างหนึ่งของการวิเคราะห์เชิงคณิตศาสตร์ ลิมิตอธิบายพฤติกรรมของฟังก์ชันในย่านใกล้เคียงของจุดใดจุดหนึ่ง ซึ่งทำให้นิยามความต่อเนื่องของฟังก์ชันได้ เป็นต้น ลิมิตของฟังก์ชันยังช่วยให้เข้าใจพฤติกรรมของฟังก์ชันแม้ที่จุดซึ่งฟังก์ชันไม่นิยามเลย

ลิมิตอนันต์ที่จุดซึ่งเป็นจำนวนจริง

ในบทก่อนได้กล่าวถึงลิมิตที่เป็นจำนวนจริงที่จุดซึ่งเป็นจำนวนจริง จุด x0 เป็นจุดที่เป็นจำนวนจริง ถ้า x0 ∈ ℝ คือเป็นจำนวนจริง แต่จุดอาจหมายถึงอนันต์ก็ได้ ซึ่งในบทความนี้เรียกว่าจุดที่อนันต์ (improper point) โดยแยกเป็นบวกอนันต์และลบอนันต์: +∞, −∞ ลิมิตอนันต์ที่จุดซึ่งเป็นจำนวนจริงจึงหมายความว่า มีฟังก์ชัน f และจุด x0 ที่เป็นจำนวนจริง และลิมิตที่จุดนี้เป็นอนันต์ ตัวอย่างของฟังก์ชันเช่นนี้คือ f(x)=|1x| กราฟเป็นดังนี้:

กราฟของฟังก์ชัน f(x)=|\frac{1}{x}|

ที่จุด x0 = 0 ฟังก์ชันมีลิมิตเป็นบวกอนันต์ ไม่ว่าจะเข้าใกล้ x0 จากด้านใด ค่าของฟังก์ชันจะเพิ่มขึ้นสู่อนันต์เสมอ ให้ x0 เป็นจุดลิมิตของโดเมนของฟังก์ชัน f ฟังก์ชัน f มีลิมิตเป็น +∞ ที่จุด x0 ถ้า

(∀K∈R)(∃δ>0)(∀x∈Df)(0<|x−x0|<δ⇒f(x)>K)

และมีลิมิตเป็น −∞ ถ้า

(∀K∈R)(∃δ>0)(∀x∈Df)(0<|x−x0|<δ⇒f(x)<K)

ถ้านิยามเป็นจริง จะเขียนได้ว่า

limx→x0f(x)=±∞

นิยามนี้บอกอะไร ในนิยามแรก ตัวแปร K แทนขอบเขตบนแกน y นิยามบอกว่า ไม่ว่าจะเลือกขอบเขต K ให้มาก (สูง) เพียงใด ก็หาย่านใกล้เคียง δ ที่ไม่รวมจุดของ x0 ได้เสมอ โดยสมาชิกทุกตัวในย่านใกล้เคียงนี้มีค่าของฟังก์ชันมากกว่า K

ตัวอย่างเช่น ลองแสดงนิยามกับฟังก์ชันข้างต้น โดยหาลิมิตที่จุด x0 = 0 เลือก K = 4:

กราฟของฟังก์ชัน f(x)=|1/x| และขอบเขต K

ต่อไปต้องหาค่า δ ที่ทำให้ทุกจุดในช่วง (−δ, 0) ∪ (0, δ) มีค่าของฟังก์ชันมากกว่า K เช่น เลือก δ = 0.2 เมื่อวาดลงในรูปจะได้:

กราฟของฟังก์ชัน f(x)=|1/x| ขอบเขต K และย่านใกล้เคียง \delta

จะเห็นว่าค่าของฟังก์ชันบนช่วง (−δ, 0) ∪ (0, δ) อยู่เหนือค่า K ตรวจสอบด้วยการคำนวณก็ได้ สำหรับค่า x = −0.2 จะได้ f(−0.2) = |−1/0.2| = 5 ฟังก์ชันเป็นฟังก์ชันเพิ่มบนจำนวนลบ ดังนั้นสำหรับทุก x ในช่วง (−0.2; 0) ค่าของฟังก์ชันจะมากกว่า 5 แน่นอน จึงมากกว่า K = 4 ด้วย ช่วงที่สองก็ทำนองเดียวกัน

ที่แสดงมานี้เป็นเพียงสำหรับ K ค่าเดียว ถ้าฟังก์ชันจะมีลิมิตเป็นบวกอนันต์ ข้อนี้ต้องเป็นจริงสำหรับ K ทุกค่า ลองพิสูจน์ดู เนื่องจาก f(x) = f(−x) (ฟังก์ชันเป็นฟังก์ชันคู่) จึงพิจารณาเพียงกรณีบวกก็พอ คือจำกัดอยู่บนช่วง (0, ∞)

กำหนด K มาค่าหนึ่ง และต้องหา δ ที่ทำให้ f(x) > K สำหรับทุก x ∈ (0, δ) เนื่องจากฟังก์ชันเป็นฟังก์ชันลดบนช่วงที่เป็นบวก จึงหา δ ที่ทำให้ f(δ) > K ก็พอ เพราะแล้วอสมการจะเป็นจริงสำหรับทุก x ∈ (0, δ) แน่นอน ตอนนี้แก้อสมการ f(δ) > K เมื่อแทนค่าจะได้:

1δ>K

คูณทั้งอสมการด้วย δ ทำได้เพราะตามนิยาม δ เป็นบวกเสมอ จะได้:

1>δ⋅K

พิจารณากรณี K > 0 สำหรับ K ≤ 0 การพิสูจน์ชัดเจนอยู่แล้ว เพราะ f(x) > 0 สำหรับทุก x ตอนนี้หารทั้งอสมการด้วย K ได้:

1K>δ

นี่คือผลลัพธ์ ถ้ากำหนด K มา จะหาค่า δ ได้โดยเลือกจำนวนใดก็ได้ที่น้อยกว่า 1/K (และมากกว่าศูนย์ตามนิยาม) แล้วจะได้ช่วง (0, δ) ที่ต้องการ

ในกรณีข้างต้น K = 4 เมื่อแทนค่าจะได้ 1/4>δ เดลตาต้องน้อยกว่าหนึ่งส่วนสี่ ซึ่งเราเลือก 0.2 หรือหนึ่งส่วนห้า จึงได้ผลที่ถูกต้อง

สารบัญ: ลิมิตของฟังก์ชัน, ลิมิตอนันต์ที่จุด, ลิมิตที่เป็นจำนวนจริงที่อนันต์, ลิมิตอนันต์ที่อนันต์, ลิมิตด้านเดียว, กฎของโลปีตาล