✖

สมการเอกซ์โพเนนเชียล

สมการธรรมดาจะกลายเป็นสมการเอกซ์โพเนนเชียลเมื่อมีตัวแปรอยู่ที่เลขชี้กำลัง โดยทั่วไปเขียนสมการเอกซ์โพเนนเชียลได้ดังนี้ af(x) = bg(x) เมื่อ a, b>0 ตัวอย่างที่พบบ่อยของสมการเอกซ์โพเนนเชียล เช่น 2x = 8 ในกรณีนี้เห็นได้ชัดว่าคำตอบคือสาม เพราะสองยกกำลังสามเท่ากับแปด ต่อไปเป็นวิธีที่เป็นคณิตศาสตร์มากขึ้นอีกเล็กน้อย

สมการเอกซ์โพเนนเชียลอย่างง่าย

ในการแก้สมการเอกซ์โพเนนเชียล ถ้าแปลงสมการให้อยู่ในรูป af(x) = bg(x) เมื่อ a = b ได้ จะสะดวกมาก เพราะเห็นได้ชัดว่าเมื่อฐานเท่ากัน เลขยกกำลังจะเท่ากันเมื่อเลขชี้กำลังเท่ากันด้วย ดังนั้นเหลือเพียงแก้สมการ f(x) = g(x) ตัวอย่างข้างต้นแปลงได้ดังนี้ เขียนแปดเป็นเลขยกกำลังฐานสอง 2x = 23 จากนั้นได้ฐานเท่ากัน จึงเพียงจับเลขชี้กำลังทั้งสองให้เท่ากัน และได้คำตอบ x = 3 ทันที ทำให้ตัวอย่างยากขึ้นได้ เช่น 22x = 8 หลังจากแปลงจะได้ 22x = 23 อีกครั้ง แล้วคำนวณ 2x = 3 ได้คำตอบ 1.5

อีกกรณีอย่างง่ายเกิดขึ้นเมื่อข้างหนึ่งของสมการเป็นหนึ่ง พิจารณาตัวอย่างนี้:

53x−2=1

ดูซับซ้อน แต่ถ้ารู้ความสัมพันธ์พื้นฐานของเลขยกกำลัง ก็จะรู้ว่าได้หนึ่งได้เพียงสองแบบ คือฐานเป็นหนึ่ง ซึ่งหนึ่งยกกำลังเท่าใดก็ได้หนึ่ง หรือเลขชี้กำลังเป็นศูนย์ ซึ่งจำนวนใดยกกำลังศูนย์ก็ได้หนึ่ง แน่นอนว่าเราใช้สมบัติข้อที่สอง และเขียนสมการข้างต้นใหม่ได้ดังนี้ 53x − 2 = 50 ตอนนี้สมการอยู่ในรูปที่แก้ได้แล้ว (ดูย่อหน้าก่อนหน้า) เพียงเปรียบเทียบเลขชี้กำลัง ในที่นี้ได้สมการ 3x − 2 = 0 ซึ่งเป็นสมการเชิงเส้นอย่างง่าย

การใส่ลอการิทึมทั้งสองข้างของสมการเอกซ์โพเนนเชียล

ในกรณีที่แปลงสมการให้มีฐานเท่ากันไม่ได้ ลองใช้วิธีใส่ลอการิทึมทั้งสองข้าง ครูของผู้เขียนพูดเสมอว่า “นักเรียน ถ้าไม่รู้ว่าจะทำต่ออย่างไร ก็ใส่ลอการิทึมไปเลย” และครูก็พูดถูก ถ้าสมการเอกซ์โพเนนเชียลมีฐานต่างกัน และแปลงให้มีฐานเดียวกันไม่ได้ (หรือทำแล้วไม่คุ้ม) ให้ใส่ลอการิทึมทั้งสมการ จากสมการเดิม

af(x)=bg(x)

จะได้

log⁡af(x)=log⁡bg(x)

และตามสูตรของลอการิทึม จะได้

f(x)⋅log⁡a=g(x)⋅log⁡b

พิจารณาตัวอย่างนี้

2x⋅52x=3x−2

ฐานไม่เท่ากันและแปลงให้เท่ากันไม่ได้ จึงใส่ลอการิทึมทั้งสมการ:

log⁡(2x⋅52x)=log⁡(3x−2)

ต่อไปใช้สมบัติของลอการิทึม “กระจาย” วงเล็บแรก

log⁡2x+log⁡52x=log⁡3x−2

ใช้สมบัติของลอการิทึมอีกครั้ง โดย “ย้าย” เลขชี้กำลังไปไว้หน้าลอการิทึม

x⋅log⁡2+2x⋅log⁡5=(x−2)log⁡3

กระจายข้างขวาของสมการ:

x⋅log⁡2+2x⋅log⁡5=xlog⁡3−2log⁡3

ย้ายนิพจน์ที่มีตัวไม่ทราบค่าไปข้างซ้ายของสมการ:

x⋅log⁡2+2x⋅log⁡5−x⋅log⁡3=−2log⁡3

ต่อไปดึงตัวร่วม x:

x(log⁡2+2log⁡5−log⁡3)=−2log⁡3

แก้หา x:

x=−2log⁡3log⁡2+2log⁡5−log⁡3

นี่ก็คือคำตอบแล้ว เราใช้สมบัติของลอการิทึมได้อีกครั้ง โดยเปลี่ยน 2log 5 เป็น log 52 = log 25 แต่นั่นเป็นสิ่งสุดท้ายที่ทำกับผลลัพธ์ได้จริง ๆ

การแทนค่า

สมการเอกซ์โพเนนเชียลแก้ได้ด้วยการแทนค่าเช่นกัน พิจารณาตัวอย่าง:

72x+7x−6=0

ให้ a = 7x แล้วแปลงสมการเดิมโดยแทน 7x ด้วย a จะได้สมการต่อไปนี้ (ซึ่งไม่ใช่สมการเอกซ์โพเนนเชียลแล้ว):

a2+a−6=0

นี่เป็นสมการกำลังสองธรรมดา รากของสมการคือจำนวน 2 และ −3

ต่อไปนำรากทั้งสองมาแทนกลับใน a = 7x นั่นคือ 2 = 7x ใส่ลอการิทึมทั้งสองข้าง:

log⁡2=x⋅log⁡7

และแก้หาตัวไม่ทราบค่า:

x=log⁡2log⁡7

รากอีกรากหนึ่งไม่ต้องแทนกลับ เพราะเป็นลบ เมื่อแทนแล้วจะได้ลอการิทึมของจำนวนลบ ซึ่งเป็นไปไม่ได้ เพียงเท่านี้ก็ได้คำตอบของสมการเอกซ์โพเนนเชียล

ตัวอย่าง

จงแก้สมการเอกซ์โพเนนเชียลต่อไปนี้:

23x−4=82x+1

เมื่อมองครั้งแรก จะเห็นว่าฐานทั้งสองข้างไม่เท่ากัน น่าเสียดาย แต่เมื่อมองครั้งที่สองก็จะเห็นการแปลงที่ทำให้ได้ฐานเท่ากัน คือใช้ 23 ซึ่งเท่ากับแปด แทนแปด เมื่อใช้สูตรเลขยกกำลังของเลขยกกำลังจะได้:

23x−4=82x+123x−4=23⋅(2x+1)23x−4=26x+3

ตอนนี้ฐานเท่ากันแล้ว จึงแก้สมการเชิงเส้นอย่างง่าย 3x − 4 = 6x + 3:

3x−4=6x+3−3x=7x=−73

จงแก้สมการเอกซ์โพเนนเชียลต่อไปนี้:

5x⋅2x=100x−1

ในกรณีนี้ก็เห็นตามปกติว่าฐานไม่เท่ากัน แต่คงพอเดาได้ว่าแปลงให้เท่ากันได้ ข้างซ้ายใช้สูตรการคูณเลขยกกำลังที่มีเลขชี้กำลังเท่ากัน ข้างขวาใช้สูตรเดียวกับเมื่อสักครู่ และเปลี่ยน 100x − 1 เป็น 102(x − 1):

5x⋅2x=100x−110x=102(x−1)10x=102x−2

ได้ฐานเท่ากันอีกครั้ง จึงแก้สมการเชิงเส้นตามปกติ:

x=2x−2−x=−2x=2

จงแก้สมการเอกซ์โพเนนเชียล:

3x+3x+1=108

เช่นเคย ก่อนอื่นต้องทำให้ได้ฐานเดียวกัน ในที่นี้ใช้การดึงตัวร่วม โดยดึง 3x ออกจากนิพจน์ข้างซ้าย แล้วรวมนิพจน์ในวงเล็บ จะได้สมการอย่างง่าย

3x+3x+1=1083x(1+31)=1084⋅3x=1083x=27

ตอนนี้แปลงข้างซ้ายแล้ว ถึงเวลาแปลงข้างขวา เห็นได้ค่อนข้างชัดว่าเป็นสามยกกำลังสาม:

3x=273x=33

เหลือเพียงขั้นสุดท้าย ฐานเท่ากันแล้ว จึงจับเลขชี้กำลังให้เท่ากัน:

x=3

จงแก้สมการเอกซ์โพเนนเชียลต่อไปนี้:

42x−6⋅4x+8=0

ในกรณีนี้ เราพยายามเปลี่ยนสมการเอกซ์โพเนนเชียลให้เป็นสมการกำลังสองธรรมดา วิธีที่ดีที่สุดคือใช้การแทนค่า 4x = a:

a2−6a+8=0

ตอนนี้ได้สมการกำลังสองแบบมาตรฐานแล้ว จึงคำนวณดิสคริมิแนนต์และราก:

D=36−4×8a1,2=(6±2)2a1=4a2=2

ยังต้องนำผลลัพธ์ย่อยเหล่านี้ไปแทนกลับ ผลลัพธ์แรก:

4x=4x=1

ผลลัพธ์ที่สอง:

4x=24x=412x=12