อสมการกำลังสอง
อสมการกำลังสองเขียนในรูปทั่วไปได้ดังนี้ ax2 + bx + c > 0 หรือ ax2 + bx + c < 0 เมื่อ a, b, c เป็นจำนวนจริงใด ๆ และ a ≠ 0 แน่นอนว่าใช้ “มากกว่าหรือเท่ากับ” และ “น้อยกว่าหรือเท่ากับ” แทน “มากกว่า” และ “น้อยกว่า” ได้
สัมประสิทธิ์ a เป็นบวก
อสมการลักษณะนี้แก้ได้คล้ายกับสมการกำลังสองทั่วไป ขั้นแรกคำนวณดิสคริมิแนนต์ แล้วใช้ผลลัพธ์กำหนดขั้นตอนต่อไป ถ้าดิสคริมิแนนต์เป็นบวก สมการที่ได้จากอสมการจะมีรากเป็นจำนวนจริงสองราก รากของสมการคือจุดบนแกน X ที่กราฟของฟังก์ชัน ax2 + bx + c ตัดแกน X จุดตัดทั้งสองนี้แบ่งแกน X ออกเป็นสามช่วง
ลองแก้อสมการ 2x2 − 7x + 3 < 0 เขียนกราฟของฟังก์ชัน 2x2 − 7x + 3 ได้ดังนี้:
จะเห็นว่ากราฟตัดแกน X สองจุด คือ
จากนั้นคำนวณรากได้ดังนี้:
รากทั้งสองนี้แบ่งกราฟของฟังก์ชัน 2x2 − 7x + 3 ออกเป็นสามช่วง
ในช่วงนี้ค่าของฟังก์ชันเป็นบวก (กราฟอยู่ “เหนือ” แกน X ส่วนสีน้ำเงินของกราฟ) ในช่วงนี้ค่าของฟังก์ชันเป็นลบ (กราฟอยู่ “ใต้” แกน X ส่วนสีแดงของกราฟ)- (3, ∞) ในช่วงนี้ค่าของฟังก์ชันเป็นบวกอีกครั้ง คือส่วนสีน้ำเงินที่เหลือของกราฟ
สังเกตว่าช่วงเหล่านี้ใช้วงเล็บโค้ง ซึ่งแสดงช่วงเปิด หมายความว่าทั้ง 3 และ
ตอนนี้เรามีข้อมูลครบสำหรับหาคำตอบของอสมการ 2x2 − 7x + 3 < 0 แล้ว คำถามคือ ค่าของฟังก์ชัน 2x2 − 7x + 3 น้อยกว่าศูนย์เมื่อใด คำตอบคือน้อยกว่าศูนย์ในช่วง
ลองแก้อสมการต่อไปนี้อีก:
-
2x2 − 7x + 3 ≤ 0: อสมการนี้ต่างจากอสมการก่อนหน้าตรงที่มี ≤ แทน < ผลลัพธ์จะเหมือนกรณีก่อน เพียงใช้ช่วงปิดแทนช่วงเปิด ผลลัพธ์จึงเป็นช่วง
เพราะที่จุด และ 3 ฟังก์ชัน 2x2 − 7x + 3 มีค่าเป็นศูนย์ และตอนนี้เราหาว่าฟังก์ชันนี้น้อยกว่าหรือเท่ากับศูนย์เมื่อใด อย่าลืมว่าอสมการมีเครื่องหมาย ≤ -
2x2 − 7x +3 > 0: ผลลัพธ์คือ “ส่วนสีน้ำเงิน” ของกราฟของฟังก์ชัน ต้องนำช่วงที่ได้มายูเนียนกัน เพราะฟังก์ชันเป็นบวกทั้งในช่วง
และในช่วง (3, ∞) เซตผลลัพธ์อยู่ในรูป -
2x2 − 7x +3 ≥ 0: อีกครั้งที่เราเพียงเปลี่ยน > เป็น ≥ ผลลัพธ์จึงเป็นเซตเดิม เพียงรวมสมาชิก
และ 3 เข้าไปด้วย โดยใช้ช่วงที่ปิดด้านนั้น:
สัมประสิทธิ์ a เป็นลบ
จะเป็นอย่างไรถ้าเปลี่ยนอสมการก่อนหน้าเป็น −x2 + x + 2 < 0 การเปลี่ยนแปลงหลักอยู่ที่สัมประสิทธิ์ a ซึ่งตอนนี้เท่ากับ a = −1 ในอสมการก่อนหน้ามี 2x2 สัมประสิทธิ์หน้า x2 เป็นบวก แต่ในที่นี้เป็นลบ ดูกราฟจะชัดเจนที่สุด:
จะเห็นว่าการเปลี่ยนแปลงสำคัญของกราฟคือไม่เป็นรูปตัว “U” อีกต่อไป แต่เป็นรูปเนินเขา แต่ขั้นตอนไม่เปลี่ยนเลย ได้สามช่วงอีกเช่นกัน:
- (−∞, −1): ค่าของฟังก์ชันเป็นลบ
- (−1, 2): ค่าของฟังก์ชันเป็นบวก
- (2, ∞): ค่าของฟังก์ชันเป็นลบ
ดังนั้นคำตอบของอสมการ −x2 + x + 2 < 0 คือยูเนียนของช่วง (−∞, −1) ∪ (2, ∞)
การแก้อสมการโดยไม่ต้องเขียนกราฟ
ไม่จำเป็นต้องเขียนกราฟทุกครั้ง วิธีแก้ทั้งหมดข้างต้นอาศัยการเขียนกราฟ แล้วอ่านจุดตัดกับแกน X และดูว่าในแต่ละช่วงค่าของฟังก์ชันเป็นบวกหรือลบ แต่ทำอีกวิธีหนึ่งก็ได้
ถ้ามีอสมการกำลังสอง 3x2 − 4x + 1 < 0 เพียงแก้สมการกำลังสอง 3x2 − 4x + 1 = 0 ด้วยวิธีปกติ โดยคำนวณดิสคริมิแนนต์:
ต่อไปคำนวณรากของสมการกำลังสอง:
เราทราบว่ากราฟตัดแกน X ที่จุด
หาได้โดยแทนจำนวนใดจำนวนหนึ่งจากช่วงนั้นในฟังก์ชัน f(x) = 3x2 − 4x + 1 ถ้าค่าของฟังก์ชันเป็นบวก ฟังก์ชันจะเป็นบวกตลอดทั้งช่วง ในทำนองเดียวกันสำหรับค่าที่เป็นลบ
-
เลือกจำนวนใดก็ได้จากช่วง
เช่น ศูนย์ ซึ่งคำนวณง่าย แทนศูนย์ในฟังก์ชัน f: f(0) = 3 × 02 − 4 × 0 + 1 = 1 จำนวน 1 เป็นบวก ในช่วงนี้ค่าของฟังก์ชันจึงเป็นบวก -
เลือกจำนวนจากช่วง
ที่เหมาะที่สุดน่าจะเป็นครึ่งหนึ่ง:จำนวน
เป็นลบ ดังนั้นในช่วงนี้ค่าของฟังก์ชันทั้งหมดเป็นลบ -
ในช่วงสุดท้าย ค่าของฟังก์ชันจะเหมือนในช่วงแรก คือเป็นบวก เครื่องหมายสลับกันเสมอ บวก ลบ บวก หรือ ลบ บวก ลบ แต่จะคำนวณตรวจสอบก็ได้ เลือกจำนวนจากช่วง (1, ∞) เช่น 10:
ได้จำนวนบวก ค่าของฟังก์ชันทั้งหมดในช่วงนี้จึงเป็นบวก
ที่เหลือคือหาคำตอบของอสมการ ซึ่งอยู่ในรูป 3x2 − 4x + 1 < 0 จากข้อมูลข้างต้น เราทราบว่าฟังก์ชัน 3x2 − 4x + 1 มีค่าเป็นลบในช่วง
ดิสคริมิแนนต์เป็นศูนย์
ในการแก้สมการกำลังสอง อาจได้ดิสคริมิแนนต์เป็นศูนย์ ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อกราฟของฟังก์ชันสัมผัสแกน X ที่จุดเดียว พิจารณาอสมการ 3x2 + 6x + 3 ≥ 0 ดิสคริมิแนนต์เท่ากับศูนย์:
กราฟมีลักษณะดังนี้:
จะเห็นว่ากราฟสัมผัสแกน X ที่จุดเดียว x1 = −1 และส่วนที่เหลือของกราฟอยู่เหนือแกน X ในบริเวณที่มีค่าเป็นบวก หมายความว่าคำตอบของอสมการ 3x2 + 6x + 3 ≥ 0 คือเซตของจำนวนจริงทั้งหมด เพราะไม่ว่าจะแทน x ด้วยจำนวนจริงใด ค่าที่ได้จะมากกว่าหรือเท่ากับศูนย์เสมอ
ดิสคริมิแนนต์เป็นลบ
ถ้าดิสคริมิแนนต์เป็นลบ หมายความว่ากราฟไม่ตัดแกน X เลย ส่งผลต่ออสมการอย่างไร ส่งผลให้กราฟอยู่เหนือแกน X ทั้งหมด หรืออยู่ใต้แกน X ทั้งหมด ถ้าแปลงอสมการก่อนหน้าเป็น 3x2 + 6x + 4 > 0 (เปลี่ยนเครื่องหมายจาก ≥ เป็น > และเปลี่ยนจำนวนสามเป็นสี่) ดิสคริมิแนนต์จะเป็น:
และกราฟมีลักษณะดังนี้:
กราฟอยู่เหนือแกน X ทั้งหมด ไม่ว่าจะแทน x ด้วยจำนวนจริงใด ค่าที่ได้จะเป็นบวกเสมอ ดังนั้นคำตอบของอสมการคือเซตของจำนวนจริงอีกเช่นกัน