อสมการเชิงเส้น
อสมการเชิงเส้นแก้ได้ด้วยการแปลงคล้ายกับการแก้สมการเชิงเส้นทั่วไป โดยปกติอสมการเชิงเส้นอยู่ในรูป ax + b>0 (หรือน้อยกว่า มากกว่าหรือเท่ากับ และน้อยกว่าหรือเท่ากับ) จากนั้นเพียงแปลงอสมการให้อยู่ในรูปต่อไปนี้ก็ได้คำตอบ x>−b/a ทั้งนี้สมมติว่า a>0 ถ้า a เป็นลบ เมื่อหารแล้วเครื่องหมายอสมการจะกลับ และได้ x<−b/a
อสมการเชิงเส้นทั่วไป
อสมการเชิงเส้นแก้ได้ด้วยการแปลงที่ทำให้ได้อสมการที่สมมูลกัน
-
ตัวอย่างอย่างง่ายอาจมีลักษณะดังนี้:
ขั้นแรกย้ายนิพจน์ที่ไม่มีตัวไม่ทราบค่าทั้งหมดไปข้างขวา โดยนำจำนวน −9 มาบวกทั้งสองข้างของอสมการ จะได้อสมการ:
จากนั้นนำสามมาหารทั้งอสมการ:
นี่คือคำตอบของอสมการ อสมการเป็นจริงสำหรับทุก x > −2
อสมการนี้แก้ด้วยกราฟได้เช่นกัน สำหรับอสมการ 3x + 9 > 3 ให้เขียนกราฟของฟังก์ชันสองฟังก์ชัน คือข้างซ้ายและข้างขวาของอสมการ จะได้ฟังก์ชัน f(x) = 3x + 9 และ g(x) = 3 กราฟของฟังก์ชันทั้งสองเป็นดังนี้:
จะเห็นว่ากราฟทั้งสองตัดกันที่จุดเดียว x1 ซึ่งมีพิกัด x เท่ากับ −2 และจะเห็นว่าสำหรับทุก x > x1 นั่นคือสำหรับทุก x ในช่วง (−2, ∞) กราฟสีแดงของฟังก์ชัน 3x + 9 อยู่ “เหนือ” กราฟสีน้ำเงินของฟังก์ชัน 3 (ในที่นี้ “เหนือ” หมายถึง “มีพิกัด y มากกว่า”) ซึ่งตรงกับคำตอบที่คำนวณได้เมื่อสักครู่
-
บางครั้งถ้ามีเครื่องหมายลบหลายตัว การคูณทั้งอสมการด้วยลบหนึ่งก็สะดวก ในกรณีนี้นอกจากเปลี่ยนค่าในอสมการแล้ว ต้องกลับเครื่องหมายอสมการด้วย จากมากกว่าเป็นน้อยกว่า และในทางกลับกัน:
แน่นอนว่าข้อนี้เป็นจริงทุกครั้งที่คูณทั้งอสมการด้วยจำนวนลบใด ๆ อีกตัวอย่างสั้น ๆ:
ขั้นแรกนำ −2x มาบวกทั้งสองข้างตามปกติ เพื่อย้ายนิพจน์ที่มีตัวแปรทั้งหมดไปข้างซ้าย และนำแปดมาลบ เพื่อย้ายค่าคงตัวไปข้างขวา จากนั้นเพียงคูณทั้งอสมการด้วย
เพื่อให้เห็นภาพ พิจารณาคำตอบเชิงกราฟของอสมการ โดยเขียนกราฟของฟังก์ชันสองฟังก์ชัน f(x) = −3x + 8 และ g(x) = 2x − 7
จะเห็นว่ากราฟสีแดงของฟังก์ชัน −3x + 8 อยู่ใต้กราฟสีน้ำเงินของฟังก์ชัน 2x − 7 ทุกครั้งที่ x > 3
ตัวแปรที่ตัวส่วน
อสมการเชิงเส้นที่มีเศษส่วนซึ่งมีตัวแปรอยู่ที่ตัวส่วน แก้ได้ซับซ้อนกว่าเล็กน้อย ตัวอย่างเช่น อสมการ:
เราคูณอสมการด้วยตัวไม่ทราบค่าที่ตัวส่วนไม่ได้ เพราะไม่ทราบเครื่องหมายของตัวไม่ทราบค่า ถ้าตัวแปรมีค่าเป็นลบ ต้องกลับเครื่องหมายอสมการ ดังนั้นจึงคูณอสมการด้วยตัวแปรที่ตัวส่วนตามใจไม่ได้ เพราะไม่ใช่การแปลงที่ทำให้ได้อสมการที่สมมูลกัน
เริ่มแปลงอสมการให้ข้างซ้ายเป็นเศษส่วนเดียว และข้างขวาเป็นศูนย์ ขั้นแรกนำ −4 มาบวกทั้งสองข้าง จะได้รูป:
ต่อไปต้องเขียนนิพจน์ข้างซ้ายเป็นเศษส่วนเดียว จึงคูณจำนวน −1 ด้วยเศษส่วน
ตอนนี้มีคำถามว่า เศษส่วนเป็นบวกเมื่อใด เศษส่วนเป็นบวกเมื่อทั้งตัวเศษและตัวส่วนเป็นบวก หรือเมื่อทั้งตัวเศษและตัวส่วนเป็นลบ ถ้าตัวหนึ่งเป็นบวกและอีกตัวหนึ่งเป็นลบ เศษส่วนจะเป็นลบ เช่น เศษส่วน
ดังนั้นต้องแก้อสมการสองชุด เริ่มจากหาว่าเมื่อใดทั้งตัวเศษและตัวส่วนเป็นบวก:
-
ถ้าต้องการให้ตัวเศษและตัวส่วนเป็นบวกทั้งคู่ อสมการทั้งสองนี้ต้องเป็นจริงพร้อมกัน:
สำหรับอสมการแรก เพียงย้าย 2 ไปอีกข้างหนึ่งแล้วคูณด้วย −1:
ได้คำตอบของอสมการแรกแล้ว อสมการที่สอง x > 0 ไม่ต้องแก้อะไรต่อ ถึงตอนนี้ต้องหาอินเตอร์เซกชันของคำตอบทั้งสอง เพราะเราสนใจกรณีที่คำตอบทั้งสองเป็นจริงพร้อมกัน คือเมื่อตัวเศษเป็นบวกและตัวส่วนเป็นบวก คำตอบแรกเขียนเป็นช่วง (−∞, 2) คำตอบที่สองเขียนเป็นช่วง (0, ∞) ต่อไปหาอินเตอร์เซกชันของช่วงทั้งสอง:
นี่คือคำตอบส่วนหนึ่งของอสมการ ถ้าแทนจำนวนจากช่วงนี้ อสมการจะเป็นจริง เช่น ถ้าแทน x ด้วย x = 1 ซึ่งอยู่ในช่วง (0, 2) จะได้อสมการ
ซึ่งเท่ากับ 5 > 4 ที่เหลือคือพิจารณากรณีที่ทั้งตัวเศษและตัวส่วนเป็นลบ -
ในกรณีที่ตัวเศษและตัวส่วนต้องเป็นลบทั้งคู่ ต้องแก้อสมการ:
แก้อสมการ 2 − x < 0 อย่างรวดเร็วอีกครั้ง:
คำตอบที่สองก็คือ x < 0 เขียนเป็นช่วง (2, ∞) และ (−∞, 0) แล้วหาอินเตอร์เซกชัน:
ได้เซตว่าง หมายความว่าอย่างไร หมายความว่าเศษส่วน
ไม่มีทางมีตัวเศษเป็นลบและตัวส่วนเป็นลบพร้อมกันได้
ที่เหลือคือนำผลลัพธ์ทั้งสองมายูเนียนกัน แล้วได้เซตคำตอบ S:
อสมการ
จะเห็นว่ากราฟสีแดงของฟังก์ชัน
อสมการเชิงเส้นที่มีค่าสัมบูรณ์
อสมการที่มีค่าสัมบูรณ์สนุกขึ้นอีกเล็กน้อย เพราะต้องคำนวณแยกกันว่าเมื่อใดนิพจน์ในค่าสัมบูรณ์เป็นบวกและเครื่องหมายจึงไม่เปลี่ยน และเมื่อใดนิพจน์เป็นลบและเครื่องหมายเปลี่ยน โดยหลักแล้วจึงเกิดอสมการสองอสมการในหนึ่งเดียว ตัวอย่างอย่างง่าย:
ก่อนอื่นต้องหาค่าที่ทำให้นิพจน์ในเครื่องหมายค่าสัมบูรณ์เป็นศูนย์ คือจำนวนที่เมื่อแทนแล้วนิพจน์ในค่าสัมบูรณ์ทั้งหมดเท่ากับศูนย์ ค่านี้ใช้กำหนดช่วงที่เครื่องหมายเปลี่ยนและช่วงที่ไม่เปลี่ยน ดังนั้นขั้นแรกแก้สมการ
จะเห็นว่าผลลัพธ์คือ x = −5 ผลลัพธ์นี้แบ่งค่าของ x ออกเป็นสองช่วง ในช่วงหนึ่งฟังก์ชัน x + 5 มีค่าเป็นบวก และในอีกช่วงหนึ่งมีค่าเป็นลบ ดังนั้นในช่วง (−∞, −5) ได้จำนวนลบ และในช่วง [−5, ∞) ได้จำนวนบวก หรือกล่าวให้ถูกคือจำนวนที่ไม่เป็นลบ ตัวอย่างเช่น บรรทัดแรกเป็นจำนวนจากช่วงแรก บรรทัดที่สองเป็นจำนวนจากช่วงที่สอง:
ผลนี้บอกอะไร บอกว่าถ้าแทน x ด้วยค่าที่มากกว่าลบห้า ค่าสัมบูรณ์จะไม่เปลี่ยนผลลัพธ์ เพราะ x + 5 เป็นจำนวนบวก ในทางกลับกัน ถ้าค่า x น้อยกว่าลบห้า ผลลัพธ์ x + 5 จะเป็นลบ และค่าสัมบูรณ์จะเปลี่ยนให้เป็นบวก ดังนั้นในอสมการต้องแยกสองกรณีนี้
ขั้นแรกคำนวณผลลัพธ์ในกรณีที่ x อยู่ในช่วง [−5, ∞) ในกรณีนี้เครื่องหมายไม่เปลี่ยน เพราะเพียงถอดเครื่องหมายค่าสัมบูรณ์ออก
เกือบได้คำตอบแรกแล้ว เพราะยังต้องหาอินเตอร์เซกชันกับช่วงที่ x อยู่ในขณะนี้ เรากำลังพิจารณาช่วง [−5, ∞) ดังนั้นคำตอบของอสมการเชิงเส้นนี้จะเป็น เช่น x = −15 ไม่ได้ เพราะไม่อยู่ในช่วงที่พิจารณา จึงต้องหาอินเตอร์เซกชัน:
นี่คือผลลัพธ์แรก ต่อไปต้องคำนวณผลลัพธ์ในกรณีที่ x อยู่ในช่วง (−∞, −5) ในช่วงนี้ค่าสัมบูรณ์จะเปลี่ยนเครื่องหมาย ถ้าต้องการถอดเครื่องหมายค่าสัมบูรณ์ออกจากอสมการ ต้องเปลี่ยนเครื่องหมายเอง นั่นคือคูณนิพจน์ในค่าสัมบูรณ์ด้วยจำนวน −1 เพื่อเปลี่ยนเครื่องหมายของนิพจน์ จึงเขียนใหม่ได้ดังนี้:
นำ 5 มาบวกทั้งสองข้างของอสมการ:
และคูณด้วย −1:
จึงได้ผลลัพธ์:
แต่เช่นเดียวกับก่อนหน้านี้ ค่า x อยู่ในช่วง (−∞, −5) จึงต้องหาอินเตอร์เซกชันของช่วงนี้กับผลลัพธ์ที่ได้:
ตอนนี้ได้ผลลัพธ์ทั้งสองแล้ว เพียงนำมายูเนียนกัน:
ตรวจสอบได้จากกราฟของฟังก์ชันเหล่านี้:
ขอกล่าวเพิ่มเติมเล็กน้อยว่าเมื่อใดใช้ช่วงปิดและเมื่อใดใช้ช่วงเปิด ถ้าเป็นอสมการแบบไม่รวมเท่ากับ เช่น x>0 ใช้ช่วงเปิด เพราะ x เท่ากับศูนย์ไม่ได้ ถ้าเป็นอสมการแบบรวมเท่ากับ x ≥ 0 ใช้ช่วงปิด เพราะ x เท่ากับศูนย์ได้ ตัวอย่างเช่น ถ้าแทน x = 7 ซึ่ง “เกือบ” อยู่ในคำตอบของอสมการแต่ไม่อยู่ ลงในอสมการที่เพิ่งแก้ จะได้:
อสมการไม่เป็นจริง เพราะ 12 ไม่น้อยกว่า 12