✖

สมการตรีโกณมิติ

สมการตรีโกณมิติคือสมการที่มีฟังก์ชันตรีโกณมิติ ได้แก่ ไซน์ โคไซน์ แทนเจนต์ หรือโคแทนเจนต์

สมการตรีโกณมิติพื้นฐาน

พิจารณาสมการ sin x = 0 สมการนี้เป็นจริงสำหรับ x ใดบ้าง ไซน์เท่ากับศูนย์เมื่อใด เริ่มจากดูกราฟ:

กราฟของฟังก์ชันไซน์

จะพบว่า sin x เท่ากับศูนย์บ่อยทีเดียว เช่น ที่ค่า −π, 0, π, 2π และอีกมากมาย เนื่องจากไซน์เป็นฟังก์ชันที่เป็นคาบ คำตอบของสมการแต่ละคำตอบจึงห่างกันเป็นระยะสม่ำเสมอ ในกรณีนี้ห่างกัน π ดังนั้นเขียนคำตอบทั้งหมดของสมการนี้เป็นเซตได้ ให้แทนด้วย R และนิยามดังนี้:

R={K⋅π|K∈Z}

นั่นคือพหุคูณทั้งหมดของจำนวนพาย (K เท่า) เมื่อ K เป็นจำนวนเต็ม เพียงเท่านี้ก็ได้เซตคำตอบทั้งหมดของสมการ sin x = 0

ทบทวนว่าไซน์และโคไซน์มีเรนจ์เป็นช่วง [−1, 1] ดังนั้นสมการ sin x = 2 ไม่มีคำตอบ เพราะไม่มี x ใดที่ทำให้ sin x มีค่ามากกว่าหนึ่ง แต่สมการ 3 · sin x = 2 มีคำตอบ เพราะนำสามมาหารทั้งสองข้างได้ และข้างขวาจะเป็นจำนวนที่น้อยกว่าหนึ่ง จากนั้นหารากของสมการ sin x = 2/3

การคำนวณตัวอย่างอย่างง่าย

สมการตรีโกณมิติอย่างง่ายแก้ได้โดยอ่านค่าจากกราฟหรือจากวงกลมหนึ่งหน่วย แล้วหาคาบที่นำไปบวกกับผลลัพธ์ ตัวอย่าง จงแก้สมการ

sin⁡x=12

กราฟของฟังก์ชันไซน์อยู่ข้างบน จึงดูว่าเส้นโค้งมีค่า 12 เมื่อใด จะพบว่าเป็นที่ 1/6π และ 5/6π ขอแนะนำอย่างยิ่งให้จำค่าของฟังก์ชันตรีโกณมิติของมุมพิเศษ เพราะถ้าไม่รู้ค่าเหล่านี้ การดูกราฟก็ช่วยไม่ได้

ต่อไปต้องหาคาบ เพื่อให้รู้ว่าจะสร้างเซตคำตอบทั้งหมดอย่างไร ฟังก์ชันไซน์มีคาบ 2π เมื่อดูกราฟจะพบว่าฟังก์ชันเริ่มซ้ำทุก ๆ 2π

ดังนั้นถ้า 1/6π เป็นคำตอบหนึ่งของสมการ จำนวน 1/6π + 2Kπ ใด ๆ เมื่อ K เป็นจำนวนเต็ม ก็ต้องเป็นคำตอบของสมการด้วย เพราะที่ตำแหน่งนั้นฟังก์ชันไซน์มีค่าของฟังก์ชันเท่าเดิม 2K เพียงแสดงว่าเราต้องการเฉพาะจำนวนเต็มคู่ ถ้าแทน K ด้วยจำนวนเต็มใดแล้วคูณด้วยสอง จะได้จำนวนคู่ คำตอบที่สอง 5/6π ก็เช่นเดียวกัน ที่จุด 5/6π 5/6π + 14π และ 5/6π − 82π ฟังก์ชัน sin x มีค่าของฟังก์ชันเท่ากัน ดังนั้นทุก 5/6π + 2Kπ เป็นคำตอบของสมการ

เขียนเซตผลลัพธ์ R ซึ่งเป็นยูเนียนของผลลัพธ์ทั้งสองข้างต้น:

R={16π+2Kπ|K∈Z}∪{56π+2Kπ|K∈Z}

แสดงคำตอบเชิงกราฟได้เป็นจุดตัดของกราฟของฟังก์ชัน sin x (กราฟสีแดง) และฟังก์ชัน y=12 (กราฟสีเขียว)

ฟังก์ชัน \sin x และ \frac12

ตัวอย่างเช่น ถ้าแทน K ด้วย K = 0 จะได้คำตอบ:

x1=16π+2Kπ=16π+2⋅0⋅π=16πx2=56π+2Kπ=56π+2⋅0⋅π=56π

นั่นคือ x1 = 1/6π และ x2 = 5/6π ในรูปตรงกับจุด B และ C เพราะพิกัด x ของจุดทั้งสองเท่ากับ 1/6π และ 5/6π ตามลำดับ ถ้าแทน K = 1 จะได้จุด D และ E

การแทนค่า

ถ้าในฟังก์ชันมีนิพจน์ที่ซับซ้อนขึ้น ใช้การแทนค่าได้ เช่น ถ้าต้องการหาคำตอบของสมการ sin 2x = 1 ให้แทนค่า a = 2x แล้วคำนวณกับสมการในรูป sin a = 1 เหมือนที่แสดงในหัวข้อก่อนหน้า โดยปกติการแทนค่าทำโดยนำอาร์กิวเมนต์ของฟังก์ชัน ในกรณีนี้คือ 2x แล้วเขียนตัวไม่ทราบค่าตัวอื่นแทน จะตั้งชื่ออย่างไรก็ได้ ในที่นี้เลือกชื่อ a จะแทนค่า q = 2x หรือ มะม่วง = 2x แล้วเขียน sinมะม่วง = 1 ก็ได้

การแทนค่าจึงช่วยให้นิพจน์ที่กำลังคำนวณง่ายขึ้น ส่วนเรื่องที่นิพจน์ a ที่จริงเท่ากับ 2x จะจัดการภายหลัง

ตอนนี้จึงแก้สมการ sin a = 1 โดย a เป็นตัวไม่ทราบค่า เราหาว่าไซน์เท่ากับหนึ่งเมื่อใด จะได้ว่าไซน์เท่ากับหนึ่งที่ค่า π/2 + 2Kπ ดังนั้นรากของสมการ sin a = 1 คือสมาชิกของเซต

R={π2+2Kπ|K∈Z}

สุดท้ายต้องไม่ลืมการแทนค่า ต้องแทนค่ากลับ เราทราบว่าคำตอบของสมการ sin a = 1 คือสมาชิกของเซต R ข้างต้น แต่เราต้องการคำตอบของอีกสมการหนึ่ง คือ sin 2x = 1 และเราทราบว่า a = 2x

ลองเลือกคำตอบหนึ่งจากเซตคำตอบ R เช่น เมื่อ K = 1 จะได้คำตอบ a = π/2 + 2π ที่ค่านี้สมการ sin a = 1 มีคำตอบ เนื่องจาก a = 2x จึงได้ว่า 2x = π/2 + 2π ด้วย (เพียงเขียน 2x แทน a)

แต่เราไม่สนใจ 2x เราสนใจค่า x จึงนำสองมาหารทั้งสมการ จะได้สมการ x = π/4 + π ได้คำตอบหนึ่งของสมการ sin 2x = 1 แล้ว

ถ้าต้องการคำตอบทั้งหมด ต้องแปลงเช่นนี้กับสมาชิกทุกตัวของเซต R จึงสร้างสมการดังนี้:

2x=π2+2Kπ

แล้วแก้หา x ซึ่งหมายถึงนำสองมาหารทั้งสมการ:

x=π4+Kπ

นี่คือคำตอบสุดท้าย เขียนเป็นเซตใหม่ R' ได้ดังนี้:

R′={π4+Kπ|K∈Z}

ตรวจความถูกต้องของคำตอบเชิงกราฟได้อีกครั้ง สีแดงคือกราฟของฟังก์ชัน sin 2x และสีเขียวคือฟังก์ชัน y = 1

กราฟของฟังก์ชัน \sin 2x และ y = 1

ถ้าแทน K ด้วย K = 0 จะได้ x = π/4 ซึ่งคือจุด C ถ้าแทน K = 2 จะได้ x = π/4 + 2π ซึ่งคือจุด E

สูตร

ในการแก้สมการตรีโกณมิติ มักใช้สูตรต่าง ๆ ที่ควรรู้ บางสูตรเป็นสูตรพื้นฐาน บางสูตรซับซ้อนกว่า สูตรตรีโกณมิติย้ายไปอยู่ในหน้าของตัวเองแล้ว ดูได้ที่หน้านั้น

ตัวอย่าง

  1. จงแก้สมการ sin(3x − π/2) = 0

    ใช้การแทนค่าอย่างง่าย a = 3x − π/2 แล้วแก้สมการ sin a = 0 เราทราบแล้วว่าไซน์เท่ากับศูนย์เมื่อ a = Kπ จึงแทนค่ากลับแล้วแก้สมการ:

    3x−π2=Kπ

    ก่อนอื่นย้าย π/2 ไปข้างขวา นั่นคือนำ π/2 มาบวกทั้งสองข้าง:

    3x=Kπ+π2

    แล้วนำสามมาหารสมการ:

    x=Kπ3+π6

    ผลลัพธ์จึงเป็นเซต R1 ซึ่งนิยามดังนี้:

    R1={Kπ3+π6|K∈Z}

    รูปประกอบอีกครั้ง:

    กราฟของฟังก์ชัน \sin (3x-π/2) และ y = 0

    เมื่อ K = 1 จะได้ x = π/3 + π/6 = π/2 ซึ่งคือจุด E

  2. จงแก้สมการ cos2x − sin x = 1

    ขั้นแรกใช้สูตรเปลี่ยน cos2 x เป็น 1 − sin2 x แทนกลับในสมการจะได้:

    1−sin2⁡x−sin⁡x=1sin2⁡x+sin⁡x=0

    ต่อไปดึงตัวร่วม sin x:

    sin⁡x(sin⁡(x)+1)=0

    เนื่องจากข้างซ้ายของสมการอยู่ในรูปผลคูณ และข้างขวาเป็นศูนย์ จึงแก้สมการ sin x = 0 และ sin(x) + 1 = 0 แยกกัน เพราะข้างซ้ายทั้งหมดจะเป็นศูนย์เมื่อตัวประกอบอย่างน้อยหนึ่งตัวเป็นศูนย์

    สมการ sin x = 0 แก้มาแล้วหลายครั้ง คำตอบคือ x ในรูป Kπ เมื่อ K เป็นจำนวนเต็ม

    สมการที่สอง sin(x) + 1 = 0 แปลงเป็นสมการ sin(x) = −1 ไซน์เท่ากับลบหนึ่งที่ค่า 3/2π + 2Kπ

    สมาชิกทั้งหมดของเซตผลลัพธ์ R2 ได้จากการยูเนียน

    R2={32π+2Kπ|K∈Z}∪{Kπ|K∈Z}

    รูปประกอบ:

    กราฟของฟังก์ชัน \cos^2x - \sin x และ y = 1

    จะเห็นว่าจุด A C D และ F มีพิกัด x เป็นพหุคูณของ π จุดเหล่านี้จึงอยู่ในเซตทางขวาของยูเนียนข้างต้น และถ้าแทน K ในเซตทางซ้ายของยูเนียนด้วย K = 0 จะได้ x = 3π/2 ซึ่งตรงกับจุด E ถ้าแทน K = −1 จะได้ x = 3π/2 − 2π = −π/2 ซึ่งตรงกับจุด B

  3. จงแก้สมการ cos2 x − sin2x + cos x = 0

    ขั้นแรกใช้สูตร sin2x = 1 − cos2x แทนไซน์กำลังสอง:

    cos2⁡x−(1−cos2⁡x)+cos⁡x=0cos2⁡x−1+cos2⁡x+cos⁡x=0

    ขั้นต่อไปรวมพจน์:

    2cos2⁡x+cos⁡x−1=0

    และสุดท้ายแทนค่า a = cos x

    2a2+a−1=0

    สมการนี้แก้ได้เหมือนสมการกำลังสองธรรมดา ผลลัพธ์คือ:

    a1=−1,a2=12

    สุดท้ายแทนค่ากลับ แล้วแก้สมการสองสมการ cos x = −1 และ cos⁡x=12 จากนั้นนำเซตผลลัพธ์มายูเนียนกัน ซึ่งง่ายและทำมาแล้วข้างต้น

  4. จงแก้สมการ sin2x − cos2x = 1

    ขั้นแรกใช้สูตรพื้นฐาน เขียนโคไซน์ในรูปของไซน์ จะได้:

    2sin2⁡x=2

    นำสองมาหาร แล้วลบด้วยหนึ่ง:

    sin2⁡x−1=0

    ต่อไปใช้สูตร a2 − b2 = (a − b)(a + b):

    (sin⁡(x)−1)⋅(sin⁡(x)+1)=0

    ผลคูณของสองนิพจน์เป็นศูนย์เมื่อนิพจน์อย่างน้อยหนึ่งนิพจน์เป็นศูนย์ เราทราบแล้วว่า sin x = 1 และ sin x = −1 เมื่อใด คำตอบของสมการตรีโกณมิติคือ:

    R4={π/2+2Kπ|K∈Z}∪{3π/2+2Kπ|K∈Z}={π/2+Kπ|K∈Z}

    รูปประกอบ:

กราฟของฟังก์ชัน \sin^2x-\cos^2x และ y = 1