✖

อสมการเอกซ์โพเนนเชียลและอสมการลอการิทึม

อสมการเอกซ์โพเนนเชียลคือสมการเอกซ์โพเนนเชียลที่มีเครื่องหมายอสมการแทนเครื่องหมายเท่ากับ เช่น อสมการต่อไปนี้:

2x>8

ขั้นตอนเริ่มต้นเหมือนกับสมการ เขียนแปดเป็นเลขยกกำลังที่มีฐานเป็นสอง:

2x>23

สำหรับสมการ 2x = 23 ขั้นต่อไปเราจะเปรียบเทียบเลขชี้กำลัง และได้ x = 3 ทำไมจึงทำเช่นนั้นได้ เพราะฟังก์ชัน 2x เป็นฟังก์ชันเพิ่ม ยิ่งเลขชี้กำลังมาก เลขยกกำลังก็ยิ่งมาก ฟังก์ชันจึงไม่มีค่าใดซ้ำสองครั้ง และเลขยกกำลังฐานสองสองจำนวนจะเท่ากันก็ต่อเมื่อมีเลขชี้กำลังเท่ากัน เหตุผลเดียวกันนี้ช่วยในการแก้อสมการด้วย เพียงต้องตัดสินใจเพิ่มว่าไปทางใด สองยกกำลังจำนวนหนึ่งจะมากกว่าสองยกกำลังสามก็ต่อเมื่อจำนวนนั้นมากกว่าสาม:

x>3

คำตอบคือช่วง (3, ∞) ตรวจสอบได้ 24 = 16 มากกว่าแปด แต่ 22 = 4 ไม่มากกว่า ในรูปคือส่วนของแกน X ที่กราฟสีแดงอยู่สูงกว่าเส้นตรงสีเขียว

กราฟสีแดง y=2^x ตัดเส้นตรงสีเขียว y=8 ที่ตำแหน่งเหนือจำนวน 3

อสมการที่มีฐานน้อยกว่าหนึ่งให้ผลต่างออกไป เช่น (12)x>8 ฟังก์ชัน (12)x เป็นฟังก์ชันลด ยิ่งเลขชี้กำลังมาก ก็ยิ่งคูณด้วยครึ่งหนึ่งหลายครั้ง และได้จำนวนที่น้อยลง ในรูปแสดงด้วยสีน้ำเงิน:

กราฟสีน้ำเงิน y=\left(\frac12\right)^x ตัดเส้นตรงสีเขียว y=8 ที่ตำแหน่งเหนือจำนวน -3

กราฟอยู่เหนือเส้นตรง y = 8 เฉพาะทางซ้ายของ −3 ดังนั้นอสมการ (12)x>8 มีคำตอบ x < −3 เครื่องหมายกลับแล้ว หัวใจทั้งหมดของอสมการเอกซ์โพเนนเชียลอยู่ที่กฎต่อไปนี้:

  • ฐานมากกว่าหนึ่ง: ฟังก์ชันเป็นฟังก์ชันเพิ่ม และเครื่องหมายอสมการคงเดิม
  • ฐานอยู่ระหว่างศูนย์กับหนึ่ง: ฟังก์ชันเป็นฟังก์ชันลด และเครื่องหมายกลับ

ฐานน้อยกว่าหนึ่ง

พิจารณาอสมการ

(13)x≥9

ต้องเขียนเก้าเป็นเลขยกกำลังที่มีฐานเป็นหนึ่งส่วนสาม หนึ่งส่วนสามยกกำลังลบหนึ่งได้สาม และหนึ่งส่วนสามยกกำลังลบสองได้เก้า:

(13)x≥(13)−2

ฐานเท่ากัน แต่ฐาน 13 น้อยกว่าหนึ่ง ดังนั้นเมื่อเปรียบเทียบเลขชี้กำลังต้องกลับเครื่องหมาย:

x≤−2

คำตอบคือช่วง (−∞, −2] ตรวจสอบด้วย x = −3: (13)−3=33=27 ซึ่งมากกว่าเก้าจริง

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุดในตัวอย่างแบบนี้คือ ลืมกลับเครื่องหมาย ถ้าเขียน x ≥ −2 ศูนย์ก็จะเป็นคำตอบด้วย แต่ (13)0=1 และหนึ่งน้อยกว่าเก้า

ถ้าไม่สะดวกกับเศษส่วนที่ฐาน เขียน 13 ใหม่เป็น 3−1 ได้ อสมการจะกลายเป็น 3−x ≥ 32 นั่นคือ −x ≥ 2 ครั้งนี้ฐานมากกว่าหนึ่งและเครื่องหมายคงเดิม แต่เมื่อหารด้วยลบหนึ่ง เครื่องหมายจะกลับตามกฎการแปลงอสมการ ได้ x ≤ −2 อีกเช่นกัน ไม่ว่าทางใดเครื่องหมายก็ต้องกลับ

เมื่อทำให้ฐานเท่ากันไม่ได้

ในอสมการ 3x < 5 เราเขียนห้าเป็นเลขยกกำลังฐานสามที่มีเลขชี้กำลังเป็นจำนวนเต็มไม่ได้ จึงทำเหมือนกับสมการ คือใส่ลอการิทึมทั้งสองข้าง ครั้งนี้ใช้ลอการิทึมฐานสาม ซึ่งเป็นฟังก์ชันเพิ่ม เครื่องหมายจึงไม่เปลี่ยน: log3 3x < log3 5 นั่นคือ x < log3 5 ปล่อยผลลัพธ์ไว้เช่นนี้ได้ ตำแหน่งโดยประมาณของจำนวนนี้หาได้จากอสมการ 3 < 5 < 9 ดังนั้น log3 5 อยู่ระหว่าง log3 3 = 1 และ log3 9 = 2

อสมการลอการิทึม

สำหรับอสมการลอการิทึม กฎเรื่องฐานก็ใช้เหมือนกัน และมีเงื่อนไขเพิ่มอีกหนึ่งข้อซึ่งเราทราบจากสมการลอการิทึม คือจำนวนที่หาลอการิทึมต้องเป็นบวก ลองใช้กับอสมการ

log2⁡(x−1)<3

ก่อนอื่นเงื่อนไข: x − 1>0 นั่นคือ x>1 จากนั้นเขียนสามเป็นลอการิทึมฐานสอง เพราะ 23 = 8:

log2⁡(x−1)<log2⁡8

ฐานสองมากกว่าหนึ่ง ลอการิทึมเป็นฟังก์ชันเพิ่ม และเครื่องหมายคงเดิม:

x−1<8/+1x<9

สุดท้ายนำผลลัพธ์มารวมกับเงื่อนไข ต้องได้ x>1 และ x<9 พร้อมกัน ดังนั้นคำตอบคือช่วง (1, 9) ตรวจสอบด้วย x = 5: log2 4 = 2 ซึ่งน้อยกว่าสามจริง

กราฟ y=\log_2(x-1) อยู่ใต้เส้นตรง y=3 สำหรับ x ระหว่าง 1 และ 9

ในรูปจะเห็นคำตอบได้ กราฟสีแดงอยู่ใต้เส้นตรงสีเขียวสำหรับทุก x ตั้งแต่หนึ่งถึงเก้า ทางซ้ายของหนึ่งไม่มีกราฟเลย เพราะลอการิทึมหาค่าไม่ได้ นั่นคือเงื่อนไข x>1

ในกรณีนี้ข้อผิดพลาดต่างจากอสมการเอกซ์โพเนนเชียล ถ้าลืมเงื่อนไข จะเขียนผลลัพธ์เป็น x<9 ซึ่งรวมศูนย์ด้วย แต่ log2(0 − 1) = log2(−1) หาค่าไม่ได้ สำหรับสมการ การตรวจคำตอบจะเผยให้เห็นเงื่อนไขที่ลืมไป แต่อสมการมีคำตอบมากมายไม่จำกัด จึงแทนค่าทั้งหมดไม่ได้ ดังนั้นจึงเขียนเงื่อนไขไว้ตั้งแต่ต้นเสมอ

ในตัวอย่างสุดท้าย กับดักทั้งสองมาพบกัน:

log12⁡x>2

เงื่อนไขคือ x>0 เขียนสองเป็นลอการิทึมฐานหนึ่งส่วนสอง เพราะ (12)2=14:

log12⁡x>log12⁡14

ฐานน้อยกว่าหนึ่ง ดังนั้นเครื่องหมายกลับเป็นครั้งที่สอง:

x<14

รวมกับเงื่อนไข x>0 จะได้คำตอบ (0,14) ตรวจสอบด้วย x=18: หนึ่งส่วนสองยกกำลังสามได้หนึ่งส่วนแปด ดังนั้น log12⁡18=3 ซึ่งมากกว่าสองจริง