อสมการเอกซ์โพเนนเชียลและอสมการลอการิทึม
อสมการเอกซ์โพเนนเชียลคือสมการเอกซ์โพเนนเชียลที่มีเครื่องหมายอสมการแทนเครื่องหมายเท่ากับ เช่น อสมการต่อไปนี้:
ขั้นตอนเริ่มต้นเหมือนกับสมการ เขียนแปดเป็นเลขยกกำลังที่มีฐานเป็นสอง:
สำหรับสมการ 2x = 23 ขั้นต่อไปเราจะเปรียบเทียบเลขชี้กำลัง และได้ x = 3 ทำไมจึงทำเช่นนั้นได้ เพราะฟังก์ชัน 2x เป็นฟังก์ชันเพิ่ม ยิ่งเลขชี้กำลังมาก เลขยกกำลังก็ยิ่งมาก ฟังก์ชันจึงไม่มีค่าใดซ้ำสองครั้ง และเลขยกกำลังฐานสองสองจำนวนจะเท่ากันก็ต่อเมื่อมีเลขชี้กำลังเท่ากัน เหตุผลเดียวกันนี้ช่วยในการแก้อสมการด้วย เพียงต้องตัดสินใจเพิ่มว่าไปทางใด สองยกกำลังจำนวนหนึ่งจะมากกว่าสองยกกำลังสามก็ต่อเมื่อจำนวนนั้นมากกว่าสาม:
คำตอบคือช่วง (3, ∞) ตรวจสอบได้ 24 = 16 มากกว่าแปด แต่ 22 = 4 ไม่มากกว่า ในรูปคือส่วนของแกน X ที่กราฟสีแดงอยู่สูงกว่าเส้นตรงสีเขียว
อสมการที่มีฐานน้อยกว่าหนึ่งให้ผลต่างออกไป เช่น
กราฟอยู่เหนือเส้นตรง y = 8 เฉพาะทางซ้ายของ −3 ดังนั้นอสมการ
- ฐานมากกว่าหนึ่ง: ฟังก์ชันเป็นฟังก์ชันเพิ่ม และเครื่องหมายอสมการคงเดิม
- ฐานอยู่ระหว่างศูนย์กับหนึ่ง: ฟังก์ชันเป็นฟังก์ชันลด และเครื่องหมายกลับ
ฐานน้อยกว่าหนึ่ง
พิจารณาอสมการ
ต้องเขียนเก้าเป็นเลขยกกำลังที่มีฐานเป็นหนึ่งส่วนสาม หนึ่งส่วนสามยกกำลังลบหนึ่งได้สาม และหนึ่งส่วนสามยกกำลังลบสองได้เก้า:
ฐานเท่ากัน แต่ฐาน
คำตอบคือช่วง (−∞, −2] ตรวจสอบด้วย x = −3:
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุดในตัวอย่างแบบนี้คือ ลืมกลับเครื่องหมาย ถ้าเขียน x ≥ −2 ศูนย์ก็จะเป็นคำตอบด้วย แต่
ถ้าไม่สะดวกกับเศษส่วนที่ฐาน เขียน
เมื่อทำให้ฐานเท่ากันไม่ได้
ในอสมการ 3x < 5 เราเขียนห้าเป็นเลขยกกำลังฐานสามที่มีเลขชี้กำลังเป็นจำนวนเต็มไม่ได้ จึงทำเหมือนกับสมการ คือใส่ลอการิทึมทั้งสองข้าง ครั้งนี้ใช้ลอการิทึมฐานสาม ซึ่งเป็นฟังก์ชันเพิ่ม เครื่องหมายจึงไม่เปลี่ยน: log3 3x < log3 5 นั่นคือ x < log3 5 ปล่อยผลลัพธ์ไว้เช่นนี้ได้ ตำแหน่งโดยประมาณของจำนวนนี้หาได้จากอสมการ 3 < 5 < 9 ดังนั้น log3 5 อยู่ระหว่าง log3 3 = 1 และ log3 9 = 2
อสมการลอการิทึม
สำหรับอสมการลอการิทึม กฎเรื่องฐานก็ใช้เหมือนกัน และมีเงื่อนไขเพิ่มอีกหนึ่งข้อซึ่งเราทราบจากสมการลอการิทึม คือจำนวนที่หาลอการิทึมต้องเป็นบวก ลองใช้กับอสมการ
ก่อนอื่นเงื่อนไข: x − 1>0 นั่นคือ x>1 จากนั้นเขียนสามเป็นลอการิทึมฐานสอง เพราะ 23 = 8:
ฐานสองมากกว่าหนึ่ง ลอการิทึมเป็นฟังก์ชันเพิ่ม และเครื่องหมายคงเดิม:
สุดท้ายนำผลลัพธ์มารวมกับเงื่อนไข ต้องได้ x>1 และ x<9 พร้อมกัน ดังนั้นคำตอบคือช่วง (1, 9) ตรวจสอบด้วย x = 5: log2 4 = 2 ซึ่งน้อยกว่าสามจริง
ในรูปจะเห็นคำตอบได้ กราฟสีแดงอยู่ใต้เส้นตรงสีเขียวสำหรับทุก x ตั้งแต่หนึ่งถึงเก้า ทางซ้ายของหนึ่งไม่มีกราฟเลย เพราะลอการิทึมหาค่าไม่ได้ นั่นคือเงื่อนไข x>1
ในกรณีนี้ข้อผิดพลาดต่างจากอสมการเอกซ์โพเนนเชียล ถ้าลืมเงื่อนไข จะเขียนผลลัพธ์เป็น x<9 ซึ่งรวมศูนย์ด้วย แต่ log2(0 − 1) = log2(−1) หาค่าไม่ได้ สำหรับสมการ การตรวจคำตอบจะเผยให้เห็นเงื่อนไขที่ลืมไป แต่อสมการมีคำตอบมากมายไม่จำกัด จึงแทนค่าทั้งหมดไม่ได้ ดังนั้นจึงเขียนเงื่อนไขไว้ตั้งแต่ต้นเสมอ
ในตัวอย่างสุดท้าย กับดักทั้งสองมาพบกัน:
เงื่อนไขคือ x>0 เขียนสองเป็นลอการิทึมฐานหนึ่งส่วนสอง เพราะ
ฐานน้อยกว่าหนึ่ง ดังนั้นเครื่องหมายกลับเป็นครั้งที่สอง:
รวมกับเงื่อนไข x>0 จะได้คำตอบ