✖

สมการเชิงเส้นที่มีพารามิเตอร์

สมการเชิงเส้นอาจมีพารามิเตอร์ ซึ่งมักแทนด้วย p สิ่งที่ต้องทำคือพิจารณาว่าสมการเชิงเส้นมีคำตอบอย่างไรตามค่าของพารามิเตอร์ p

ตัวอย่างนำ

ลองแก้โจทย์ต่อไปนี้ สมมติว่าเขียนนวนิยายเรื่อง “การผจญภัยของช้างน้อยกับนางฟ้าแห่งป่าใหญ่” เสร็จแล้ว และต้องการพิมพ์เป็นหนังสือเพื่อแจกคนรู้จัก โดยมีเงิน 10,000 บาท ราคาพิมพ์เป็นดังนี้ ค่าบริการพื้นฐานเล่มละหนึ่งร้อยบาท และเพิ่มอีกหน้าละหนึ่งบาท นวนิยายเรื่องนี้มี 300 หน้า จะพิมพ์หนังสือได้กี่เล่ม

นี่เป็นโจทย์สมการเชิงเส้นอย่างง่าย สร้างสมการได้ดังนี้ ให้ตัวไม่ทราบค่า x แทนจำนวนหนังสือที่พิมพ์ได้ จะได้สมการ (100 + 300)x = 10,000 นิพจน์ในวงเล็บคือราคาหนังสือหนึ่งเล่ม (100 เป็นค่าบริการพื้นฐาน 300 เป็นค่าหน้า) แก้สมการได้:

(100+300)x=10,000400x=10,000x=10,000400x=25

พิมพ์หนังสือได้ 25 เล่ม แต่ราคาต่อหน้าสูงเกินไป จึงลดเหลือ 0.8 บาท ตอนนี้จะได้หนังสือกี่เล่ม สร้างสมการใหม่ (100 + 300 × 0.8)x = 10,000 แล้วแก้:

(100+300×0.8)x=10,000(100+240)x=10,000340x=10,000x=10,000340x≈29

พิมพ์หนังสือได้ 29 เล่ม แต่พูดตามตรง เมื่อมีจำนวนหน้ามากขนาดนี้ อาจขอส่วนลดค่าหน้าได้อีก เช่น หน้าละ 60 สตางค์ หรือ 0.6 บาท ทำไมจะไม่ได้ แล้วก็คำนวณจำนวนหนังสือที่ได้อีกครั้ง

คงเห็นแล้วว่าเราเปลี่ยนราคาแบบนี้ได้ไม่รู้จบ จะแก้ปัญหานี้อย่างสวยงามได้อย่างไร คำตอบคือใช้พารามิเตอร์ ซึ่งเป็นตัวอักษรอีกตัวหนึ่งที่แทนราคาต่อหน้าของหนังสือ ให้พารามิเตอร์นี้แทนด้วยตัวอักษร p เพื่อจำกัดค่าของพารามิเตอร์ ให้ราคาต่อหน้าอยู่ในช่วง (0, 1] บาท ราคาไม่เป็นศูนย์ เพราะไม่มีใครพิมพ์ให้ฟรี และไม่มีร้านใดคิดแพงกว่าหน้าละหนึ่งบาท สมการจะเป็นอย่างไร

(100+300p)x=10,000

สมการนี้ตรงกับแนวคิดเรื่องราคา หนึ่งร้อยบาทเป็นค่าบริการพื้นฐานซึ่งไม่เปลี่ยน ส่วนค่าพิมพ์ 300 หน้าคำนวณโดยนำราคาต่อหน้า คือพารามิเตอร์ p มาคูณด้วยสามร้อย คำตอบของสมการเป็นอย่างไร ต้องเขียน x ในรูปของพารามิเตอร์:

(100+300p)x=10,000x=10,000100+300p

เพียงเท่านี้ ตอนนี้แค่รู้ราคาต่อหน้าก็คำนวณได้ว่าจะได้หนังสือกี่เล่ม ถ้าราคาต่อหน้าเป็นยี่สิบสตางค์ เมื่อแทน p จะได้:

x=10,000100+300×0.2=10,000100+60=10,000160≈62

จะพิมพ์หนังสือได้ 62 เล่ม ซึ่งถือว่าดีทีเดียว

สมการที่มีพารามิเตอร์ในรูปทั่วไป

สำหรับสมการที่มีพารามิเตอร์ในรูปทั่วไป เราต้องการหาว่าสมการมีคำตอบอย่างไรตามค่าของพารามิเตอร์ ตัวอย่างของสมการลักษณะนี้ เช่น:

(2p+2)x−6=0

ขั้นแรกหาว่าตัวไม่ทราบค่า x จะหายไปจากสมการเมื่อใด ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อสัมประสิทธิ์หน้าตัวไม่ทราบค่าเท่ากับศูนย์ นั่นคือเมื่อ 2p + 2 = 0 แก้สมการนี้จะได้:

2p+2=02p=−2p=−1

ถ้าพารามิเตอร์ p เท่ากับลบหนึ่ง ตัวไม่ทราบค่า x จะหายไปจากสมการ และได้สมการ −6 = 0 ซึ่งไม่มีคำตอบ

ต่อไปคำนวณคำตอบในกรณีที่ p ≠ − 1 คำนวณได้ตามวิธีปกติ เพียงแต่จะไม่ได้คำตอบที่เป็นตัวเลข แต่ได้คำตอบที่ขึ้นกับพารามิเตอร์ p เขียน x ในรูปของพารามิเตอร์:

(2p+2)x−6=0/+6(2p+2)x=6/÷(2p+2)x=62p+2x=3p+1

นี่คือผลลัพธ์สุดท้าย ในกรณีที่ p ≠ − 1 รากของสมการเท่ากับเศษส่วน 3/(p + 1)

สารบัญ: สมการเชิงเส้น, สมการเชิงเส้นที่มีตัวไม่ทราบค่าอยู่ที่ตัวส่วน, สมการเชิงเส้นที่มีค่าสัมบูรณ์, สมการเชิงเส้นที่มีพารามิเตอร์