✖

สมการเชิงเส้นที่มีตัวไม่ทราบค่าอยู่ที่ตัวส่วน

สมการเชิงเส้นที่มีเศษส่วนและมีตัวแปรอยู่ที่ตัวส่วน แก้ได้คล้ายกับสมการเชิงเส้นทั่วไป ขั้นแรกแปลงสมการให้อยู่ในรูปทั่วไป แล้วแก้ตามวิธีปกติ

กรณีที่ตัวส่วนมีเพียง x

สมการแบบนี้ที่ง่ายที่สุดคือกรณีที่ตัวส่วนมีเพียงตัวแปร x ไม่มีอย่างอื่น ตัวอย่างเช่น สมการ:

10x=5

เห็นได้ชัดว่าคำตอบของสมการคือ x = 2 แต่จะแก้อย่างเป็นแบบแผนในกรณีทั่วไปได้อย่างไร ตัวแปรที่ตัวส่วนจัดการได้ไม่สะดวก จึงต้องกำจัดออก คำถามคือจะกำจัด x ที่ตัวส่วนได้อย่างไร

พิจารณาเศษส่วนในรูป

ab

ต้องคูณเศษส่วนด้วยนิพจน์ใดจึงจะกำจัดเศษส่วนได้ นั่นคือให้นิพจน์ไม่อยู่ในรูปผลหารแต่อยู่ในรูปผลคูณ ต้องคูณหนึ่งส่วนสาม (นั่นคือ 1/3) ด้วยจำนวนใดจึงจะได้จำนวนเต็ม คำตอบคือต้องคูณด้วยตัวส่วนของเศษส่วน (หรือพหุคูณของตัวส่วน) ถ้าคูณเศษส่วนด้วยตัวส่วนของเศษส่วนนั้นเอง จะได้เศษส่วน

a⋅bb

ซึ่งตัดตัวส่วนเดิม b ได้ และจะเหลือเพียงค่า a กลับไปที่ตัวอย่างหนึ่งส่วนสาม ถ้าคูณหนึ่งส่วนสามด้วยสาม จะได้อะไร จะได้สามส่วนสาม ซึ่งก็คือหนึ่ง ถ้าคูณหนึ่งส่วนหกด้วยหก จะได้หกส่วนหก ซึ่งก็คือหนึ่ง ถ้าคูณสามส่วนเจ็ดด้วยเจ็ด จะได้ 3 × 7 = 21 คือยี่สิบเอ็ดส่วนเจ็ด ซึ่งก็คือสาม

ดังนั้นเพียงคูณทั้งสมการด้วยตัวแปร x ซึ่งเป็นตัวส่วน ทำเช่นนี้ได้หรือไม่ คำตอบคือได้ แม้ x อาจมีค่าเป็นศูนย์ได้ เพราะเราสมมติว่า x อยู่ในเซตของจำนวนจริง แต่เงื่อนไขของสมการบอกว่า x ≠ 0 เพราะ x อยู่ที่ตัวส่วนของเศษส่วนและหารด้วยศูนย์ไม่ได้ จึงเป็นการแปลงที่ทำให้ได้สมการที่สมมูลกัน

เมื่อคูณสมการด้วยตัวไม่ทราบค่า x จะได้อะไร

10x=5x⋅10x=x⋅510xx=5x

ตอนนี้ทำอะไรได้ เราตัดทอน x ในเศษส่วนได้ จากเศษส่วน 10x/x จะเหลือเพียง 10: 10 = 5x ถึงตอนนี้ก็แก้เป็นสมการเชิงเส้นทั่วไปได้แล้ว คำตอบคือ x = 2

วิธีนี้มีความหมายที่เข้าใจได้โดยสัญชาตญาณหรือไม่ มี พิจารณาสมการในรูป:

x2=10

สมการเชิงเส้นนี้บอกอะไร บอกว่าครึ่งหนึ่งของ x เท่ากับสิบ ดังนั้นสองครึ่งของ x ต้องเท่ากับยี่สิบ และสองครึ่งของ x ก็คือ x เต็มหนึ่งตัว

นิพจน์ที่ซับซ้อนขึ้นที่ตัวส่วน

ตัวส่วนอาจเป็นนิพจน์ที่ซับซ้อนกว่า x เพียงตัวเดียว จงแก้สมการ:

5x+2=10

จะแก้สมการนี้อย่างไร จะกำจัดเศษส่วนได้อย่างไร ในหัวข้อก่อนหน้า เราคูณสมการด้วยตัวส่วนเพื่อกำจัดเศษส่วน ในกรณีนี้ก็ทำเหมือนกันทุกประการ ถ้าคูณสมการด้วยนิพจน์ x + 2 นิพจน์ x + 2 จะไปอยู่ที่ตัวเศษ แล้วตัดทอนได้ ลงมือคูณ:

5x+2=10/⋅(x+2)(x+2)⋅5x+2=(x+2)⋅10(x+2)⋅5x+2=10⋅(x+2)/ตัดทอน (x+2)5=10⋅(x+2)

ตอนนี้เศษส่วนหายไปแล้ว ที่เหลือคือกระจายวงเล็บและคำนวณคำตอบ

−10x−15=0x=−32

สมการที่มีเศษส่วนหลายตัว

สถานการณ์จะซับซ้อนขึ้นมากถ้าสมการมีเศษส่วนหลายตัวและมีนิพจน์ที่ตัวส่วนหลายนิพจน์ ตัวอย่างเช่น:

5x+2=4x+3

จะแก้สมการนี้อย่างไร มีเศษส่วนสองตัวที่มีตัวส่วนต่างกัน และทั้งสองมีตัวแปร x วิธีแก้คือคูณสมการด้วยตัวส่วนทั้งสอง จะคูณทีละตัวหรือคูณพร้อมกันก็ได้ ถ้าคูณทีละตัว การคำนวณจะเป็นดังนี้ เริ่มจากคูณด้วย (x + 2)

5x+2=4x+3/⋅(x+2)5(x+2)x+2=4(x+2)x+35=4(x+2)x+3

จากนั้นคูณสมการด้วยตัวส่วนที่สอง (x + 3):

5=4(x+2)x+3/⋅(x+3)5(x+3)=4(x+2)(x+3)x+35(x+3)=4(x+2)

ที่เหลือคือกระจายวงเล็บและคำนวณคำตอบ:

5x+15=4x+8x=−7

อีกวิธีหนึ่งคือคูณสมการด้วยตัวส่วนทั้งสองพร้อมกัน นั่นคือตั้งแต่ต้นคูณสมการด้วยนิพจน์ (x + 2)(x + 3) จะได้:

5x+2=4x+3/⋅(x+2)(x+3)5(x+2)(x+3)x+2=4(x+2)(x+3)x+35(x+3)=4(x+2)

ทำเช่นนี้ได้ เพราะการคูณสมการด้วยนิพจน์ a แล้วคูณด้วยนิพจน์ b ก็เหมือนกับการคูณสมการด้วยนิพจน์ a · b

สารบัญ: สมการเชิงเส้น, สมการเชิงเส้นที่มีตัวไม่ทราบค่าอยู่ที่ตัวส่วน, สมการเชิงเส้นที่มีค่าสัมบูรณ์, สมการเชิงเส้นที่มีพารามิเตอร์