✖

สมการเชิงเส้นที่มีค่าสัมบูรณ์

ค่าสัมบูรณ์เป็นฟังก์ชันที่ไม่เปลี่ยนจำนวนที่ไม่เป็นลบ และเปลี่ยนจำนวนลบให้เป็นจำนวนบวก ค่าสัมบูรณ์อาจปรากฏในการแก้สมการเชิงเส้นได้

ทบทวน

ทบทวนวิธีคำนวณและเขียนค่าสัมบูรณ์ นิพจน์ในค่าสัมบูรณ์เขียนด้วยเส้นตั้งดังนี้ |a| อ่านว่า “ค่าสัมบูรณ์ของ a” ค่าสัมบูรณ์ของจำนวนที่ไม่เป็นลบคือจำนวนนั้นเอง ตัวอย่างเช่น |3| = 3, |64| = 64, |π| = π แต่ค่าสัมบูรณ์ของจำนวนลบเป็นจำนวนบวก: |−7|=7,|−π|=π,|−12|=12 ค่าสัมบูรณ์ของศูนย์คือศูนย์

ตัวอย่างอย่างง่าย

ตัวอย่างของสมการเชิงเส้นอย่างง่ายที่มีค่าสัมบูรณ์ คือสมการ |x| = 3 คำถามคือ ค่าสัมบูรณ์จะให้ผลลัพธ์เป็นสามเมื่อใด มี x สองค่า ค่าหนึ่งเป็นบวกและอีกค่าหนึ่งเป็นลบ สมการจึงมีสองคำตอบ คำตอบแรกคือ x1 = 3 เพราะ |3| = 3 คำตอบที่สองคือ x2 = −3 เพราะ |−3| = 3

ลองปรับสมการให้ยากขึ้น |2x + 1| = 5 ตอนนี้ภายในค่าสัมบูรณ์เป็นนิพจน์ที่ซับซ้อนขึ้น แต่ทำได้เหมือนกับเมื่อสักครู่ทุกประการ จำนวนใดบ้างที่มีค่าสัมบูรณ์เท่ากับห้า คำตอบคือ 5 และ −5 อีกเช่นกัน สรุปได้ว่าอะไร สรุปได้ว่านิพจน์ภายในค่าสัมบูรณ์ คือ 2x + 1 ต้องเท่ากับห้าหรือลบห้า สมการจึงจะมีคำตอบ ดังนั้นแก้สมการ 2x + 1 = 5 และ 2x + 1 = −5 ซึ่งแก้ได้เหมือนสมการเชิงเส้นทั่วไป จะได้:

2x+1=52x=4x=2

และคำตอบที่สอง:

2x+1=−52x=−6x=−3

ได้สองคำตอบ คือ x1 = 2 และ x2 = −3 ลองแทนในสมการเดิม เมื่อ x = 2 จะได้ |2 × 2 + 1| = |4 + 1| = |5| = 5 และเมื่อ x = −3 จะได้ |2 × (−3) + 1| = |−6 + 1| = |−5| = 5

การถอดเครื่องหมายค่าสัมบูรณ์

วิธีข้างต้นใช้ได้ยากเมื่อสมการซับซ้อนขึ้น เช่น สมการต่อไปนี้:

|4x+2|+|x−1|=6

สมการนี้มีนิพจน์ในค่าสัมบูรณ์สองนิพจน์ จึงต้องใช้วิธีอื่น ก่อนอื่นพิจารณาตัวอย่างที่ง่ายกว่าเล็กน้อย ถ้า x อยู่ในช่วง (2, ∞) นิพจน์ |x − 2| จะเป็นอย่างไร นิพจน์ในค่าสัมบูรณ์จะเป็นบวกเสมอ ถ้าแทนสาม จะได้ 3 − 2 = 1 ถ้าแทนสิบ จะได้ 10 − 2 = 8 เป็นต้น สำหรับจำนวนใดก็ตามในช่วงนี้ นิพจน์ในค่าสัมบูรณ์เป็นบวก แล้วค่าสัมบูรณ์จะเปลี่ยนค่านั้นอย่างไร ไม่เปลี่ยนเลย นี่เป็นข้อสังเกตที่สำคัญ ถ้านิพจน์ในค่าสัมบูรณ์เป็นบวกเสมอ ก็ถอดเครื่องหมายค่าสัมบูรณ์ออกได้ เพราะไม่จำเป็น ถ้า x อยู่ในช่วง (2, ∞) จะได้ |x − 2| = x − 2 (นั่นคือถอดเครื่องหมายค่าสัมบูรณ์ออกแล้ว)

ต่อไปเป็นตัวอย่างกลับกัน ถ้า x อยู่ในช่วง (−∞, 2) นิพจน์ในค่าสัมบูรณ์ คือนิพจน์ x − 2 จะมีค่าอย่างไร จะเป็นลบเสมอ ลองแทนหนึ่ง: 1 − 2 = −1 หรือแทนศูนย์: 0 − 2 = −2 ค่าสัมบูรณ์จะทำอะไรกับค่านี้ จะเปลี่ยนให้เป็นบวก คือเปลี่ยนเครื่องหมาย การเปลี่ยนเครื่องหมายทำได้โดยคูณด้วยลบหนึ่ง เพราะ 5 × (−1) = −5 และ −7 × (−1) = 7 และ −15 × (−1) = 15

ดังนั้นถ้า x อยู่ในช่วง (−∞, 2) นิพจน์ในค่าสัมบูรณ์จะเป็นลบเสมอ ค่าสัมบูรณ์จึงเปลี่ยนเครื่องหมายของนิพจน์ คือคูณด้วย −1 เขียนได้ว่า สำหรับ x ใน (−∞, 2) จะได้ |x − 2| = −(x − 2) ลองแทนศูนย์ แทนในนิพจน์ที่มีค่าสัมบูรณ์ก่อน: |0 − 2| = |−2| = 2 แล้วแทนในข้างขวา: −(0 − 2) = −(−2) = 2

จะเห็นว่าช่วงลักษณะนี้ช่วยให้แยกนิพจน์ที่มีค่าสัมบูรณ์เป็นนิพจน์สองนิพจน์ที่แก้แยกกันได้อย่างอิสระ ซึ่งสะดวกมาก คำถามที่เหลือคือ จะหาช่วงเหล่านี้ได้อย่างไร

วิธีแบ่งช่วง

นิพจน์ x − 2 เปลี่ยนเครื่องหมายเมื่อใด จากหัวข้อก่อนหน้า เราทราบว่าในช่วง (−∞, 2) ทั้งช่วงนิพจน์เป็นลบ และในช่วง (2, ∞) ทั้งช่วงนิพจน์เป็นบวก แล้วที่ x = 2 เป็นอย่างไร เมื่อแทนค่าจะพบว่า 2 − 2 = 0 เป็นศูนย์ ซึ่งไม่ใช่เรื่องบังเอิญ เหตุผลเห็นได้ชัดที่สุดจากกราฟของฟังก์ชันเชิงเส้น:

กราฟของฟังก์ชัน y=x-2 ที่ x=2 เส้นตรงผ่านจากส่วนที่เป็นลบไปยังส่วนที่เป็นบวก

กราฟของฟังก์ชันเชิงเส้นเป็นเส้นตรง ซึ่งตัดแกน X ได้เพียงครั้งเดียว และเมื่อตัดแกน X แล้วจะเปลี่ยนเครื่องหมาย ดังนั้นถ้าฟังก์ชันเชิงเส้นตัดแกน X ที่จุด a ฟังก์ชันจะมีเครื่องหมายในช่วง (−∞, a) ต่างจากในช่วง (a, ∞)

ดังนั้นถ้าต้องการหาช่วงที่ฟังก์ชันเชิงเส้นเป็นบวกและช่วงที่เป็นลบ เพียงหาค่าศูนย์ของฟังก์ชัน คือค่า x0 ที่ทำให้ฟังก์ชันเชิงเส้น f มีค่าของฟังก์ชันเป็นศูนย์: f(x0) = 0 ดังนั้นถ้าต้องการหาช่วงที่นิพจน์ x − 2 เป็นบวก ขั้นแรกให้แก้สมการ x − 2 = 0 ได้คำตอบ x = 2 แล้วสร้างช่วง (−∞, 2) และ (2, ∞) จากนั้นแก้สมการในแต่ละช่วงโดยถอดเครื่องหมายค่าสัมบูรณ์ออกแล้ว

กลับไปที่ตัวอย่าง

หลายบรรทัดก่อนหน้านี้ เราได้กำหนดตัวอย่าง:

|4x+2|+|x−1|=6

จะแก้อย่างไร ขั้นแรกหาค่าที่ทำให้นิพจน์ในเครื่องหมายค่าสัมบูรณ์แต่ละนิพจน์เป็นศูนย์ คือสำหรับนิพจน์ 4x + 2 และ x − 1 นิพจน์ 4x + 2 เป็นศูนย์เมื่อ x=−12 และนิพจน์ x − 1 เป็นศูนย์เมื่อ x = 1 เนื่องจากมีสองค่า จึงมีทั้งหมดสามช่วง แต่ละค่าแบ่งช่วง (−∞, ∞) ออก ดังนั้นได้ช่วง (−∞,−12) [−12,1] และ (1, ∞) เราเลือกช่วงให้ครอบคลุมช่วง (−∞, ∞) ทั้งหมดเสมอ

ขั้นต่อไปต้องหาว่าในแต่ละช่วงนิพจน์เป็นบวกหรือลบ โดยใช้ตาราง:

x(−∞,−12)[−12,1](1,∞)4x+2−++x−1−−+

เครื่องหมายลบ − หมายความว่านิพจน์เป็นลบในช่วงนั้น เครื่องหมายบวก + หมายความว่าเป็นบวก หาได้อย่างไร เราแทนจำนวนใดก็ได้ในช่วงนั้น เช่น ในช่วงกลางแทนศูนย์ได้ ซึ่งคำนวณง่ายที่สุด สำหรับนิพจน์ 4x + 2 จะได้ 4 × 0 + 2 = 2 และสำหรับ x − 1 จะได้ 0 − 1 = −1

ข้อแนะนำ: ถ้านิพจน์เป็นลบในช่วงแรกและเป็นบวกในช่วงถัดไป ในช่วงอื่น ๆ ที่ตามมานิพจน์จะเป็นบวกด้วย เพราะฟังก์ชันเชิงเส้นเปลี่ยนเครื่องหมายสองครั้งไม่ได้ ดูกราฟของฟังก์ชันเชิงเส้นในรูปข้างบน

ตอนนี้เราทราบแล้วว่าในช่วงใดนิพจน์ใดเป็นบวกหรือลบ การคำนวณต่อไปจึงต้องแบ่งเป็นสามขั้น โดยแก้แยกกันในแต่ละช่วง

ช่วงที่หนึ่ง คือ x อยู่ใน (−∞,−12) ในช่วงนี้นิพจน์ทั้งสองเป็นลบ ดังนั้นเมื่อถอดเครื่องหมายค่าสัมบูรณ์ ต้องเปลี่ยนเครื่องหมายของทั้งสองนิพจน์ ในช่วงนี้จึงแก้สมการ:

−(4x+2)−(x−1)=6

แก้สมการนี้ด้วยการแปลงที่ทำให้ได้สมการที่สมมูลกันได้ง่าย ๆ:

−(4x+2)−(x−1)=6−4x−2−x+1=6−5x−1=6−5x=7x=−75

ข้อควรระวัง ต้องตรวจว่าคำตอบอยู่ในช่วงที่กำลังพิจารณาหรือไม่ เพราะตอนนี้เราสมมติว่า x อยู่ในช่วง (−∞,−12) ถ้าได้คำตอบที่ไม่อยู่ในช่วงนั้นก็ใช้ไม่ได้ ลบเจ็ดส่วนห้าอยู่ในช่วง (−∞,−12) จึงเป็นคำตอบของสมการ

ช่วงที่สอง คือ x อยู่ใน [−12,1] ในช่วงนี้นิพจน์ 4x + 2 เป็นบวก และนิพจน์ x − 1 ยังเป็นลบ จึงแก้สมการ

4x+2−(x−1)=6

แปลงอย่างง่าย ๆ อีกครั้ง:

4x+2−(x−1)=64x+2−x+1=63x+3=63x=3x=1

คำตอบอยู่ในช่วงที่กำลังพิจารณาหรือไม่ อยู่ จึงได้คำตอบของสมการเชิงเส้นอีกหนึ่งคำตอบ

ช่วงที่สาม คือช่วง (1, ∞) ในช่วงนี้นิพจน์ทั้งสองเป็นบวก จึงถอดเครื่องหมายค่าสัมบูรณ์ได้โดยไม่ต้องเปลี่ยนอะไร จึงแก้สมการ:

4x+2+x−1=6

แก้สมการนี้ได้ง่าย:

4x+2+x−1=65x+1=65x=5x=1

ได้ผลลัพธ์อีกหนึ่งค่า ซึ่งเหมือนกับในช่วงก่อนหน้า แต่ผลลัพธ์นี้เป็นคำตอบสำหรับช่วงที่กำลังพิจารณาหรือไม่ ไม่เป็น เพราะเรากำลังพิจารณาช่วงเปิด (1, ∞) ซึ่งไม่รวมหนึ่ง ดังนั้นผลลัพธ์ที่ได้ในขั้นที่สามนี้นับเป็นคำตอบไม่ได้

สมการเชิงเส้นที่มีค่าสัมบูรณ์นี้มีสองคำตอบ เซตคำตอบคือ K={−75,1}

การแก้สมการด้วยกราฟ

สมการนี้แก้ด้วยกราฟได้เช่นเดียวกับสมการเชิงเส้นทั่วไป ข้างซ้ายเป็นฟังก์ชัน f(x) = |4x + 2|+|x − 1| และข้างขวาเป็น g(x) = 6 เมื่อเขียนกราฟทั้งสอง จะตัดกันที่สองจุด พิกัด x ของจุดทั้งสองคือคำตอบของสมการ

กราฟของฟังก์ชัน f(x)=|4x+2|+|x-1| และ g(x)=6

ดังนั้นเซตคำตอบ K ประกอบด้วยสมาชิก K={−75,1}

สารบัญ: สมการเชิงเส้น, สมการเชิงเส้นที่มีตัวไม่ทราบค่าอยู่ที่ตัวส่วน, สมการเชิงเส้นที่มีค่าสัมบูรณ์, สมการเชิงเส้นที่มีพารามิเตอร์