✖

รูปเชิงขั้วของจำนวนเชิงซ้อน

จำนวนเชิงซ้อนในรูป a + bi ไม่ได้สะดวกเสมอไป จึงมีการนิยามรูปเชิงขั้วของจำนวนเชิงซ้อนขึ้นอีกรูปหนึ่ง

บอกตำแหน่งของจุดในระนาบได้อย่างไร

เรารู้ว่าในการแทนจำนวนเชิงซ้อนในระนาบเชิงซ้อน จำนวนเชิงซ้อน z = x + yi แทนจุดในระนาบเชิงซ้อน จุดนี้มีพิกัด (x, y) นอกจากการบอกพิกัด (x, y) แล้ว ยังมีวิธีใดอีกที่ใช้บอกตำแหน่งของจุด z ได้

เราคำนวณได้ว่าส่วนของเส้นตรงที่เชื่อมจุด z กับจุดกำเนิดทำมุมเท่าใดกับแกน X (หรือกับแกน X ทางบวก) เมื่อรู้มุมนี้ ก็รู้ว่าจุด z อยู่ในทิศทางใดจากจุดกำเนิด แต่ถ้าจะรู้ตำแหน่งที่แน่นอน ต้องรู้ระยะห่างจากจุดกำเนิดด้วย เมื่อมีข้อมูลสองอย่างนี้ ก็บอกตำแหน่งของจุด z ในระนาบเชิงซ้อนได้อย่างแน่นอน

รูปเชิงขั้ว

รูปต่อไปนี้สรุปสิ่งที่ต้องรู้ทั้งหมดเพื่อเขียนจำนวนเชิงซ้อนในรูปเชิงขั้ว:

สิ่งที่ต้องรู้เพื่อหารูปเชิงขั้วของจำนวนเชิงซ้อน

จากรูป ต้องรู้ความยาวของส่วนของเส้นตรงจากจุด z ถึงจุดกำเนิด ซึ่งเท่ากับค่าสัมบูรณ์ของ z และเรารู้วิธีคำนวณแล้ว นอกจากนี้ต้องรู้มุม φ ด้วย รูปเชิงขั้วของจำนวนเชิงซ้อนเป็นดังนี้

z=|z|(cos⁡φ+isin⁡φ)

จะหามุม φ ได้อย่างไร ใช้ฟังก์ชันตรีโกณมิติ ในรูปมีรูปสามเหลี่ยมมุมฉาก และรู้ความยาวของด้านตรงข้ามมุมฉาก ซึ่งคือค่าสัมบูรณ์ของ z ในรูปเชิงขั้วมีทั้งไซน์และโคไซน์ จึงต้องเขียนมุม φ ด้วยฟังก์ชันทั้งสอง จากสมบัติของฟังก์ชันตรีโกณมิติจะได้ว่า

sin⁡φ=y|z|cos⁡φ=x|z|

จากสูตรเหล่านี้หามุม φ ได้ ต้องหามุมนี้ เพราะรูปเชิงขั้วเขียนด้วยไซน์และโคไซน์ของมุมนี้

ตัวอย่าง

จงเขียนจำนวนเชิงซ้อน z=3+i ซึ่งอยู่ในรูป a + bi ให้อยู่ในรูปเชิงขั้ว ขั้นแรกคำนวณค่าสัมบูรณ์ของ z ได้ดังนี้

|z|=3+1=2

จะได้ว่า

sin⁡φ=12cos⁡φ=32

ตอนนี้จะใช้เครื่องคิดเลขคำนวณ arcsin และ arccos ก็ได้ หรือใช้ตารางค่าของฟังก์ชันตรีโกณมิติของมุมพื้นฐานก็ได้ ค่าทั้งสองที่ได้เป็นค่าในตาราง ครั้งนี้จึงไม่ต้องใช้เครื่องคิดเลข

ถ้า sin⁡φ=12 มุม φ จะเท่ากับ π/6 หรือ 5π/6 ถ้า cos⁡φ=32 มุม φ จะเท่ากับ π/6 หรือ 11π/6 มุมที่อยู่ในทั้งสองกรณีคือ π/6 เมื่อใช้มุมนี้จะได้ค่าตามที่เขียนไว้ในสมการก่อนหน้า

การคูณและการหาร

จำนวนเชิงซ้อนในรูปเชิงขั้วนำมาคูณหรือหารกันได้แน่นอน จากสูตรผลบวกและผลต่างของมุม หาสูตรของผลคูณและผลหารของจำนวนเชิงซ้อนสองจำนวนได้ ให้จำนวนเชิงซ้อนสองจำนวน z1 และ z2:

z1=|z1|(cos⁡φ1+isin⁡φ1)z2=|z2|(cos⁡φ2+isin⁡φ2)

สูตรเป็นดังนี้:

z1⋅z2=|z1|⋅|z2|[cos⁡(φ1+φ2)+isin⁡(φ1+φ2)]z1z2=|z1||z2|[cos⁡(φ1−φ2)+isin⁡(φ1−φ2)]

สารบัญ: จำนวนเชิงซ้อน, การแทนจำนวนเชิงซ้อนในระนาบเชิงซ้อน, รูปเชิงขั้วของจำนวนเชิงซ้อน