ดิสคริมิแนนต์
ดิสคริมิแนนต์คือพหุนามที่ใช้คำนวณคำตอบของสมการกำลังสองทั่วไป หรือใช้บอกว่าสมการมีคำตอบหรือไม่และมีกี่คำตอบ
สูตรและความสัมพันธ์พื้นฐาน
ก่อนอื่นทบทวนรูปทั่วไปของสมการกำลังสอง:
เมื่อ a b และ c เป็นจำนวนจริง ดิสคริมิแนนต์ซึ่งแทนด้วย D คำนวณได้ดังนี้:
ตัวอย่าง: กำหนดสมการกำลังสอง 3x2 + 5x − 7 = 0 สำหรับสมการนี้ a = 3, b = 5, c = −7 คำนวณดิสคริมิแนนต์ได้ดังนี้:
ดังนั้นผลลัพธ์คือ 109 จำนวนนี้บอกอะไร ถ้าดิสคริมิแนนต์…
- เป็นบวก สมการมีรากเป็นจำนวนจริงสองรากที่แตกต่างกัน
- เป็นศูนย์ สมการมีรากเป็นจำนวนจริงสองรากที่เท่ากัน (รากซ้ำ)
- เป็นลบ สมการไม่มีคำตอบในเซตของจำนวนจริง แต่มีคำตอบในเซตของจำนวนเชิงซ้อน
การคำนวณรากของสมการกำลังสอง
ดิสคริมิแนนต์ใช้คำนวณรากของสมการกำลังสองได้โดยตรง สูตรสำหรับคำนวณรากเป็นดังนี้:
เมื่อ D เป็นดิสคริมิแนนต์ เมื่อเขียนดิสคริมิแนนต์แบบเต็ม สูตรทั้งหมดเป็นดังนี้:
ลองใช้สูตรนี้คำนวณรากของสมการกำลังสอง x2 + 7x + 12 = 0 ขั้นแรกคำนวณดิสคริมิแนนต์:
ดิสคริมิแนนต์เป็นบวก สมการจึงมีรากเป็นจำนวนจริงสองรากที่แตกต่างกัน คำนวณรากแรก ครั้งแรกบวกด้วยรากที่สองของดิสคริมิแนนต์ ครั้งที่สองลบด้วยรากที่สองนั้น:
รากแรกคือ −3 รากที่สองคำนวณโดยลบด้วยรากที่สอง:
ตอนนี้ได้รากของสมการทั้งสองแล้ว คือ x1 = −3 และ x2 = −4
การใช้วิธีนี้ให้ได้ จำเป็นต้องระบุค่า a b และ c ให้ถูกต้อง วิธีระบุอย่างถูกต้องอธิบายไว้ในบทความแรกเรื่องสมการกำลังสอง
แล้วคำตอบนี้มีความหมายเชิงกราฟอย่างไร ถ้าเขียนกราฟของฟังก์ชันข้างซ้ายของสมการ จะพบว่ากราฟของฟังก์ชันกำลังสองนี้ตัดแกน X สองจุด คือที่จุด x1 = −3 และ x2 = −4
ดิสคริมิแนนต์เป็นศูนย์
ถ้าดิสคริมิแนนต์เป็นศูนย์ หมายความว่าสมการมีคำตอบ แต่มีเพียงคำตอบเดียว หรือกล่าวอีกอย่างว่ามีสองคำตอบที่เท่ากัน ตัวอย่าง: จงแก้สมการ x2 − 10x + 25 = 0 คำนวณดิสคริมิแนนต์:
คำนวณรากด้วยสูตรเหมือนในหัวข้อก่อนหน้า แต่เนื่องจากดิสคริมิแนนต์เป็นศูนย์ พจน์บวก/ลบรากที่สองของ D จะหายไปจากสูตร เพราะเป็นการบวก/ลบด้วยศูนย์
ได้รากซ้ำหนึ่งราก คือ x = 5 ความหมายเชิงกราฟคือ กราฟของฟังก์ชันนี้สัมผัสแกน X เพียงจุดเดียว ที่จุดยอดของกราฟ
ดิสคริมิแนนต์เป็นลบ
ถ้าดิสคริมิแนนต์เป็นลบ สมการกำลังสองจะไม่มีคำตอบในเซตของจำนวนจริง เราแก้สมการในเซตของจำนวนเชิงซ้อนได้ แต่จะกล่าวถึงในบทความถัดไป ตัวอย่างเช่น ลองแก้สมการกำลังสอง x2 + x + 1 = 0 ดิสคริมิแนนต์คือ:
ดังนั้นสมการกำลังสองนี้ไม่มีคำตอบในเซตของจำนวนจริง ลองตรวจดูได้ พหุนาม x2 + x + 1 เป็นบวกสำหรับจำนวนจริงทุกจำนวน เช่น ถ้าแทน x ด้วยหนึ่ง จะได้ 1 + 1 + 1 = 3 ถ้า x = −1 จะได้ 1 − 1 + 1 = 1 ถ้า x = 0 จะได้ 0 + 0 + 1 = 1 และในทำนองเดียวกันสำหรับจำนวนอื่น ๆ ดูกราฟของฟังก์ชัน y = x2 + x + 1 ได้เช่นกัน ซึ่งไม่ตัดแกน X เลย
ผลบวกและผลคูณของราก
เราทราบแล้วว่าจะคำนวณคำตอบของสมการกำลังสองได้อย่างไร แต่คำตอบทั้งสองมีความสัมพันธ์กันอย่างไร ลองนำคำตอบ x1 และ x2 มาบวกกัน:
ถ้านำรากของสมการกำลังสอง ax2 + bx + c = 0 มาบวกกัน จะได้ผลหาร −b/a แล้วถ้านำรากมาคูณกันจะเป็นอย่างไร
ดังนั้นถ้านำรากมาคูณกัน จะได้จำนวน c/a ความสัมพันธ์ทั้งสองนี้คือสูตรผลบวกและผลคูณของราก (สูตรของวิเยต) เขียนรวมกันอีกครั้งได้ดังนี้:
สังเกตว่าตัวส่วนของเศษส่วนเป็นนิพจน์ a เสมอ กรณีพิเศษคือสมการกำลังสองที่ a = 1 ในกรณีนี้เขียนสูตรผลบวกและผลคูณของรากได้ดังนี้:
ความสัมพันธ์นี้ช่วยในการหาคำตอบของสมการกำลังสองได้ แทนที่จะคำนวณดิสคริมิแนนต์ซึ่งยุ่งยาก เราลองหาจำนวน x1 และ x2 ที่ทำให้ความสัมพันธ์ข้างต้นเป็นจริง ตัวอย่าง: จงหาคำตอบของสมการ x2 + 8x + 15 = 0 ในที่นี้ a = 1 จึงใช้สูตรผลบวกและผลคูณของรากแบบง่ายได้ เราหาจำนวน x1 และ x2 ที่ทำให้:
ถ้าพิจารณาเฉพาะจำนวนเต็ม จะมีทั้งหมดสี่แบบที่ผลคูณได้ 15:
ตอนนี้ต้องการให้ผลบวกของจำนวนข้างซ้ายเท่ากับ −8 มีเพียงคู่เดียวที่ให้ผลบวกนี้ คือ −3 และ −5 จำนวนทั้งสองจึงเป็นคำตอบของสมการกำลังสอง ลองแทนในสมการ ต้องได้ศูนย์:
ถูกต้อง ถ้าทราบรากของสมการ ก็เขียนสมการในรูปที่อ่านง่ายขึ้นได้ ถ้า x1 และ x2 เป็นรากของสมการ ax2 + bx + c = 0 และ a = 1 จะเขียนสมการใหม่ในรูป
ดังนั้นเขียนสมการข้างต้นใหม่ได้ในรูป:
สารบัญ: สมการกำลังสอง, ดิสคริมิแนนต์, สมการกำลังสองที่มีพารามิเตอร์, สมการกำลังสองในเซตของจำนวนเชิงซ้อน