Cách tính thuế GTGT

Thuế GTGT, tức thuế giá trị gia tăng (còn gọi là VAT), nằm trong giá của hầu hết mọi thứ ta mua. Khi ta thanh toán, người bán thu khoản thuế này và nộp cho nhà nước. Ở Việt Nam, mức thuế suất phổ biến là 10%, ngoài ra có mức ưu đãi 5%. Mức 5% áp dụng chẳng hạn cho nước sạch, thuốc chữa bệnh hay thiết bị y tế. Còn bữa ăn ở nhà hàng, tiền điện hay sửa xe máy thì chịu mức 10%.

Điều quan trọng là thuế GTGT được tính từ đâu: luôn tính từ giá chưa có thuế. Ngoài ra đây chỉ là một phép tính thông thường với phần trăm.

Giá đã có thuế GTGT

Giả sử ta muốn mua một chiếc xe đạp giá 5.000.000 đồng chưa có thuế GTGT. Ở cửa hàng ta sẽ phải trả bao nhiêu? Lấy giá chưa thuế cộng thêm 10% của nó. Trước hết tính riêng tiền thuế:

$$\frac{10}{100}\cdot 5.000.000=500.000$$

Cộng tiền thuế vào giá chưa thuế:

$$5.000.000+500.000=5.500.000$$

Chiếc xe đạp có giá 5.500.000 đồng, trong đó 500.000 đồng nộp cho nhà nước.

Cũng có thể tính gọn trong một bước. Giá chưa thuế ứng với 100%, cộng thêm 10%, vậy ta trả 100% + 10% = 110% giá chưa thuế. Mà 110% của một số bất kì thì tính rất đơn giản: nhân số đó với 1,1:

$$5.000.000\cdot 1,1=5.500.000$$

Vậy tổng quát

$$\text{giá đã có thuế}=\text{giá chưa thuế}\cdot 1,1$$

còn với mức thuế suất 5%, thay cho 1,1 ta nhân với 1,05.

Giá chưa có thuế GTGT

Bây giờ làm ngược lại. Trên nhãn ghi giá 5.500.000 đồng đã có thuế GTGT, và ta muốn biết trong đó giá chưa thuế là bao nhiêu. Rất dễ bị cám dỗ: cứ trừ đi 10%, tức là lấy 90% giá. Hãy thử xem:

$$5.500.000\cdot 0,9=4.950.000$$

Kết quả là 4.950.000 đồng, nhưng ta biết chiếc xe đạp giá 5.000.000 đồng chưa thuế. Có bẫy rồi.

Sai lầm nằm ở chỗ 10% được tính từ giá chưa thuế, không phải từ giá đã có thuế. Giá đã có thuế cao hơn, nên 10% của nó cũng lớn hơn số tiền thuế đã cộng vào giá:

Ở thanh trên ta thấy giá chưa thuế (màu xanh lam) và tiền thuế được cộng thêm (màu đỏ). Thanh dưới dài bằng thanh trên và biểu thị giá đã có thuế, nhưng lần này ta coi nó là cả tổng thể, tức là 100%. Phần 10% màu cam của nó dài hơn phần thuế màu đỏ, nên ta đã trừ đi quá nhiều.

Cách làm đúng ngược với cách tính giá đã có thuế. Giá đã có thuế bằng 110% giá chưa thuế, vì vậy thay cho phép nhân, ta chia nó cho 1,1:

$$5.500.000:1,1=5.000.000$$

Tổng quát:

$$\text{giá chưa thuế}=\frac{\text{giá đã có thuế}}{1,1}$$

Tiền thuế nằm trong giá được tính bằng phép trừ:

$$5.500.000-5.000.000=500.000$$

Để ý thêm một điều: 500.000 đồng chỉ chiếm khoảng 9,09% giá đã có thuế. Thuế suất là 10%, nhưng trong số tiền bạn trả, thuế chiếm phần nhỏ hơn thế.

Ví dụ với thuế suất 5%

Ta đi mua thuốc và trả 315.000 đồng. Thuốc chữa bệnh chịu thuế suất 5%. Hỏi số thuốc đó giá bao nhiêu khi chưa có thuế, và trong đó tiền thuế là bao nhiêu?

Số tiền 315.000 đồng đã trả ứng với 105% giá chưa thuế, vì vậy ta chia nó cho 1,05:

$$315.000:1,05=300.000$$

Giá chưa thuế là 300.000 đồng. Tiền thuế là hiệu của hai giá:

$$315.000-300.000=15.000$$

Trong lần mua này, 15.000 đồng thuộc về nhà nước. Thử lại: 5% của 300.000 là 0,05 · 300.000 = 15.000. Đúng.

Máy tính

Bạn cũng có thể tính giá chưa thuế ngay tại đây. Nhập giá đã có thuế và thuế suất, tức là 10 hoặc 5.

Xem thêm

• Phần trăm
• Phần nghìn
• Quy tắc tam suất