เงินเฟ้อ
เงินเฟ้อคือการที่ราคาสินค้าสูงขึ้น เมื่อเงินเฟ้อ 3% ของที่วันนี้ราคา 100 บาท ในอีกหนึ่งปีจะราคา 103 บาท เงินที่เก็บไว้ในลิ้นชักจึงเสียมูลค่า แม้จำนวนเงินจะเท่าเดิม ธนาคารแห่งประเทศไทยตั้งเป้าให้เงินเฟ้ออยู่ระหว่าง 1–3% ต่อปี แต่ในปี 2022 ราคาสินค้าพุ่งขึ้น 6.1%
ราคาสูงขึ้นอย่างไร
เงินเฟ้อคำนวณคล้ายกับดอกเบี้ยทบต้น ทุกปีราคาจะสูงขึ้น i เปอร์เซ็นต์ของราคาเมื่อปีที่แล้ว ดังนั้นทุกครั้งเราจะคูณด้วย
ของที่วันนี้ราคา 1,000 บาท เมื่อเงินเฟ้อ 3% ในอีกหนึ่งปีจะราคา
บาท และในอีกสองปีจะราคา 1,030 × 1.03 = 1,060.9 บาท ในสิบปีต้องคูณด้วย 1.03 ทั้งหมดสิบครั้ง ซึ่งเขียนสั้น ๆ ได้ด้วยเลขยกกำลัง:
ดังนั้นของชิ้นเดียวกันนี้ในอีกสิบปีจะราคาประมาณ 1,344 บาท เราอาจคิดง่าย ๆ ว่า “10 ปี คูณ 3% เท่ากับ 30%” แต่ราคาแพงขึ้น 34% เพราะทุกปี 3% คิดจากราคาที่สูงกว่าปีก่อน
เงินจะมีมูลค่าเท่าใด
ลองมองจากอีกด้านหนึ่ง สมมติว่ามีเงิน 100,000 บาทเก็บไว้ในลิ้นชัก และอยากรู้ว่าในอีกสิบปีเงินนี้จะซื้อของได้เท่ากับเงินในปัจจุบันเท่าใด ตลอดช่วงเวลานั้นราคาจะคูณขึ้นเป็น 1.0310 เท่า จึงต้องนำจำนวนนี้ไปหารเงิน:
เงิน 100,000 บาทของเราในอีกสิบปีจะมีอำนาจซื้อเท่ากับเงิน 74,409 บาทในปัจจุบัน สำหรับเงินจำนวน c ใด ๆ เงินเฟ้อ i เปอร์เซ็นต์ และเวลา n ปี จะได้ว่า
ตรงนี้ก็มีกับดักเช่นกัน เราอาจอยากลบ 10 ครั้ง ครั้งละ 3% แล้วได้ 70,000 บาท แต่ที่จริงเงินเสียมูลค่าไปเพียง 25.6% เพราะเราหาร ไม่ได้ลบ
แท่งสีน้ำเงินแสดงราคาของสินค้าที่ในปีที่ศูนย์ราคา 100% แท่งสีแดงแสดงว่าเงินจำนวนเดิมซื้อของได้เท่าใด แท่งสีน้ำเงินเพิ่มขึ้นเร็วขึ้นเรื่อย ๆ ส่วนแท่งสีแดงลดลงช้าลงเรื่อย ๆ เพราะทุกครั้งเป็นการหารอำนาจซื้อที่น้อยลงแล้ว
อัตราดอกเบี้ยที่แท้จริง
ในบัญชีเงินฝากประจำที่ให้ดอกเบี้ย 2% ต่อปี เงินจะเพิ่มขึ้น แต่ราคาสินค้าก็สูงขึ้นด้วย สมมติว่าเงินเฟ้อปีนั้นเป็น 1% ในหนึ่งปีเงินจะคูณขึ้นเป็น 1.02 เท่า ส่วนราคาจะคูณขึ้นเป็น 1.01 เท่า จะซื้อของได้มากขึ้นเท่าใด หาได้จากผลหารของทั้งสองจำนวน:
ดังนั้นจะซื้อของได้มากกว่าวันนี้เพียงประมาณ 0.99% ไม่ใช่ 2% ดอกเบี้ยเช่นนี้เรียกว่าอัตราดอกเบี้ยที่แท้จริง ซึ่งประมาณได้ว่าเป็นอัตราดอกเบี้ยลบอัตราเงินเฟ้อ ในกรณีนี้คือ 2% − 1% = 1%
ถ้าเงินเฟ้อสูงกว่าอัตราดอกเบี้ย เงินจะเสียมูลค่าที่แท้จริงแม้ว่าเงินในบัญชีจะเพิ่มขึ้นก็ตาม ลองพิจารณาปี 2022 และบัญชีที่ให้ดอกเบี้ย 2% (เป็นตัวเลขสำหรับตัวอย่างเท่านั้น) เงิน 100,000 บาทจะเพิ่มเป็น 102,000 บาทในหนึ่งปี แต่ของที่เคยราคา 100,000 บาทจะราคาถึง 106,100 บาท:
อำนาจซื้อของเงินออมจะลดลงประมาณ 3.9% แต่ในรายการเดินบัญชีกลับดูเหมือนได้กำไร
กฎ 70
ราคาสินค้าจะเพิ่มเป็นสองเท่าในเวลาเท่าใด เพียงนำ 70 หารด้วยอัตราเงินเฟ้อที่เป็นเปอร์เซ็นต์:
เมื่อเงินเฟ้อ 2% ราคาจะเพิ่มเป็นสองเท่าในเวลาประมาณ
เครื่องคิดเลข
เครื่องคิดเลขนี้คำนวณว่าเงินจะมีมูลค่าเท่าใดตามราคาในปัจจุบันเมื่อผ่านไปหลายปี
ดูเพิ่มเติม
สารบัญ: ดอกเบี้ย, ดอกเบี้ยทบต้น, เงินเฟ้อ, ดอกเบี้ยทบต้นรายเดือน, วิธีคำนวณดอกเบี้ยสินเชื่อบ้าน