Lãi và lãi suất

Tiền lãi là khoản bạn được trả thêm vì đã cho ai đó vay một thứ gì đó. Về lí thuyết, lãi có thể là bất cứ thứ gì, nhưng trong thực tế người ta nói về tiền. Tiền lãi nhiều hay ít là do lãi suất cùng với kì tính lãi quyết định, và được tính trên số tiền bạn cho vay.

Tiền lãi là gì

Hãy tưởng tượng chú Hùng giàu có của bạn cho bạn vay 2 tỉ đồng. Bạn dùng 2 tỉ này vào việc gì tuỳ ý, nhưng trong vòng 1 năm phải trả lại cho chú Hùng 2,2 tỉ đồng, tức là nhiều hơn 10%. Nếu không trả kịp trong 1 năm thì mỗi năm tiếp theo số tiền nợ lại tăng thêm 10%. Qua ví dụ đơn giản này ta làm quen với các khái niệm cơ bản:

• Chú Hùng là người cho vay. Người cho vay đưa tiền cho người khác vay và tin rằng sẽ được trả lại.
• Bạn trở thành người vay. Bạn nợ tiền chú Hùng và hi vọng sẽ trả được đúng hạn.
• Số tiền nợ (hay tiền gốc) là số tiền mà người cho vay đã cho người vay vay. Số tiền nợ có thể giảm hoặc tăng theo thời gian. Trong câu chuyện về chú Hùng, đó là 2 tỉ đồng.
• Tiền lãi là số tiền mà chú Hùng nhận thêm. Nếu bạn trả kịp trong vòng 1 năm, tiền lãi là 200 triệu đồng.
• Lãi suất thường là tỉ lệ phần trăm cho biết số tiền nợ tăng lên bao nhiêu theo thời gian. Chú Hùng đặt lãi suất 10%.
• Kì tính lãi cho biết bao lâu thì tiền lãi được tính một lần. Thường là 1 năm, nhưng cũng có thể ngắn hơn, chẳng hạn 1 tháng hoặc 1 quý. Chú Hùng khá tốt bụng và đặt kì tính lãi là 1 năm.

Cách tính tiền lãi

Có lẽ thường gặp nhất là bạn muốn tính tiền lãi để so sánh xem khoản vay nào (hoặc ngược lại, khoản tiết kiệm nào) có lợi nhất cho mình. Cần biết những gì? Bạn phải biết số tiền nợ, lãi suất và kì tính lãi. Trước hết ta tính tiền lãi sau một kì tính lãi (nếu kì tính lãi là 1 năm thì sau 1 năm):

$$\text{tiền lãi}=\frac{\text{số tiền nợ}\cdot \text{lãi suất}}{100}$$

Lãi suất được viết dưới dạng phần trăm. Công thức này cho biết tiền lãi sau 1 năm, tức là sau một lần tính lãi. Ta tính cho trường hợp của chú Hùng. Số tiền nợ là 2 tỉ đồng, lãi suất là 10%.

$$\text{tiền lãi}=\frac{\text{số tiền nợ}\cdot \text{lãi suất}}{100}=\frac{2.000.000.000\cdot 10}{100}=200.000.000$$

Tiền lãi này thường được cộng vào số tiền nợ, và 1 năm sau, ở lần tính lãi tiếp theo, tiền lãi sẽ cao hơn tương ứng. Sau 1 năm bạn nợ 2 tỉ đồng cộng thêm 200 triệu đồng (2,2 tỉ đồng). Vấn đề là nếu bạn không trả gì, năm sau tiền lãi sẽ tính trên số tiền này chứ không phải trên số tiền ban đầu 2 tỉ đồng. Như vậy năm thứ hai tiền lãi là:

$$\text{tiền lãi}=\frac{\text{số tiền nợ}\cdot \text{lãi suất}}{100}=\frac{2.200.000.000\cdot 10}{100}=220.000.000$$

Cả số tiền nợ lẫn tiền lãi đều tăng lên. Sau 2 năm bạn đã nợ chú Hùng 2.200.000.000 + 220.000.000 = 2.420.000.000 đồng. Tiền lãi tiếp theo lại tính trên số tiền mới, cao hơn này, và lại cao hơn một chút. Từ đây ta đi đến khái niệm lãi kép: đó là số tiền bạn phải trả thêm sau nhiều lần tính lãi, tức là sau nhiều năm mà mỗi năm tiền lãi mới lại được cộng vào.

Liên kết ngoài

• Lãi suất trên Wikipedia
• Cách tính lãi vay mua nhà